Индия киносының әкесі – Дадасахеб Фалке

Кіріспе

Үнді кино продюсері, режиссері және сценарийшісі (1870–1944)

Дхундираж Говинд Фалке (айтылуы: [d̪ʱuɳɖiɾaːd͡ʒ pʰaːɭke]), көбінесе Дадасаһаб Фалке (30 сәуір 1870 – 16 ақпан 1944) деп танылатын, үнді киносының «әкесі» атанған үнді кино продюсері, режиссері және сценарийшісі. Оның тұңғыш фильмі «Раджа Харишчандра» 1913 жылы шығып, Үндістандағы алғашқы толық метражды фильм ретінде танымал. Ол өмірінде, 19 жыл бойы, 1937 жылға дейін 95 толық метражды фильм және 27 қысқа метражды фильм түсірді, оның ең белгілі туындылары: «Мохини Бхасмасур» (1913), «Сатьяван Савитри» (1914), «Ланка Дахан» (1917), «Шри Кришна Жанма» (1918) және «Калия Мардан» (1919). Оның құрметіне Үндістан Үкіметі Ұлттық кино сыйлығының ең жоғары құрметті сыйлығы ретінде Дадасаһаб Фалке сыйлығын белгіледі.

Ерте өмір және білім

Дхундирадж Фалке 1870 жылғы 30 сәуірде Бомбей президенттігінің Тримбак қаласында маратхи тілінде сөйлейтін Читпаван брахман отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Говинд Садашив Фалке, әйгілі Дайшастри, санскрит ғалымы болған және индуист діни қызметкері ретінде діни рәсімдер өткізген. Анасы Дваркабаи үй шаруасымен айналысқан. Олардың жеті баласы болды – үш ұл және төрт қыз. Ұлы Шиврампант Фалкеден он екі жас үлкен болды және Бародада жұмыс істеді. Ол қысқа мерзімге Жаухар князьдығының Деваны (бас әкімшісі) қызметін атқарды және 1921 жылы 63 жасында қайтыс болды. Фалкенің екінші ағасы Рагхунатрао да діни қызметкер болып жұмыс істеді және 21 жасында дүние салды. Дайшастри Фалкеге ягня сияқты діни рәсімдерді орындауды және дәрі-дәрмек таратуды үйретті. Ол Бомбейдің Уилсон колледжінде санскрит профессоры болып тағайындалғанда, отбасы Бомбейге көшті. Фалке Тримбакешварда бастауыш білімін аяқтады, ал Бомбейде орта білімін бітірді. 1885 жылы Фалке сэр Дж. Дж. Суретшілер мектебіне (Бомбей) қабылданды және бір жылдық сурет салу курсын бітірді. 1886 жылдың басында ол үлкен ағасы Шиврампантпен бірге Бародаға сапар шекті, онда Маратха отбасынан келген қызға үйленді. Кейін ол Бародадағы Махараджа Саяжирао университетінің Көркемсурет факультетіне, Кала Бхаванға түсіп, 1890 жылы майлы және акварельді сурет салу курстарын аяқтады. Ол сонымен қатар архитектура мен модельдеуде де шеберлікке жетті. Сол жылы Фалке кинокамера сатып алып, фотосуретке түсіру, өңдеу және басып шығару тәжірибесін бастады. 1892 жылы Ахмадабадта өткен өнеркәсіптік көрмеде идеалдық театрдың моделін жасағаны үшін алтын медальмен марапатталды. Оның еңбегі жоғары бағаланғандықтан, бір жанкүйері оған тұрақты фотосуретке арналған «қымбат» камера сыйлады. 1891 жылы Фалке жарты тондық блоктарды, фотолитографияны және үш түсті керамикалық фотосуреттерді дайындау техникасын үйрену үшін алты айлық курсқа қатысты. Кала Бхаванның директоры Гаджар Фалкені Бабулал Варувалкардың жетекшілігімен үш түсті блоктар жасау, фотолитографиялық көшіру, коллотип және қараңғы бөлмеде басып шығару техникаларын үйрену үшін Ратламға жіберді.

Dhundiraj Phalke was born on 30 April 1870 at Trimbak, Bombay Presidency into a Marathi speaking Chitpavan Brahmin family. His father, Govind Sadashiv Phalke alias Dajishastri, was a Sanskrit scholar and worked as a Hindu priest conducting religious ceremonies and his mother, Dwarkabai, was a housewife. The couple had seven children, three sons and four daughters. Shivrampant, the eldest, was twelve years older than Phalke and worked in Baroda. He briefly worked as the Dewan (Chief Administrator) of the princely state of Jawhar and died in 1921, at the age of 63. Phalke's second brother, Raghunathrao, also worked as a priest and died at a young age of 21. Dajishastri taught Phalke to conduct religious rituals like yajna and dispensing of medicines. When he was appointed as a professor of Sanskrit in the Wilson College, Bombay, the family shifted its base to Bombay. Phalke completed his primary education in Trimbakeshwar and matriculation was done in Bombay. Phalke joined the Sir J. J. School of Art, Bombay in 1885 and completed a one year course in drawing. At the beginning of 1886, he accompanied his elder brother, Shivrampant, to Baroda where he married a girl from Marathe family. Later, he joined Kala Bhavan, the Faculty of Fine Arts, at the Maharaja Sayajirao University of Baroda and completed a course in Oil painting and Watercolor painting in 1890. He also achieved proficiency in architecture and modelling. In the same year, Phalke bought a film camera and started experimenting with photography, processing, and printing. He was awarded a gold medal for creating a model of an ideal theatre at the 1892 Industrial Exhibition of Ahmedabad. While his work was much appreciated, one of his fans presented him a "costly" camera, used for still photography. In 1891, Phalke did a six months course to learn the techniques of preparing half tone blocks, photo lithio, and three colour ceramic photography. Principal Gajjar of Kala Bhavan sent Phalke to Ratlam to learn three colour blockmaking, photolitho transfers, colotype and darkroom printing techniques under the guidance of Babulal Varuvalkar.

