Кіріспе

Корольдік теңіз күшінің фрегаты

HMS Shannon – Корольдік теңіз күшінің 38 зеңбірекке ие фрегаты. Ол 1806 жылы суға түсірілді және Наполеон соғыстары мен 1812 жылғы соғыста қызмет етті. Соңғы қақтығыс кезінде, 1813 жылғы 1 маусымда болған қанды шайқаста ол АҚШ теңіз күшінің Chesapeake фрегатын жаулап алып, ерекше теңіз жеңісіне қол жеткізді.

Құрылыс және іске қосу

Джозиа мен Томас Бриндли Шэннон кемесін Кенттегі Фриндсбериде салып, 1806 жылдың 5 мамырында суға түсірді. Ол алғашқы жеті жылын капитан Филип Броктың басқаруында өткізді, ол сол жылдың маусым айында Шэннонға командир болып тағайындалды.

Үй сулары

Шеннон тез арада қолданысқа енгізілді. Ол коммодор Оуэн басқаратын эскадрилья құрамына кірді, ол Францияның Булонь портының жанында патруілдікке шықты. 8 қазанда ол Конгрев зымырандарын қолданып, қалаға шабуыл жасауға қатысты. Келесі міндеті – 1807 жылы Гренландия жағалауындағы кит аулауын қорғау үшін теңізге шығу болды. 1807 жылдың 7 мамырында мұзға кездескеніне қарамастан, олар 17 маусымда Шпицбергеннің оңтүстік бөлігіне жетіп, оны бұзып өте алды. Сол жерде екі кеме 80° солтүстік ендікте орналасқан Магдалена шығанағын зерттеді. Олар 80° 6' N ендігіне жеткенше мұз тоқтатып, жолын кесті. Содан кейін батысқа бұрылып, 23 шілдеде Гренландия жағалауына жетті. Шеннон аралы осы кеменің құрметіне аталған. Шеннон күздің басында Шетланд аралдарынан круиз жасады. Содан кейін ол қыркүйек айының соңына қарай Ярмутқа қайтып келді, онда Даунс жағалауында патруілдікке шықты. 28 қыркүйекте Спитхедке жөндеуге кірді. 1807 жылдың соңында Франция Португалияны басып алды, ал Шеннон сэр Сэмюэл Худтың Мадейраға қарсы жорығына қосылды. Британдықтар бір оқ атпай-ақ аралды жаулап алды. Капитан Брок флотқа ілесіп келген көліктерді Англияға қауіпсіз жеткізді, олар 7 ақпан 1808 жылы Англияға келді. Шеннон Плимутқа кіріп, содан кейін Каналға қайта оралды. 20 шілдеде Шеннон «Комета» кемесін тұтқындағанда оның жанында болды. 21 тамызда Шеннон «Суринам» және басқа кемелермен бірге «Эспоир» кемесін жаулап алды. 1808 жылдың қарашасында Шеннон француз фрегаты «Тетис»ті сүйреп әкелді. Бұл кеме жақында жаулап алынған «Тетис» болды, кейіннен ол «Бруна» деп аталды. Шеннон 1809 жылы Канал флотымен бірге болды және 27 қаңтарда француздың 14 зеңбірекке ие жеке каперлік кемесін жаулап алды. Брок ол кемені Плимутқа жіберді. 1811 жылдың 1 маусымында Шеннон Плимутқа оралды және кеменің корпусын қайтадан мыспен жабу үшін докқа қойылды. Жұмыс аяқталғаннан кейін, ол Портсмутқа жол тартты, сыртқы елдерге тағайындалуға дайындық үшін жөндеу және жабдықтау жұмыстарын аяқтады.

