Кіріспе

Ауа электр желілерін салуда қолданылатын құрылым. Тік тұрғызғыш мұнара (ілмек мұнара, ілмек тіреуіш) – ауа электр желілерін салуда қолданылатын толығымен өздігінен тұратын құрылым. Тік тұрғызғыш беріліс мұнарасы өткізгіштердің соңында көлденең кернеу оқшаулағыштарын пайдаланады. Тік тұрғызғыш мұнаралар электр станциясында жабдыққа кіретін "бос аралыққа" өту үшін, тізбек жерге төселген кабельге ауысқанда, беріліс желісі бағытын бірнеше градустан артық өзгерткенде немесе апатты құлдыраудың ауқымын шектеу үшін тік боймен белгілі аралықта қолданылуы мүмкін. Тік тұрғызғыш мұнараларға көбірек материал қажет болғандықтан және олар аспалы мұнаралардан ауыр әрі қымбат болғандықтан, тек өздігінен тұратын құрылымдардан желі құру экономикалық тұрғыдан тиімсіз. Ұзақ беріліс желісінде тік тұрғызғыш мұнаралар өткізгіш бұзылғаннан кейін туындауы мүмкін тіреуіштердің тізбектей құлауын шектеу үшін белгілі аралықта қолданылады. Желі бойындағы тік тұрғызғыш мұнарада екі бағыттағы желілерді қолдау үшін екі жиынтық кернеу оқшаулағыштары болады, ал желілер екі сегмент арасында жалғастырғышпен байланыстырылады. Тік тұрғызғыш мұнаралар желі салмағы мен кернеуіне байланысты теңгерімсіз күштерге төтеп бере алады, ал аспалы мұнаралар көбінесе тек өткізгіш салмағын қолдайды және теңгерімсіз жүктемеге төмен сыйымдылыққа ие. Тік тұрғызғыш мұнараларда өткізгіштердің асимметриялық бекітілуін өтеу үшін жерге бекітілген кабельдер қолданылуы мүмкін. Олар көбінесе электр желісі теміржол, өзен немесе аңғар сияқты үлкен аралықты кесіп өтуі керек болған кезде қолданылады. Тік тұрғызғыш мұнаралар желідегі басқа құрылымдар сияқты материалдардан жасалуы мүмкін. Олар болат немесе алюминий торлы құрылымдар, болат құбырлар, бетон немесе ағаш тіреулер болуы мүмкін.

Бөлімшелер тіреуіші

Түйірленген нүктелерде тұйық мұнаралар бұтақ пилондары ретінде де қолданылады. Электр желісі әуе желісі және жер асты кабелі ретінде жалғасатын мұнара – кабельдік тармақтың мұнарасы болып табылады. Желі тармағын бастау үшін бұтақ пилоны қолданылады. Бұтақ пилоны негізгі желі мен тармақ желісінің басталуын ұстап тұруға жауапты. Бұл бұтақ пилонын ілмек пилонына айналдырады, себебі ол екі желіден де келетін күштерге қарсы тұруы керек. Бұтақ пилондары жиі, бірақ әрқашан емес, тармақталған электр тізбектерін қабылдау үшін желінің жүріс бағытына көлденең бір немесе бірнеше көлденең балкаға ие болады; ал кейбіреулерінде тармақталған электр тізбектерінің көлденең балқалары негізгі желінің жүріс бағытында орналасқан. Көбінесе қосымша көлденең балкаларсыз бұтақ пилондары да салынады.

Ақырғылау бағанасы

Арнайы бір түрі – терминалды пилон, сондай-ақ терминалды мұнара деп те аталады. Ол жоғары кернеулі электр желісінің соңында қолданылады және подстанция жабдықтарына қосылады немесе жер асты кабеліне өтеді. 30 кВ-тан төмен вольттажда пилондық трансформаторлар да пайдаланылады.

Ұзақ аралық

Үлкен су көлемі, кең тас жолдар немесе аңғарларды кесіп өту үшін, өткізгіштердің аралық кеңістігі өте үлкен болған жағдайларда, өткізгіштер арасындағы қашықтықты арттыру үшін арнайы конструкциялар қолданылуы тиіс. Бұл, әсіресе, жел немесе басқа да сыртқы факторлардың әсерінен өткізгіштер біріне-бірі тиіп, қысқа тұйықталу қаупін болдырмау үшін жасалады. Мұндай тіреулер H-тәрізді конструкцияда немесе әрбір өткізгіш жеке тіреуге немесе бағанаға орнатылуы мүмкін. Кез келген жағдайда, мұндай тіреулер басқа тіреулерге қарағанда мықтырақ салынады, себебі тіреулер арасындағы үлкен арақашықтық оларға күштің әлдеқайда көп түсуін білдіреді.

Қосылмалы бағана

Анкерлік пилонның көлденең арқасына қосқыш орнатылуы мүмкін. Осындай қосқышты пилонды жерден ұзын таяқшалар арқылы басқаруға болады. Пилонға автоматты ажыратқыштарды орнату кернеуі 50 кВ-тан кем болғанда ғана мүмкін.

Тізбелер

Екі немесе одан көп кергіш тіреуіштердің тізбегі электр желісінде сирек кездеседі, себебі кергіш тіреуіштерге қарапайым тіреуіштерге қарағанда екі есе көп оқшаулағыш қажет. Ұзын сым бөлімдері осылайша орнату жұмысын және құнын азайтады. Кергіш тіреуіштердің тізбегі кейде аңғарларды кесіп өтетін электр желілерінде, немесе электр желісі қисық бағытта жүрген жерлерде қолданылады.