1893-1911: Карьерасының алғашқы жылдары

1893 жылы Гаджару Фалкеге Кала Бхаванның фотостудиясы мен зертханасын пайдалануға рұқсат берді. Ол түрлі шеберліктерде жақсы білім алғанмен, тұрақты отбасылық өмірі болмады және күнкөріс табуда қиындықтарға тап болды. Сондықтан 1895 жылы ол кәсіби фотограф болуға шешім қабылдап, Годхраға көшіп, кәсіп ашты. Ол өзінің фотостудиясын ашу үшін белгілі Десай әулетінен тегін орын алды және олардың отбасылық фотоальбомдарын түсірді. 1900 жылғы оба эпидемиясында әйелі мен баласынан айырылып, басқа қалаға көшуді шешті. Фалке Бародаға оралып, фотосурет салумен айналысты. Бірақ, қалада камера адамның денесінен энергияны сорып алып, өлімге алып келеді деген қауесет тарағандықтан, бұл ісі жақсы жүрмеді. Барода әмірі де осыған сеніп, өмірін қысқартады деп ойлап, суретке түсуден бас тартты. Алайда, Фалке оны фотосурет салудың пайдасы туралы сендіргенмен, бұл оның бизнесіне көмектеспеді. Ол драмалық труппалар үшін сахна перделерін бояумен айналысты. Бұл оған драма өндірісінің негіздерін үйренуге және пьесаларда шағын рөлдер алуға мүмкіндік берді. Бародада гастрольде болған неміс фокусниктерінен фокус өнерін үйренді. Бұл оған кино түсірілімінде әртүрлі әсерлерді қолдануға көмектесті. 1901 жылдың соңында Фалке өзінің кәсіби аты – профессор Келфа (онының тегінің кері жазылуы) атымен фокус көрсетулерін ұйымдастыра бастады. 1902 жылы Кирлоскар Натак Мандалинің иесінің қызы Гирижа Карандикарға үйленді. Гирижа үйленгеннен кейін Сарасвати деп аталды. 1903 жылы ол Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасына фотограф және суретші болып жұмысқа орналасты. Бірақ, жұмысынан қанағаттанбағандықтан, 1906 жылы Фалке отставкаға келіп, Р. Г. Бхандаркармен серіктес болып, Лонавлада "Фалке гравировка және баспа жұмыстары" деген атпен баспахана ашты. Баспахана негізінен суретші Раджа Рави Вармаға тиесілі Рави Верма баспасы үшін фотолитографиялық көшірмелер жасады. Кейіннен ол жарты тонды блоктар жасау және баспа, үш түсті баспа жұмыстарын да бастады. Баспахананың өсіп-дамуына байланысты ол Дадарға (Бомбей) көшірілді. 1908 жылы Прушотам Мавжи Бхандаркардың орнына серіктес болды және баспахана "Лакшми Арт Принтинг Уоркс" деп аталды. 1909 жылы Фалке Германияға түсті баспа машиналарын сатып алу үшін барды. Баспа бизнесі өркендегенмен, серіктестердің баспахананы басқару мәселелерінде келіспеушіліктері күшейді. Соңында Фалке серіктестіктен кез келген қаржылық пайдасыз бас тартуға шешім қабылдады.

In 1893, Gajaru allowed Phalke to use the photo studio and laboratory of Kala Bhavan where he started his work under the name of "Shri Phalke's Engraving and Photo Printing". Despite his proficiency in various skills, he did not have a stable family life and had difficulties in making a living. Thus, in 1895, he decided to become a professional photographer and relocated to Godhra for doing business. He was given free studio space to start his still photo studio by the prominent Desai family for whom he also shot their family photo albums. He lost his wife and a child in the 1900 plague epidemic and decided to move
to a different city. Phalke returned to Baroda and started photography business. It did not run well because of the myth spread across the city that the camera sucks up the energy from a person's body which leads to their death. He faced similar resistance from the Prince of Baroda who refused to take photographs with the assumptions that it would shorten his life. Though, the Prince was later convinced by Phalke who went on to advocate the benefits of photography in his court, it did not help Phalke's business. He started the business of painting the stage curtains for the drama companies. This got him some basic training in drama production and fetched him a few minor roles in the plays. Phalke learned magic tricks from a German magician who was on a tour in Baroda that time. This helped him use trick photography in his filmmaking. At the end of 1901, Phalke began to hold the public performances of magic using professional name of Professor Kelpha with letters of his last name in reverse order. In 1902, Phalke remarried to Girija Karandikar, niece of proprietor of Kirloskar Natak Mandali. Girija was renamed as Saraswati after the marriage. In 1903, he got a job as a photographer and draftsman at the Archaeological Survey of India. However, not satisfied with the job, Phalke resigned in 1906 and set up a printing press at Lonavla under the name of "Phalke Engraving and Printing Works" with R. G. Bhandarkar as a partner. The press majorly worked for making photo litho transfers for Ravi Verma Press, owned by painter Raja Ravi Varma. Later, it also started the work of halftone blockmaking and printing and tri colour printing. With the growing business, the press was shifted to Dadar, Bombay. Later in 1908, Purushottam Mavji replaced Bhandarkar as a partner and the press was renamed as "Laxmi Art Printing Works". Phalke went to Germany in 1909 to buy the necessary colour printing machinery. Though the printing business grew exponentially, the partners had increasing differences about the running of the press. Soon, Phalke decided to abandon the partnership, without availing any monetary benefits.