Америка жағалауы

Брок пен Шеннонға Солтүстік Америкаға қатысуға бұйрық берілді, өйткені Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас 1812 жылғы соғысқа дейін шиеленісті күшейді. Шэннон Портсмуттен теңізге шығып, 45 күндік сапардан кейін 1811 жылдың 24 қыркүйегінде Галифаксқа жетті. 1812 жылдың 5 шілдесінде Брок Шэнноннан тұратын эскадрильяға қолбасшылық етті, ал кейін вице-адмирал Герберт Сойер оған американдық порттарды блокадалауды тапсырды. Броктың алғашқы жетістігі 16 шілдеде болды, ол кезде 16 зеңбіректі американдық бриг «Наутилус» Санди-Хук маңында қолға түсірілді. «Наутилус» Нью-Йоркке саяхаттап келген еді. Кешкісін эскадрилья «Конституцияны» көріп, оны Кесапик шығанағынан Нью-Йоркке қарай келе жатқанда қуалай бастады. Қуалау шамамен 65 сағатқа созылды, осы уақыт ішінде қуушылар да, қуалағандар да сүйретіп, бұрылуға мәжбүр болды. «Белвидера» 17 шілде күні түстен кейін «Конституцияның» қарулы қашықтығына жетті, бірақ сәтті жел соқты, ал «Конституцияның» таза түбі оған қашып кетуге мүмкіндік берді. Шэннонның келесі міндеті – Ямайкадан үйге қайтып келе жатқан конвойді қарсы алу болды. Комодор Джон Роджерс басқаратын американдық эскадрилья оны тоқтату үшін теңізге шықты. Шэннон конвойдың Ұлы Банктерден қауіпсіз өтуін қамтамасыз етті, содан кейін американдық жағалауға қайтып келді. Шэннон 3 тамызда американдық капер «Атлас» басып алған «Плантер» бригін қайтадан қолға түсірді. Шэннон 20 қыркүйекте Халифаксқа жабдықтау үшін келді. Сэр Джон Уоррен кеме портта болғанда келді және Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясының бас қолбасшысы лауазымын иеленді. Ол Шэннонға шхунамен бірге экипажды құтқару және Сейбл аралында құлаған фрегатпен тасымалданған ақшаны түсіруді тапсырды. Осы тапсырманы орындау кезінде Шэннон 11 қазанда қарсыластың «Wily Reynard» шхунасын кездестіріп, оны қолға түсірді. 31 қазанда Шэннон , , және , Брокпен бірге жүріп бара жатып, американдық капер бригі «Торн»ды қолға түсірді. «Торн» 18 ұзын 9 фунттық зеңбірекпен қаруланған және 140 адамнан тұратын экипажға ие болды. Ол алғашқы саяхатында Марблхедтен үш апта бұрын шыққан еді. «Торн» кейіннен сатып алынып, «Нова-Шотландия» капер бригі «Сэр Джон Шербрук» деп қайта аталды. Сэр Джон Уоррен 1812 жылдың қысында Бермудада болды және Брокты Новая Шотландия, Нью-Брансуик және Жаңа Англия жағалауларында жұмыс істейтін Корольдік теңіз күштері эскадрилияларына қолбасшылық етуге тағайындады. Желтоқсанда Брок «Шэннон» кемесін алып, Атлантиканың жартысын кезіп, үйге қайтып бара жатқан конвойды сүйемелдеді, содан кейін Азор аралдарын айналып Солтүстік Америкаға оралды. 1813 жылдың 31 қаңтарында Шэннон американдық каперлер алты күн бұрын қатысқан шайқаста қолға түсірген «Хебе» кемесін қайтадан қолға түсірді. 1813 жылы капитан Оливер 74 зеңбіректі үшінші разрядты кемемен станцияға келді және капитан Броктан қолбасшылықты қабылдады. Брок өз эскадрилиясымен Шэннон мен «Тенедос» дауыл кезінде олардан бөлініп кеткенше жұмысын жалғастырды. Олар Бостонға қарай жүзуге шешім қабылдады және 2 сәуірде портқа жетті. Порттағы жағдайды байқағаннан кейін олар эскадрилияға оралып, американдық фрегаттар «Конгресс», «Президент» және «Конституция» туралы хабарлады. Олардың болмағанда «Чесапик» шығыс арна арқылы портқа кірді. Капитан Капель «Шэннон» мен «Тенедосқа» жағадан жақын жерден портты бақылауды бұйырды, ал эскадрилияның қалған бөлігі жақын маңайда жүзіп кетті. 16 мамырда «Шэннон» мен «Тенедос» американдық түстермен қаруланған үлкен кемені қуалай бастады және оны Кейп-Эн Таун маңындағы жағаға отыруға мәжбүр етті. «Шэннон» жағаға отырған кемеге жақын жерге тоқтап, жиналған әскерилерді тарату үшін бірнеше оқ атты. Содан кейін «Шэннонның» лейтенанты Джордж Уотт кемеге залал келтірмей, жағалаудан алып шыға алды. Бұл 16 зеңбіректі француздық «Invincible» корветі, бастапқыда «Invincible Napoleon» деп аталған еді. 25 наурызда «Шэннон» «Тенедостан» су мен азық-түлік алды, содан кейін 14 маусымда «Шэннонға» қосылу туралы бұйрықпен бөлінді.

