Кіріспе

Бомозен көлі (/ˈbɑːmzɪn/ BAHmuhzeen) – АҚШ-тың Вермонт штатының батыс бөлігіндегі Кастлтон және Хаббардтон қалаларында орналасқан тұщы сулы көл. Бұл штаттың шекарасы ішінде толығымен жатқан ең үлкен көл, оның су бетінің ауданы шамамен 4 км² құрайды. Көл мұздық әрекеті нәтижесінде пайда болған, орташа тереңдігі және ең көп тереңдігі сәйкесінше белгілі бір шамада. Ол белгілі бір аумақтан су жинап, бес ірі арна арқылы толады және Кастлтон өзеніне құйылады, ол Поултни өзенінің саласы болып табылады. Поултни өзені өз кезегінде Шамплен көлінің оңтүстік жағындағы Шығыс шығанағына қарай ағып өтеді. Бомосен мемлекеттік паркі көлдің батыс жағалауының бір бөлігін алып жатыр. Көлдің айналасындағы қалған жердің көп бөлігі жеке меншікте. Көлде мемлекеттік саябақтан басқа, қоғамдық жағажай, қайық тұрақты жерлер және қайық түсіру алаңдары сияқты демалыс орындары бар. Көлдің маңында шамамен 1000 үй, сондай-ақ мейрамханалар және басқа да коммерциялық мекемелер орналасқан.

Тарих

Миллиондаған жылдар бұрын, мұхит түбінде жиналған саз қысылып, тақталы тасқа айналды. Мұхит түбінің көтеріліп, Такония тауларын құраған кезде, ыстық пен қысым тақталы тасты одан да қатты шайыр тасқа айналдырды. Бомосен көлі, осы қатардың батыс жағындағы төменгі төбелермен қоршалған аңғарда жатыр. Такониктер – Вермонт штатындағы шайыр тас өндірілетін аймақ, ал аймақтың тарихы Вермонттың шайыр тас индустриясының өркендеуі мен құлдырауымен байланысты. Бомосен мемлекеттік саябағында бірнеше карьер ойықтары мен олардың жанындағы түрлі-түсті шайыр тас үйінділері бар. Бұл карьерлер Глен көлі мен Бомосен көлі арасында орналасқан 60-70 ғимараттан тұратын Батыс Кастлтон темір жолы және Шайыр тас компаниясын шайыр таспен қамтамасыз етті. Саябақта бірнеше шайыр тас ғимараттары мен негіздер сақталған, ал байланыс станциясында өздігінен жүруге арналған Шайыр тас тарихы туралы буклет қолжетімді. 1920 жылдары әдеби сыншы Александр Вуллкотт Нешобе аралын сатып алды, ол Алгонкин дөңгелек үстелінің мүшелері үшін демалыс орны және ойын алаңы ретінде пайдаланылды. Бұл топқа Харпо Маркс та кірді. Вуллкотт "Нешобе аралы клубы" деп аталатын тағы бір топ құрды. Бұл топқа Лоренс Оливье, Хелен Хейс, Вивьен Ли, Ринг Ларднер, Дороти Паркер, Ноэль Ковард, Торнтон Уайлдер және Уолт Дисней кірді.

Қорғау

Оспарилер бірнеше онжылдық бұрын Вермонт штатында және АҚШ-тың көп бөлігінде пестицидтердің салдарынан дерлік жойылды. ДДТ тағам тізбегіне еніп, химиялық заттар жұмыртқа қабықтарын жұқалап, сынғыш еткендіктен оспарилердің саны күрт азайды. Орталық Вермонт мемлекеттік қызметі 15 жылдан бері штатпен бірлесіп оспарилерді қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп келеді, гидроэлектр станцияларына платформалар орнатып, буферлік аймақтар құрып, Вермонт тұрғындарына осы құстарға кеңістік қажеттігі туралы түсіндіру жұмыстарын жүргізуде. Бомосен көлінде платформа орнату мәселесі қарастырылуда. Соңғы жылдары Бомосен көлінде оспарилердің кездейсоқ көрінуі тіркелді. 1950 және 60-жылдардағы пестицидтердің қолданылуы салдарынан аққалбас бүркіттер де зардап шекті. Соңғы жылдары Бомозен көлінің ортасындағы Нешобе аралында аққалбас бүркіттердің ұя салу орыны пайда болды, мұнда бүркіттер көлде көптеп кездесетін троту, бас және басқа да балық түрлерімен қоректенеді.

Дау

Бомосен көлінде бұрыннан бері жат арамшөптердің таралуы байқалған. 1980 жылдардың басына қарай, Еуразиялық сулы жапырағы (Myriophyllum spicatum) көлдегі басым арамшөп түріне айналды. Еуразиялық сулы қанатқақ – түрлі экологиялық жағдайларда тіршілік етуге бейімділігіне байланысты бақылауы қиын енгізілген түр. Бір кезде сулы жапырақ көлдің бір бөлігін жауып, оның ойын-сауық және коммерциялық мақсатта қолданылуына кедергі келтірді. Вермонт штатының Қоршаған ортаны қорғау департаментімен шарттық негізде жұмыс істейтін Миддлбери колледжінің ғалымдары осы мәселені шешу үшін жергілікті сулы кеміргішті (Euhrychiopsis lecontei) енгізді. Басқа көлдерде судағы гербицидтер сияқты басқа да емдеу шаралары қолданылған. Соңғы жылдары, көп жылдық алдын алу әрекеттеріне қарамастан, зебра мидиялары Бомосен көліне еніп келді.