Бастапқы кедергілер және Лондонға сапар

"Лакшми арт-принтинг" баспасынан кеткеннен кейін, Фалкеге әртүрлі қаржыгерлерден жаңа баспахана ашуға көптеген ұсыныстар келіп түсті, бірақ ол ешқайсысын қабылдамады. 1911 жылдың 14 сәуірінде Фалке үлкен ұлы Бхалчандрамен бірге Бомбей, Гиргаондағы "Америка-Үндістан сурет сарайында" "Қайратты жануарлар" фильмін көруге барды. Экранда жануарларды көрген Бхалчандра сол күні болған оқиғаны анасы Сарасватибайға айтты. Отбасы мүшелері оған сенбеді, сондықтан Фалке келесі күні бүкіл отбасын фильмге алып барды. Бірақ, Пасха болғандықтан, театр француз режиссері Алиса Гай Блашенің "Христос өмірі" (1906) фильмін көрсетті. Исаны экранда көріп, Фалке индуист құдайлары Рама мен Кришнаны көзге елестетіп, "қозғалатын суреттер" бизнесін бастауға шешім қабылдады. Келесі бір жыл бойы Фалке Еуропадан киноға қатысты каталогтар, кітаптар және кино түсіру құрал-жабдықтары сияқты әртүрлі материалдарды жинады. Ол кішкентай кинокамера мен пленка сатып алып, шамды линзаға бағыттап, суреттерді қабырғаға проекциялап, түнде фильмдер көрсетуді бастады. Ол әр күні кешке төрт-бес сағат бойы фильмдер көріп, ұйықтамайтын болды. Бұл оның көзіне ауыр тиді, екі көзі де катарактаға шалдықты. Ол демалуға кеңес алғанмен, жұмысын тоқтатпады және толық соқыр болып қалды. Офтальмолог доктор Прабхакар Фалкеге үш-төрт жұп көзілдірік тағып, көру қабілетін қалпына келтіруге көмектесті. Фалке Лондонға барып, кино түсірудің техникалық білімін алуды қалаған, бірақ сапарына қаржы табу қиын болды. Яшвантрао Надкарни мен Абасахеб Читнистің көмегімен, он екі мың рупиялық өмір сақтандыру полисін кепілге қойып, он мың рупия жинады. 1912 жылдың 1 ақпанында ол Лондонға кемемен аттанды. Лондонға келген соң, Фалке Пикадилли циркінің жанында "Биоскоп Кино апталығы" деген тақтаны көрді. Ол Үндістанда осы апталыққа жазылған болатын. Ол оның редакторы, мырза Кабурнмен кездесіп, сапарының мақсатын түсіндірді. Кабурн Англиядағы сәтсіз әрекеттерге сүйене отырып, Үндістанда фильм түсіру идеясына қарсы кеңес берді және Үндістан климаты да қолайсыз болуы мүмкін екенін айтты. Алайда, ол Фалкедің құлшынысына таңсылып, оны Уолтон студиясының кинорежиссері, продюсері және сценарисі Сесил Хепвортпен таныстырды. Хепворт Фалкеге студияның барлық бөлімдерін және олардың жұмысын, сондай-ақ түсірілім үдерісін көрсетуге рұқсат берді. Кабурн мен Хепворттың кеңесімен, ол "Уильямсон" камерасын 50 фунт стерлингке сатып алды және "Кодак" компаниясынан шикі пленка мен перфораторға тапсырыс берді. Фалке Лондонда екі ай тұрып, 1912 жылдың 1 сәуірінде Үндістанға оралды. Сол күні ол "Фалке Филмс Компани" компаниясын құрды.

After quitting "Laxmi Art Printing Works", Phalke received multiple offers from various financiers to start another printing press but he did not accept any offers. On 14 April 1911, Phalke with his elder son Bhalchandra went to see a film, Amazing Animals, at the America India Picture Palace, Girgaon, Bombay. Surprised at seeing animals on the screen, Bhalchandra informed his mother, Saraswatibai, about his experience earlier that day. None of the family members believed them, so Phalke took his family to see the film the next day. As it was Easter, the theatre screened a film about Jesus, The Life of Christ (1906) by the French director Alice Guy Blaché instead. While watching Jesus on the screen, Phalke envisioned Hindu deities Rama and Krishna instead and decided to start in the business of "moving pictures". For the next one year, Phalke started collecting various film related material like catalogues, books, and movie making equipment from Europe. He bought a small film camera and reels and started showing movies at night, by focusing candle light on a lens and projecting the pictures on the wall. He watched movies every evening for four to five hours and was deprived of sleep. This put strain on his eyes and he developed cataract in both eyes. He continued working against the advice of taking rest and lost his sight completely. Ophthalmologist Dr. Prabhakar treated Phalke with the aid of three or four pairs of spectacles which helped him restore the eye sight. Phalke wished to go to London to get technical knowledge of filmmaking but had difficulties getting finances for his trip. With the help of Yashwantrao Nadkarni and Abasaheb Chitnis, he secured a sum of ten thousands by mortgaging his insurance policies worth twelve thousands. On 1 February 1912, he boarded a ship for London. At London, Phalke saw a nameboard of "Bioscope Cine Weekly" near Piccadilly Circus. He was a subscriber of the weekly in India. He met its editor, Mr. Cabourn, and explained the purpose of his visit. Cabourn advised Phalke against the idea of filmmaking in India based on the unsuccessful attempts in England and suggested that the Indian climate might not be suitable as well. However, he was impressed with Phalke's dedication and introduced him to the film director, producer, and screenwriter Cecil Hepworth of Walton Studios. Hepworth allowed Phalke to visit all the departments of the studio and their workings along with the demonstration of filming. At the advice of Cabourn and Hepworth, he bought Williamson camera for fifty pounds and placed an order for Kodak raw film and a perforator. Phalke stayed in London for two months and returned to India on 1 April 1912. He founded the "Phalke Films Company" on the same day.