Шақыруды беру

Шеннон кемесіне ұзақ уақыт басшылық еткен Брок өз командасын теңіз шайқасына өте жоғары деңгейде дайындады. Теңіздегі апталық тәртіп бойынша, қарауыл дүйсенбі және сейсенбі күндері таңертең үлкен қаруларды, ал түстен кейін қарауылдың бірінші бөлігі кіші қаруларды сынап жаттықты. Сәрсенбі және бейсенбі күндері таңертең қарауыл кеме палубасында каронадтармен, ал түстен кейін қарауылдың екінші бөлігі кіші қарулармен жаттықты. Жұма күні мичмандарға арналды – таңертең үлкен қарулар, түстен кейін кіші қарулар. Осылайша, әр теңізші әр апта сайын 18 фунттық қарумен бір таңертең, каронадтармен бір таңертең және мушкеттермен екі түстен кейін жаттығу жасады. Сенбі күндері киім жууға және түстен кейін кеме палубасын тазалауға арналды. Жексенбі күні, шіркеу қызметінен және қажетті желкендік маневрлерден басқа, бос болды. Брок осы қару жаттығуларына қоса, командасын сынап көру үшін түрлі гипотетикалық жағдайларды дайындауды ұнатты. Мысалы, барлық команда жиналғаннан кейін, ол оларға теориялық шабуыл туралы хабарлап, кемені қалай қорғайтындарын бақылап отырды. Кейде ол ағаш бөшкелерді кемеден лақтырып, қай команда оны дәл тигізіп, қаншалықты жылдам атуға шамасы келгенін анықтау үшін жарыс өткізетін. Сонымен қатар, "синглстик" деп аталатын ойын да ойналды. "Бұл ойын қылышпен соққы беруге ұқсас қозғалыстарды қолданды, бірақ тік таяқтармен ойналғандықтан, соққылар ауыр болғанымен, көбінесе қауіпті емес еді. Ол тез арада көзге және білезікке сезімталдық дамытты." Американдық "супер фрегаттарының" бірімен – Кіші кемелерге қарсы бірнеше жеңіске жеткен кемемен кездесіп, жеңіске жеткісі келетін Брок шақыру дайындады. Соғыс кемесі "Президент" тұманды пайдаланып порттан шығып, британдықтардан қашып кетті. "Конституция" кең ауқымды жөндеуден өтіп жатқандықтан, жақын арада теңізге шығуға дайын болмайтын еді. Алайда, "Чесапик" теңізге шығуға дайын болғандай көрінді. Сондықтан Брок шақыруын "Чесапикке" жіберуге шешім қабылдады, ол капитан Джеймс Лоуренс басшылығымен Бостон портында қайта жөндеуден өтіп жатқан еді, бір кемемен шайқасуға ұсыныс жасады. Жағалауда патрульдеу кезінде "Шеннон" портқа жетуге тырысқан бірнеше американдық кемені ұстап алды. Екі кемені Халифаксқа жібергеннен кейін, ол командасының санының қауіпті түрде азайғанын байқады. Сондықтан Брок "Чесапикпен" болатын шайқасқа дайындық үшін қалған жүлделерді өртеп жіберді, өзінің жақсы даярланған командасын сақтау үшін. Брок өртенген жүлделердің қайықтарын Бостонға жіберіп, Лоуренске Броктың онымен шайқасуға шақыруын жеткізді. Ол бұрын "Тенедос" кемесін жіберген еді, американдықтарды оңтайлы жағдайға ие болуға ынталандыру үшін, бірақ ақырында "Чесапик" порттан шығады деген үмітінен бас тартты. Соңында ол жазбаша шақыру жіберуге шешім қабылдады. "Чесапик" кемесі енді теңізге шығуға дайын болғандықтан, сіздерден "Шеннонмен" кездесуді сұраймын, екі кемеміз де екі жақтағы байрақтарымыздың тағдырын сынап көрейік. "Шеннонның" жағалауында 24 пушка және бір жеңіл қайық пушкасы бар. Оның негізгі палубасында 18 фунттық, ал төрттен бір палубасында және қақпасында 32 фунттық каронадтар бар. Ол 300 теңізші және баладан тұратын экипажбен, сондай-ақ жақында қайтарылып алынған