Кіріспе

Гидравликалық құрылымнан тікелей төмен қарай орналасқан сулар "Тіл суы" – бұл бөгет, ағызу жолы, көпір немесе құбыр сияқты гидравликалық құрылымнан тікелей төмен қарай орналасқан сулар. Әдетте, гидравликалық құрылымнан төменгі ағыстағы орташа су тереңдігі ретінде өлшеніп, баяндалады. Тіл суының деңгейі құрылымнан су шығу жағдайына және су ағынын шектейтін немесе жылдамдататын төменгі ағыстағы факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Тіл суының пайда болуы су жолының тірі және тірі емес жағдайларына маңызды әсер етеді.

Биотикалық әсерлер

Таратудағы қоршаған орта жағдайлары су жолының толық азық тізбегіне әсер етеді. Үнемі ағын, жоғары температура және таза су таратуда жасыл жіпше балдырлар үшін өте қолайлы орта жасайды. Гидропик кезінде суға батып, ал үнемі ағын кезінде құрғап қалатын жағалау бойындағы аймақтар су жолының өнімділігі төмен бөліктері болып табылады. Көптеген балдыр түрлері ұзақ уақытқа ауаға ұшырауға бейімделмегендіктен, бастапқы өнімділік төмендеп, ағын артқанда шайылып кететін органикалық заттардың мөлшері артады. Мысалы, Колорадо өзенінде көптеген су электр станцияларының болуына байланысты ағын күрт өзгереді. Ірі бөгеттердің төменгі жағында үштен жетіге дейінгі макроомыртқасыз таксондар жүйедегі жалпы популяцияның 95% -дан астамын құрайды. Осы түрлердің шамамен жартысы – су астында өмір сүретін мамандар, олар жер бетіндегі ортаға энергия бермейді.

Жергілікті балықтардың әсері

Жергілікті балық түрлеріне ерекше қауіп төндіретін фактор – бөгеттен кейінгі су ағыны. Бөгеттің құрылысы қоршаған ортаға ауыр зиян келтіріп, түрлердің байлығын азайтуы мүмкін, бірақ бөгет салынысымен көптеген жергілікті балық түрлерін табуға болады. Жергілікті балық қауымдастықтарына, әсіресе тарихи жылы сулы жүйелерге ұзақ мерзімді әсері өте зор. Озарк өзеніндегі Бобр бөгеті салынып біткенге дейін жүйеде 19 түрлі отбасыдан 62 балық түрі тіркелген. Бөгет құрылысы аяқталғаннан кейін 8 отбасыдан бар болғаны 18 түр ұсталды, ал табылған балықтардың 90% астамы екі отбасының үлесіне тиді. Бөгет орнатылғаннан кейін 30 жыл өткен соң 8 отбасыдан 28 балық түрі алынды, бірақ олардың 98% -ы скульпин немесе форель түрлері болды, бұл екеуі де бөгеттен бұрын мүлдем кездеспеген. Түрлердің теңсіздігі су экожүйесінің өзгеруіне алып келеді, бұл бөгет салынар алдындағы қауымдастық құрамынан мүлдем өзгеше. Бөгеттен кейінгі су ағыны жергілікті балықтардың тіршілік етуіне де әсер етеді. Мысалы, өзен балықтары өзен төрінен табылған құм мен тастардан ұя салады. Бөгеттен кейінгі су ағыны субстраттың мөлшерін өзгертіп, жергілікті балықтарға шаруашылық аймақтарын салуды қиындатуы мүмкін. Су ағынының күшеюі ұяларды тегістеп немесе ұядан жұмыртқаларды шайып алып, бөгеттен кейінгі су жүйесінде шаруашылық жасауды қиындатады.

Абиотикалық әсерлері

Плотинаның салынуы су қоймасының жоғары және төменгі ағысындағы судың құрамын жиі өзгертеді. Көп жағдайда, плотинадан шығатын су, су қоймасының түбінен алынады. Су қоймаларындағы судың қабаттануының нәтижесінде, плотинадан шығатын су ағыны, су жолының табиғи температурасына қарағанда салыстырмалы түрде суық болады. Бұл термиялық ластану жергілікті балық қосымшаларына қатты зиян келтіруі мүмкін. Плотинаның төменгі ағысы да дәстүрлі су ағысының өзгеруіне ұшырайды. Кейбір су қоймалары тұрақты мөлшерде су жіберіп, маусымдық құбылулар мен ең жоғары ағын оқиғаларын бұзуы мүмкін. Ал, гидропиктер – электр қуатының қажеттілігін қанағаттандыру үшін гидроэлектрлік плотинаның төменгі ағысындағы су ағынын циклдік түрде арттыру – су ағысын күрт арттырады. Өзен ағысының күрт өзгеруі өзен төбесін шайып, өзеннің жылдамдығы мен тереңдігін өзгертіп, су жолындағы биоалуантүрлілікті азайтуы мүмкін.

Кеуекті судағы балық аулау

Tailwater балық аулау түріне де сіңісіп кеткен термин. Суқоймадан төмендегі тұрақты су температурасы мен ағысының арқасында tailwater-да балық аулау өте нәтижелі болуы мүмкін. Жоғарыдағы көлден шығатын қоректік заттар tailwater-ға түсіп, әдетте форель балығының өркендеуіне жағдай жасайтын өнімді ортаны құрайды. Мұндай құбылыстың мысалы – Аризона штатындағы Колорадо өзеніндегі Ли Ферридегі балық аулау.