Раджа Харишчандраның киноға дебюті

Лондоннан оралғаннан кейін Фалке фильм түсіру үшін кең жай іздеуді бастады. Көп ұзамай отбасы Чарни-Жолындағы Исмаил ғимаратынан Матура Бхаван Бунгалосына, Дадарға көшті. Ол бунгалоның ауласында шағын шыны бөлме салып, фильмді өңдеуге арналған қараңғы бөлме және қажетті жабдықтар дайындады. 1912 жылдың мамырында Бомбейге импортталған киноқұралдар жетіп келді және Фалке оларды берілген суреттер бойынша төрт күн ішінде орнатты. Ол сондай-ақ отбасына фильмді тесу және дамытуды үйретті. Камера мен проектордың жұмысын сынап көру үшін Фалке айналадағы ұлдар мен қыздарды қанағаттандыратын нәтижелерге түсірді. Фильм жасау техникасын көрсету және толық метражды фильмге қаржы табу үшін Фалке қысқа фильм түсіруді шешті. Ол бір құмыршаға бұршақ себіп, оның алдына камера қойды. Ол бір ай бойы күніне бір кадр түсіріп, бір минуттан астам уақытты қамтитын тұқымның өсіп, жапырақ жарып, өрмелеп өсетінін бейнеледі. Қысқа фильм "Анкурачи Вадх" ("Бұршақ өркенінің өсуі") деп аталды және таңдаулы адамдарға көрсетілді. Олардың ішінде Яшвантрао Надкарни және Нараянрао Деваре Фалкеге қарыз ұсынды. Фалке Харишчандра туралы аңыздар негізінде фильм түсіруді шешті және оның сценарийін жазды. Ол "Индупракаш" сияқты түрлі газеттерде фильмге қажетті актерлер мен команда мүшелерін іздеп хабарлама жариялады. Әйелдер рөлін ойнауға актрисалар болмағандықтан, ерлер әйелдер рөлін ойнады. Дхаттатрая Дамодар Дабке патша Харишчандраның, ал Анна Салунке патшайым Тараматинің рөлін ойнады. Фалкенің үлкен ұлы Бхальчандраға Харишчандра мен Тараматидің ұлы Рохидас рөлі берілді. Фалке сценарийді жазу, режиссерлік, қойылым дизайны, макияж, монтаж және фильмді өңдеуге жауапты болды, ал Тримбак Б. Теланг камерамен айналысты. Фильм түсірілімі алты ай 27 күнде аяқталып, шамамен төрт катушкадан тұратын 3700 фут (1128 м) фильм шықты. Фильмнің премьерасы 1913 жылдың 21 сәуірінде Бомбей қаласындағы "Олимпия" театрында өтті және 1913 жылдың 3 мамырында Бомбей қаласындағы "Коронация" кинотеатрында көрсетілді. Фильм коммерциялық сәттілікке жетті және елдегі киноиндустрияның негізін қалады. Фильм көбінесе елдегі алғашқы толық метражды фильм деп есептеледі, бірақ тарихшылар Дадасахеб Торненің 1912 жылдың 18 мамырында шыққан "Шри Пундалик" үнсіз фильмін де алғашқы үнді фильмі деп санайды. Үндістан үкіметі "Раджа Харишчандра" фильмін алғашқы үнділік көркем фильм деп мойындайды. "Раджа Харишчандраның" сәттілігінен кейін Фалке Нашикке көшті. Келесі фильмі үшін ол Нишад патшалығының патшасы Нала мен Видарбха патшалығының ханшайымы Дамаянтинің махаббат оқиғасын таңдады. Алдын ала өндіріс аяқталғанмен, түсірілім бастала алмады, сондықтан ол Мохини Бхасмасурға кірісті, ол индуист құдайы Вишнудың әйел бейнесі Мохини мен асура (шайтан) Бхасмасур туралы мифологиялық оқиғаға негізделген. Осы уақытта Нашикке "Читтакаршак Натак Компани" атты көшпенді театр труппасы келді. Фалке труппаның иесі Рагхунатрао Гокхледен фильмде екі актрисаның ойнауына рұқсат беруін сұрады. Дургабай Камат Парвати рөліне, ал оның қызы Камлабай Гокхале Мохини рөліне таңдалды, осылайша үнді киносында алғашқы әйелдер ойнады. Фильмнің ұзындығы 995 метрді құрады және 1914 жылдың 2 қаңтарында Бомбей қаласындағы "Олимпия" театрында көрсетілді. Фильммен бірге "қосымша тартымдылық" ретінде "Пичаче Пандже" ("Ұн тырнақтары") атты қысқа комедиялық фильм шықты. Фалке үшінші фильмін "Сатьяван Савитри" фильмін Сатьяван мен Савитри туралы аңыздар негізінде түсірді. Фильмнің ұзындығы 1122 метрді құрады және 1914 жылдың 6 маусымында көрсетілді. Екі фильм де "Раджа Харишчандра" сияқты коммерциялық сәттілікке жетті.

After coming back from London, Phalke started looking for a spacious place for shooting the films. Soon, the family shifted from Ismail Building, Charni Road to Mathura Bhavan Bungalow, Dadar. He constructed a small glass room at the compound of the bungalow and prepared a dark room and arrangements for processing the film. Imported filmmaking equipment reached Bombay in May 1912 and Phalke set it up within four days with the help of sketch provided. He also taught his family to perforate and develop the film. To test the working of camera and projector, Phalke filmed the boys and girls in the surroundings to the satisfactory results. To demonstrate the filmmaking techniques and get financier for the feature film, Phalke decided to make a short film. He planted some peas in a pot and placed a camera in front of it. He shot one frame a day for over a month producing a film just over one minute, of the seed growing, sprouting, and changing into a climber. The short film titled Ankurachi Wadh (Growth of a Pea Plant) and showed selective individuals. Some of them, including Yashwantrao Nadkarni and Narayanrao Devhare, offered Phalke a loan. Phalke decided to make a film based on the legends of Harishchandra and wrote the script for it. He published advertisements in various newspapers like Induprakash calling for the cast and crew required for the film. As no women were available to play female leads, male actors performed the female roles. Dattatraya Damodar Dabke played the lead role of King Harishchandra and Anna Salunke as Queen Taramati. Phalke's elder son Bhalchandra was assigned the role, Rohidas, son of Harishchandra and Taramati. Phalke was in charge of the scriptment, direction, production design, make up, editing, and film processing and Trymbak B. Telang handled the camera. The filming was completed in six months and 27 days producing a film of 3700 feet (1128 m), about four reels. The film premiered at the Olympia Theatre, Bombay on 21 April 1913, and had its theatrical release on Saturday, 3 May 1913 at the Coronation Cinema, Girgaon, Bombay. It was a commercial success and laid the foundation for the film industry in the country. The film is often considered the first full length Indian feature film with its status debated with historians considering Dadasaheb Torne's silent film Shree Pundalik, released on 18 May 1912, the maiden Indian film. The Government of India recognises Raja Harischandra as the first Indian feature film. After the success of Raja Harishchandra, Phalke relocated to Nashik. For his next film, he selected the mythological love story of Nala, a king of Nishadha Kingdom, and Damayanti, a princess of the Vidarbha Kingdom. In spite of completing the pre production, the filming could not start so he started working on Mohini Bhasmasur, based on a mythological story of Mohini, female avatar of the Hindu god Vishnu, and Bhasmasura, an asura (demon). During the same time, a travelling drama company, Chittakarshak Natak Company, visited Nashik. Phalke requested its proprietor, Raghunathrao Gokhle, to allow two of their actresses to act in the film. Durgabai Kamat was cast as Parvati and her daughter Kamlabai Gokhale as Mohini and became first women to act in the Indian cinema. The film was 3264 feet (995 m) long and was released on 2 January 1914 at the Olympia Theatre, Bombay. A short comedy film Pithache Panje (Paws of Flour) was released as a "side attraction" with the film. Phalke made his third film Satyavan Savitri based on the legends of Satyavan and Savitri. The film was 3680 feet (1122 m) long and was screened on 6 June 1914. Both the films were commercially successful like Raja Harishchandra.