кемелерден алынған 30 теңізші, бала және жолаушымен жабдықталған. Сіздерден, мырза, менің жеке мақтанышым ғана мені "Чесапикпен" кездесуге талпындырды деп ойламаңыз, немесе бұл шақыруды қабылдауыңыз үшін мен сіздің жеке амбицияңызға ғана сүйенемін. Екеуміздің де ниеттеріміз адал. Біздің кездесуіміздің нәтижесі менің еліме тигізетін ең үлкен қызмет болуы мүмкін екенін айтсам, сіз оны мақтау ретінде қабылдайсыз деп сенемін; және сіздер де сәттілікке сенімді екеніңізге күмәнім жоқ, сіздер тек қана жеңіске жету арқылы ғана сіздің кішкентай теңіз флотыңыз енді өз еліңізді сауда жоғалғаны үшін жұбата алады деп үміттенуге болады. Маған тез жауап беріңіз. Бізде азық-түлік пен су аз, сондықтан мұнда ұзақ тұра алмаймыз. Осы уақытқа дейін "Шеннон" Бостоннан 56 күн бұрын келген болатын және азық-түліктері азайып қалды, ал теңізде ұзақ уақыт кемені тоздырды. Ол порттан жаңа ғана шыққан және қайта жабдықталған "Чесапикке" қарсы тұрып, одан да көп кемшілікке ұшырайтын еді. Брок шақыруды алып баратын қайықты жіберді, оны босатқан американдық тұтқын Слокм басқарады. Кеме жағалауға жетпеген кезде, "Чесапик" порттан шығып бара жатқан көрінді. Ол үш американдық байрақты және алдыңғы тұғырдағы "Тәуелсіз сауда және теңізшілердің құқықтары" деген жазуы бар үлкен ақ жалауды көтеріп отырды. Лоуренс порттан кетер алдында Броуктің хатын алмаса да, автор Иан В. Толлдың айтуынша, бұл ешқандай айырмашылық тудырмас, Лоуренс қолайлы ауа райының күтіп, бірінші күні теңізге шығуға ниеттенген. Соғыстың осы кезеңінде британдық фрегаттарға қарсы шақыру жасау оның елінің мүддесіне жатпағаны оның ойына келмегендей көрінеді. "Президент" бұрын нашар ауа райында порттан шығып, саудалық шабуыл жасаған, бұл АҚШ-тың ұлттық мүддесіне сай деп есептелген. Екі кеме де соғыс кезінде болуы мүмкін ең жақын қарсыластар еді. "Чесапиктің" (38 пушкасы бар) 28 18 фунттық ұзын пушкасы "Шеннонның" қару-жарағымен толық сәйкес келетін. Өлшемдер кемелердің палуба ұзындығының шамамен бірдей екенін көрсетті. Екі кеме арасындағы жалғыз өлшенетін айырмашылық экипаж мөлшері болды: "Чесапикте" 379, ал "Шеннонда" 330. "Шеннон" 276 офицер, теңізші және морпехтен, сегіз қайтарылып алынған теңізшіден, 48 сағаттан бері кемеде болған 22 ирландтық жұмысшыдан (олардың тек төрті ғана ағылшын тілінде сөйлейтін) және 13-і 12 жасқа дейін болған 24 баладан тұрды. Брок өз қару экипажын қарсы кемелердің қабырғасына дәл атуға үйреткен, олардың қару экипажын өлтіруді мақсат еткен, емес, мачталарды түсіруді мақсат еткен. "Чесапиктің" офицерлерінің жартысы және экипаждың төрттен бірі кемеге жаңа келгендер еді. Олардың экипажы кіші қарулармен немесе негізгі қарулармен жаттығу жасаған емес. Бұған қарамастан, Лоуренс шайқасты жеңіске жететініне сенген. Кіші британдық кемелерге қарсы алдыңғы американдық жеңістер оған сәттілікке үміттендірді, әсіресе "Чесапиктің" экипажы "Шенноннан" айтарлықтай көп болғандықтан. Дегенмен, теңізге шығар алдында Лоуренс екі қысқа хат жазды, біреуін Теңіз хатшысына өз ниеттерін жеткізу үшін, екіншісін әйелі мен балаларына күйеуінің өліміне жағдайында оларға қарауды өтіну үшін. Содан кейін ол теңізге шықты. Шайқасқа дейін американдық экипаж үш рет "Ура!" деп айқайлады.