Екінші Лондон сапары, қарыз және Ланка Даханмен табысты жұмыс

Үш фильмнің табысымен Фальке барлық қарыздарын өтеуге қол жеткізді. Елдегі түрлі театр директорлары фильмдердің көшірмелеріне зор сұраныс білдірді. Фильмдерге көрсетілген үлкен қызығушылықты ескере отырып, ол шамамен 30000 рупийлік электронды жабдық сатып алып, 1914 жылдың 1 тамызында үш фильмін алып, Лондонға аттанды. Лондонға алғашқы сапарында Фалькеге көмектескен "Bioscope Cine Weekly" журналының өкілі Кепберн Лондонға фильмдерді көрсетуді ұйымдастырды. Фильмдер техникалық тұрғыдан жоғары бағаланды. Уолтон студиясының Сесил Хепворт сияқты бірнеше өндірушілер Фалькеден Англияда фильм түсіруді сұрады. Хепворт Фалькеге Үндістаннан актерлер мен түсіру тобын әкеліп, Англияда үнді фильмдерін түсіру туралы ұсыныс жасады, актерлердің саяхат, тұру және тамақтану шығындары мен жалақысын Хепворт төлейтін болды. Фалькеге ай сайын 300 фунт жалақы және пайданың 20 пайызы ұсынылды. Фальке ұсыныстан бас тартып, Хепвортқа Үндістанда фильм түсіруді жалғастыратынын түсіндірді. Warner Brothers та 200 фильм көшірмесін сатып алуды ұсынды, және Фальке оған келісті. Бірақ ресми келісімдерге қол қойылмас бұрын, студиясының жағдайы туралы жаңалықтарды естіген соң Фальке Үндістанға қайта оралуға мәжбүр болды. Үндістанға оралғаннан кейін Фальке Бірінші дүниежүзілік соғыстың жалғасуына байланысты қаржылық жағдайдың нашарлағанын байқады. Оның инвесторы капитал беруді тоқтатып, студияны жабуды талап етті. Лондоннан сатып алған жабдықты әкелу үшін ол Яшвантрао Надкарни мен Абасахеб Читниске қарыз сұрады. Олар жабдықтың құнының жартысын қысқа мерзімді несие ретінде төлеуге келісті. Соғыс жағдайында Фальке фильмге қажетті шикізаттың жетіспеушілігіне тап болды және бірнеше қысқа фильм түсіруді шешті. Ол студияны кепілге қойып несие алып, "Раджа Шрейал" фильмінде жұмыс істей бастады. Фильм түсірілімі басталғанмен, түрлі себептерге байланысты аяқталмады. Келесі фильмге капитал жинау үшін Фальке Свадеши қозғалысының басшыларына жүгінді, бірақ сәттілікке жете алмады. Ол газеттерге жарнама беріп, хабарлама таратып, пайызбен қайтаруға уәде беріп көмек сұрады. Бірақ жарнамаға тек үш адам ғана жауап берді. Олардың бірі "Дейник Сандеш" газетінде хат жариялап, қарыз беруден бұрын Фальке қозғалысқа қосылуын талап еткен Үндістанның үй билігі қозғалысының басшыларына үндеу жасады. Үндістанның ұлтшыл Бал Гангадар Тилак Палкеге "Пайса Фонд Гласс Уоркс" арқылы көмектесуге тырысты, бірақ сәттілікке қол жеткізе алмады. 1916 жылы Фальке капитал жинау үшін сапарға шықты. Ол фильмдерін Аунд, Гвалиор, Индор, Жамханди және Мирадж княздықтарында көрсетті. Аунд патшасы 1000 рупий, ал Индор ханшайымы 5000 рупий несие берді, сондай-ақ оның көрсетілімдері үшін 1500 рупий төледі. Бомбейден Нашикке көшіп бара жатқанда "Раджа Харишчандра" фильмінің негативі жоғалып кетті, сондықтан Фальке оны "шамамен сол сценариймен, актерлермен және басқа да барлық жағдаймен" қайта түсіріп, "Сатьявади Раджа Харишчандра" деп атады. Бұл 2944 фут (897 м) ұзындықтағы фильм 1917 жылдың 3 сәуірінде Пунадағы "Арий кинотеатрында" көрсетілді. Ол сондай-ақ қаржыгерлерге фильм жасау процесін көрсету үшін "Көркем фильмдер қалай жасалады" деген деректі фильм түсірді, бірақ бұл көмектеспеді. Фальке 1917 жылдың мамыр айында Нашикте өткен "Бомбей провинциялық конгресс кеңесінің" сессиясына шақырылды, онда Локманья Тилак оған көмектесуге шақырды және Г. С. Хапарде өтініші бойынша оның студиясын барды. Тилақтың үндеуі тиісті нәтиже берді және Фальке жаңа фильм, "Ланка Дахан" бастау үшін жеткілікті капитал жинай алды. Фильм Рамаянадағы Ланканың өртелу эпизодын бейнеледі және ұзындығы 3000 фут (914 м), шамамен үш рулонды құрады. Ол 1917 жылдың 17 қыркүйегінде Пунадағы "Арий кинотеатрында" көрсетілді. Анна Салунке Рама мен оның әйелі Ситаның еркек және әйел рөлін ойнады, осылайша ол үнді киносындағы алғашқы қос рөлді ойнаған актер болып есептеледі. Фильм Бомбейдің "Вест-Энд кинотеатрында" көрсетілгенде, сеанстар таңғы сағат 7-ден келесі күнгі сағат 3-ке дейін өтті және он күн ішінде 32000 рупий жинады. Кино тарихшысы Амрит Гангардың сөзіне сүйенсек, билет кассаларынан жиналған монеталар бұқа арбаларымен қаптарға салынып тасымалданды. Фильм коммерциялық тұрғыдан сәтті болды және Фальке оның табысымен барлық қарыздарын өтеуге қол жеткізді.

With the success of three films, Phalke was able to repay all his debts. There was huge demand for the film copies from various theater managers in the country. Considering the tremendous response to the films, he decided to buy electronic machinery worth around 30000 and left for London on 1 August 1914, taking with him his three films. Mr. Kepburn of "Bioscope Cine Weekly", who had helped Phalke during his first London visit, arranged some screenings of the films in London. The films were praised for their technical aspects. Various producers including Cecil Hepworth of Walton Studios requested Phalke to produce films in England. Hepworth placed an offer before Phalke to produce Indian films in England, bringing cast and crew from India whose expenses on travel, lodging and boarding, and salary would be paid by Hepworth. Phalke was offered a monthly salary of 300 pounds along with 20% of the profits. Phalke declined the offer and explained Hepworth that he would continue making films in India. Warner Brothers also offered to buy 200 film copies to which Phalke agreed. However, before the official agreements were to be signed, Phalke had to come back to India after the news about the worrisome condition of his studio. On returning to India, Phalke noticed that the financial condition had worsened due to ongoing World War I. His investor had stopped advancing the capital and asked to shut down the studio. He approached Yashwantrao Nadkarni and Abasaheb Chitnis for the loan to bring the equipment bought in London. They offered to pay half of the amount on short term basic. With the ongoing World War, Phalke also faced the scarcity of the raw films and decided to make a few short films. He received a loan on the security of studio and started working on Raja Shreeyal. Though filming started, it could not be completed due to various reasons. To get capital for his next film, Phalke approached the leaders of the Swadeshi movement without any luck. He also published an advertisement in the newspapers and distributed handbills, appealing for the help assuring the repayment with interest. However, only three people responded to the advertisement. One of them published a letter in the newspaper, Dainik Sandesh, appealing to the leaders of the Indian Home Rule movement who wanted Phalke to join the movement before any loan could be granted. Indian nationalist Bal Gangadhar Tilak tried helping Phalke through Paisa Fund Glass Works but could not succeed. During 1916, Phalke undertook a tour to raise the capital. He screened his films at the princely states of Aundh, Gwalior, Indore, Jamkhandi, and Miraj. The King of Aundh granted 1000 and the Princess of Indore provided a loan of 5000 and 1500 as a payment of his shows. While relocating from Bombay to Nashik, the negative film of Raja Harishchandra was lost, so Phalke filmed it again with "almost the same script, cast and all other things" and released it as Satyavadi Raja Harishchandra, a 2944 feet (897 m) long film which was screened on 3 April 1917 at Aryan Cinema, Poona. He also made a documentary "How Movies Are Made" to demonstrate the filmmaking process to the financiers but it did not help. Phalke was invited for the session of the "Bombay Provincial Congress Parishad" held at Nashik in May 1917 where Lokmanya Tilak made an appeal to help him and also visited his studio at the request of G. S. Khaparde. The appeal made by Tilak had desired effect and Phalke could collect sufficient capital to start a new film, Lanka Dahan. The film depicted the episode of the burning of Lanka in the Ramayana and was 3000 feet (914 m) long, about three reels. It was screened on 17 September 1917 at the Aryan Cinema, Poona. Anna Salunke played the male as well as the female character of Rama and his wife Sita. Thus, credited with playing the first dual role in Indian cinema. When the film was screened at the West End Cinema, Bombay, the shows were held from 7 A. M. to 3 A. M. next morning and it collected 32000 in ten days. According to film historian Amrit Gangar, the coins collected from the ticket counters were transported in gunny bags on bullock carts. The film was commercially successful and Phalke could repay all of his debts with its earnings.

Хиндустан кинофильмдер компаниясы

"Ланка дахан" жобасының табысты аяқталуынан кейін, Фалкеге түрлі кәсіпкерлер серіктестік туралы ұсыныс жасады. Бал Гангадар Тилак, Ратанжи Тата және Шет Манмохандас Рамжи капитал жинап, "Фалке Филмс Компани" компаниясын 300 000 рупилік акционерлік қоғамға айналдыру үшін Фалкеге жүгінді. 150 000 рупилік қосымша инвестициямен бірге, жаңа қоғамда Фалкеге 100 000 рупилік үлес және пайданың 75%-ы тиесілі болады, қалғаны басқа акционерлерге бөлінетін болды. Дегенмен, серіктестік шартының бір тармағына байланысты келісімге келе алмады. Фалке актриса Фатма Бегум жасаған 100 000 рупилік ұсыныстан да бас тартты. Келіп түскен барлық ұсыныстардың ішінде Фалке Бомбей қаласындағы бес тоқыма өнеркәсіпшісінің ұсынысын қабылдады. Олардың қатарында Ваман Шридхар Апте, Лаксман Балвант Фатк, Маяшанкар Бхатт, Мадхавжи Джесинг және Гокулдас Дамодар болды. 1918 жылдың 1 қаңтарында "Фалке Филмс Компани" "Хиндустан Кино Фильмс Компани" болып қайта құрылды, онда Апте басқарушы серіктес, Фалке жұмыс серіктес, ал қалғандары қаржы серіктесі болып тағайындалды. Жаңадан құрылған компанияның тұңғыш фильмі – "Шри Кришна Жанма", онда Фалкенің алты жасар қызы Мандакини Кришнаның басты рөлін ойнады. Фильмнің ұзындығы 5500 фут (1676 м), шамамен алты рулонда, және 1918 жылдың 24 тамызында Бомбей қаласындағы "Маджестик" кинотеатрында көрсетілді. Ол коммерциялық тұрғыдан сәтті болып, 300 000 рупи жинады. Фалкенің келесі фильмі "Калия Мардан" Кришнаның улы жылан Калияны өлтіру эпизодын бейнеледі. Фильм 1919 жылдың 3 мамырында Бомбей қаласындағы "Маджестик" кинотеатрында көрсетілді. Ол коммерциялық тұрғыдан сәтті болды, он ай бойы көрсетілді және ұзындығы 6000 фут (1829 м), шамамен алты рулонда болды.

Зейнеткерлік

"Хиндустан кинофильмдер компаниясының" түсірген екі фильмі де коммерциялық жағынан сәтті болғанымен, серіктестер арасындағы келіспеушіліктер күшейді. Палке фильм өндірісіне олардың араласуына наразы болды, ал серіктестер Палкенің қажетті нәтижелерге жету үшін кеткен шығындары мен уақытынан алаңдады. Палке компаниядан кетуге шешім берді, бірақ оның адвокаты "Хиндустан кинофильмдер компаниясымен" жасалған келісімшартының шарттарына назар салды. Келісімшарт 15 жылға жасалған еді, егер Палке компаниядан кетсе, оған 150000 пайданың үлесі берілмейді және компанияға 50000 төлеуге міндетті болар еді. Келіспеушіліктерді шешуге жасалған тыраш әрекеттерден кейін серіктестер Палке кеткен жағдайда оның міндеттерін өз мойнына алу үшін оның әріптестеріне жүгінді. Олардың барлығы 1913 жылғы "Раджа Харишчандра" фильмінен бері Палкемен бірге жұмыс істеген және Палке оларды кино түсірудің түрлі салаларын басқаруға үйреткен. Олардың келісімімен серіктестер Мама Шинде, Анна Салунке, Гаджанан Сане, Тримбак Б. Теланг, Даттатрея Теланг және Натх Телангпен қажетті келісімдерге қол қойды. Келіспеушіліктер артып келе жатқанда, Палке компаниядан кетіп, отбасымен бірге Кашиге жол тартты. Ол зейнетке шыққанын жариялады және өз ойын "Навиюг" журналында жарияланған мақаласында білдірді.