Бастапқы тапсырма

Екі кеме кешкі сағат бес жарымда Бостон маяғының шығысында, Энн мүйісі мен Код мүйісі арасында кездесті. Шеннон тозған көк туды көтеріп тұрды, және ұзақ теңізде болғаннан кейін сыртқы түрінің нашарлауы оның оңай қарсылас болатынын көрсетеді. Чесапиктің көптеген туларын көрген бір теңізші Броктан: «Мырза, біз де оның сияқты үш ту көтере алмаймыз ба?» деп сұрады. «Жоқ, – деді Брок, – біз әрқашан қарапайым кеме болдық». Шеннон Чесапикке жақын келгенде оқ атудан бас тартты, ал Чесапик те жел бағытын ескермей Шеннонды атудан бас тартты. Лоренстің сол күнгі мінез-құлқы британдық офицерлерден батылдығы үшін мақтау алды. Екі кеме шамамен 18:00-де 160 шақырымдай қашықтықта от ашты, Шеннон бірінші соққыны жасады – Уильям Миндхэм атқан екі зеңбірек досы мен мылтық оқтарынан құралған оқ Чесапиктің бірінші зеңбірек тесігіне тиді. Содан кейін екі-үш толық залп берілді, Шеннонның 32 фунттық кароналарынан шашылған жүзім мен дос Чесапиктің палубасын жайлады. Шеннонның атысы Чесапиктің рулі мен алдыңғы желкеннің шығырларын жойды, бұл оның желге қарсы бұрылуына себеп болды. Маневр жасай алмай қалған Чесапик артқа қарай жылды. Оның сол жақ артқы бөлігі Шеннонның бортына, мұрыннан екінші бесінші зеңбірек тесігінің деңгейінде соқтығысып, Шеннонның бір якорімен тұтқындалды. Чесапик Шеннонға қарсы тұтқындалып, маневр жасай алмай қалғандықтан, оның артқы бөлігі британдықтардың тікелей отына ашылды. Жағдай одан да нашарлағанда, мизан мастың артындағы кішкентай ашық бочкадағы мылтық оқтары жарылып кетті. Түтін тарағаннан кейін капитан Брок уақыт келді деп шешіп, кемеге шабуыл жасауға бұйрық берді. Лоренс те кемеге шабуыл жасауға бұйрық беруге тырысты, бірақ британдықтар одан жылдам болды.