Рангбхумимен бірге драматургия

Кашиде болған кезінде Фалке Кирлоскар Натак Мандалидің бірнеше хинди пьесаларын көрді. Компаниямен байланысқан Мастер Манхар Барве, оның әкесі Ганпатрао Барве, оның иесі Шанкар Бапуджи Мужумдар және романист Нараян Хари Апте Фалкемен дос болды. Олар драма, кино, музыка және әдебиеттің әртүрлі аспектілері туралы үнемі пікір алысып отыратын. Бір кезде Фальке пьеса жазуға ниет білдірді. Ол маратхи тіліндегі "Рангбхуми" пьесасын екі жарым айдың ішінде жазып бітірді. Бұл сол кездегі қазіргі театр мен сахна жағдайларына сатиралық сипаттағы пьеса болды. Фалке Кашиде өткен Бүкіл Үндістан Конгресс Комитетінің сессиясына қатысқан Бал Гангадар Тилак пен Г. С. Хапардеге де пьесаны оқып берді. Екеуі де пьесаны жоғары бағалады. Фалке сондай-ақ Пунадағы Арий кинотеатрында пьесаның репетицияларын шамамен бір жыл бойы ұйымдастырды. "Рангбхумиді" сахналауға бірнеше кәсіби драмалық компаниялар Фалкеге жүгінді, бірақ ол 1922 жылы Бомбей қаласындағы Баливала театрында сахналады. Пьеса жеті актіден тұрғандықтан, Фалке оны екі бөлікке бөлуге шешім қабылдады: төрт акті бір түні, ал қалған үш акті келесі түні сахналанды. Бұл қойылымдар тек Бомбей, Пуна және Нашик қалаларында ғана өтті. 75 000 рупийлік бюджетпен жасалған бұл пьесаға көрермендердің ықыласы төмен болды және оны "өз-өздеріншелікке бой алдырған" деп сынады.

Hindustan Cinema Films компаниясымен келісім

Көптеген адамдар Фалкеге кино индустриясына қайта оралуға көндіруге тырысты. Ол режиссер Жамшеджи Фрамжи Маданның "Мадан Театры" кинокомпаниясы үшін фильм түсіру ұсынысынан бас тартты. Маратхи тіліндегі "Сандеш" газетінің редакторы Ачют Кольхаткар Фалкеге хат жазып, шешімін қайта қарауын өтінді. Фалке: "Мен кино индустриясы үшін өлгенмін және оған қайта оралуға ниетім жоқ", - деп жауап берді. Кольхаткар Фалкенің хатын "Дадасахеб Фалке қайтыс болды" деген тақырыппен жариялады. "Сандеш" газетіне көптеген оқырман Фалкеге қайта оралуын сұрап хат жазды. Бұл хаттардың барлығы "Сандеш" газетінде жарияланып, Кольхаткар газеттің барлық нөмірлерін Кашидегі Фалкеге жіберді. Осы хаттарды оқығаннан кейін Фалке Нашикке қайтуға шешім қабылдады. Фалке "Хиндустан Синема Фильмдер" компаниясынан кеткеннен кейін, компанияның Пунадағы филиалы – "Бхарат Фильм" компаниясының жабылуымен оның қаржылық жағдайы нашарлады. Фалкенің Нашикке оралуы туралы хабарды естіген компанияның басқарушы серіктесі Ваман Апте, "Арьян Синема" кинотеатрының иесі Бапусахеб Патактың көмегімен Фалкеге компанияға өндіріс жетекшісі және техникалық кеңесші ретінде қайтадан қосылуға шақырды. Фалке бұл ұсынысқа келісіп, ай сайын 1000 рупий жалақымен компанияға жұмысқа орналасты. Фалке "Хиндустан Синема Фильмдер" компаниясына қосылғаннан кейін түсірген алғашқы фильмі – "Сант Намдео", ол 1922 жылдың 28 қазанында көрсетілді. Содан кейін ол 1929 жылға дейін компания үшін фильмдер түсірді. Алайда, бұл фильмдердің ешқайсысы оның бұрынғы фильмдерінің табысына жете алмады. Фалке компания иелерімен келіспеушіліктерді бастан кешірді және 1929 жылға дейін екі рет компанияны тастады. Алғаш рет оралғанда оған ай сайын 500 рупий жалақы ұсынылды. Екінші рет ол 250 рупийге дейін төмендетілді. Компаниядан қалған төрт серіктес кеткеннен кейін, жауапкершілік Ваман Аптеге жүктелді. Компанияның шектеулеріне қанағаттанбаған Фалке келесі фильмге өз қаражатын жинауға тырысты. Апте Фалкеге компанияда жұмыс істеп тұрғанда қаражат жинауға рұқсат бермегендіктен, Фалке жұмыстан кетті.

Various people tried convincing Phalke to join back the film industry. He declined the offer made by filmmaker Jamshedji Framji Madan to produce films under his film company Madan Theatre. Achyut Kolhatkar, editor of Marathi newspaper Sandesh, wrote to Phalke requesting to rethink his decision. Phalke replied: "I am dead so far as the cinema industry is concerned and have no inclination to go back to it". Kolhatkar published Phalke's letter under the heading, "Dadasaheb Phalke is Dead". Several readers wrote to Sandesh requesting Phalke to make a comeback. All these letters were published in Sandesh and Kolhatkar sent all the issues of the newspaper to Phalke at Kashi. Reading these letters, Phalke decided to come back to Nashik. After Phalke left the Hindustan Cinema Films Company, its financial condition worsened with the shutting down of the company's Poona branch, Bharat Film Company. On hearing the news of Phalke's return to Nashik, the managing partner of the company, Waman Apte, with the help of the proprietor of Aryan Cinema, Bapusaheb Pathak, invited Phalke to join back the company as a Production Chief and Technical Advisor. Phalke readily agreed to the request and joined as an employee of the company on the monthly salary of 1000. The first film Phalke directed after joining the Hindustan Cinema Films Company was Sant Namdeo which was released on 28 October 1922. Thereafter, he directed films for the company till 1929. However, none of these films achieved comparable success with his earlier films. Phalke continued to have differences with the company owners and he left it twice until 1929. When he returned for the first time, he was offered the monthly salary of 500. For the second time, it was reduced to 250. After rest four partners left the company, its responsibility fell on the shoulders of Waman Apte. Not satisfied with the restrictions imposed by the company, Phalke tried raising the capital for the next film by himself. As Apte did not allow Phalke to raise the capital while still in the service of the company, Phalke resigned from the job.

Фалке алмаз компаниясы мен Сетубандхан

Пхалке "Пхалке Даймонд Компани" деген жаңа компания құруға шешім қабылдады және "Хиндустан кинофильмдер компаниясының" бұрынғы серіктесі Маяшанкар Бхаттқа жүгінді. Бхатт фильмнің белгіленген бюджетте аяқталуы шартымен 50 мың рупий капитал беруге келісті. Пхалке бұл ұсынысты қабылдап, "Сетубандхан" жобасымен жұмысты бастады. Сыртқы түсірілімдер Хэмпи, Ченнаи (содан кейін Мадрас), Ратнагириде аяқталды. Алайда, фильм аяқталмай тұрып, капитал таусылып қалды. Бхатт енді инвестиция салудан бас тартты. Пхалке қосымша капитал жинауға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Осылайша, түсірілім келесі бір жылға тоқтатылды. "Хиндустан кинофильмдер компаниясының" өкілі Ваман Апте фильмге арналған декорацияларды көрген соң, әсерленіп, Пхалкеге көмектесуге келісті. Ол "Пхалке Даймонд Компаниді" өзінің компаниясымен біріктіруді ұсынды. Пхалке серіктес ретінде компанияға қайтадан қосылды және түсірілімді "Хиндустан кинофильмдер компаниясының" туы астында Бомбейдің "Империал Фильм Студиясына" көшірді. "Сетубандханды" аяқтауға екі жыл кетті. "Хиндустан кинофильмдер компаниясының" 15 жылдық келісімшарты аяқталғаннан кейін, Апте компанияны таратуды шешті. Сол кезде Үндістанда 14 наурыз 1931 жылы үнді киносының алғашқы дыбысты фильмі "Алам Ара" көрсетілді. "Сетубандхан" үнсіз фильм болғандықтан, дыбысты фильмдердің бәсекесінде театрларда көрсетуде қиындықтарға тап болды. Ол 1932 жылы экранға шықты. "Алам Ара" фильмінің режиссері Ардешир Ирани Пхалкеге "Сетубандханға" дыбыс қосуды ұсынды. Пхалке келісіп, фильмді Иранидің студиясында хинди тіліне дубляждады, бұл 40 мың рупийге түсті. Ол 1934 жылы қайтадан шығарылды, бірақ коммерциялық сәттілікке жете алмады.

Гангватархан: Соңғы фильм және жалғыз үнді фильм

1934 жылы желтоқсанда Кольхапур княжестігінің Махаражасы Раджарам III Фалкеге өзінің "Кольхапур Синетон" кинокомпаниясы үшін дыбысты фильм түсіруді ұсынды. Фалке ұсыныстан бас тартты, бірақ Махаража оны қайта шақырды. Ол ұсынысты қабылдады және оған оқиға мен сценарий жазу үшін 1500 рупий, ал ай сайынғы шығындары үшін 450 рупий ұсынылды. Романшы Нараян Хари Апте Фалкеге сценарий мен диалог жазуға көмектесті. Вишванат Джадав фильмге музыка жазды, ал Фалке ән сөздерін жазды. "Гангаватаран" фильмі екі жыл ішінде 250000 рупийге аяқталды. Ол 1937 жылдың 6 тамызында Бомбей қаласындағы Корольдік опера театрында көрсетілді. "Гангаватаран" Фалке режиссерлік еткен жалғыз дыбысты фильм болды. Ол қарттығына байланысты кинодан шығып кетті.

1938-1944: Соңғы күндер

Уақыт өтті, және Фальке жаңа – дыбысты фильмдер – технологиясының құрбаны болды. Үнді киноиндустриясына өте атақты адам болған ол, дыбысты фильмдермен қатар жүре алмады, және ескірді. Оның соңғы үнсіз фильмі "Сетубандхан" 1932 жылы шықты, кейіннен дубляжбен қайта шығарылды. 1936-1938 жылдары ол өзінің соңғы фильмін, "Гангватарханды" (1937) жасады, бұл Фальке режиссерлік еткен жалғыз дыбысты фильм болды. Содан кейін ол Нашикке көшіп, 1944 жылдың 16 ақпанында қайтыс болды.

Мұра

Дадасахаб Пхалке сыйлығы, кино өнеріне жасаған өмірлік үлесі үшін, 1969 жылы Үндістан Үкіметі оның құрметіне тағайындалды. Бұл сыйлық – үнді киносының ең беделді наградаларының бірі және елдегі кино қайраткерлеріне берілетін ең жоғары мемлекеттік құрмет. 1971 жылы оның суреті бар пошта маркасын «Үндістан поштасы» шығарды. 2001 жылы үнді киносындағы өмірлік жетістіктері үшін Дадасахаб Пхалке академиясының Мумбайдағы арнайы сыйлығы жаңадан енгізілді.

Танымал мәдениетте

2009 жылы театр өнерінің шебері Пареш Мокаши режиссерлік еткен "Харишчандрачи фабрикасы" атты маратхи фильмінде Дадасахаб Фалкенің 1913 жылы "Ража Харишчандра" фильмін жасаудағы күресі бейнеленген. Бұл фильм "Үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына Үндістанның ресми өкілі ретінде де іріктелді. 2018 жылдың 30 сәуірінде Google аталған үнді продюсердің туғанына 148 жыл толуына орай құрмет көрсетті. Google Doodle Канада, Үндістан, Австралия және Жаңа Зеландияда көрсетілді.