Кіріспе
Luton Hoo – Бедфордшир және Герфордшир графтықтарындағы Лутон және Харпенден қалаларына жақын орналасқан ағылшын елдік үйі мен меншігі. Меншіктің көп бөлігі Бедфордшир графтығындағы Хайд азаматтық округінің құрамында жатыр. Саксон тіліндегі "Hoo" сөзі "төбешік" немесе "бүгір" мағынасын білдіреді және көбінесе Шығыс Англиямен байланыстырылады.
Luton Hoo is an English country house and estate near Luton in Bedfordshire and Harpenden in Hertfordshire. Most of the estate lies within the civil parish of Hyde, Bedfordshire. The Saxon word Hoo means the spur of a hill, and is more commonly associated with East Anglia.
1762 жылға дейінгі
Лутон Худың иелігі Домсдей кітабында тілге алынбаған, бірақ де Ху деген әулет төрт ғасыр бойы осы жердегі үйді иеленді, 1455 жылы Томас Ху, Ху және Гастингс бароны қайтыс болғанға дейін. Иелік де Ху әулетінен Ротерхэм әулетіне, одан кейін Нейпер әулетіне көшті. Осы жерде бірден кейін бір үйлер салынды. 1751 жылы Бедфордтан парламент депутаты Фрэнсис Херн үйді туысы Мисс Нейперден мұраға алды.
Крайтон-Стюарт
1763 жылы Фрэнсис Херн бұл меншікті 3-ші Бут графына 94 700 фунт стерлингке сатты. 1762-1763 жылдар аралығында премьер-министр қызметін атқару кезіндегі сәтсіздіктен кейін лорд Бьют өзінің күш-жігерін Лутон-Ху иелігіне шоғырландыруға шешім қабылдады. Қазіргі ғимарат 3-ші Бут графының тапсырысымен неоклассикалық сәулетші Роберт Адамның жобасы бойынша салынды. Құрылыс жұмыстары 1767 жылы басталды. Алғашқы жоспарда зәулім және сәнді жаңа үй салу көзделген, бірақ жоспар толыққанды жүзеге аспады және көптеген жұмыстар ескі үйді қайта жаңартуға бағытталды. 1771 жылы болған өрт құрылыс жұмыстарын тоқтатты, бірақ 1774 жылға қарай үй, толыққанды болмаса да, пайдалануға берілді. 1781 жылы бұл үйге келген дәрігер Сэмюэл Джонсон: «Бұл мен келгенімді өкінетін жерлердің бірі емес. Мұнда сәнділік ыңғайлылыққа, ал ыңғайлылық сәнділікке құрбан етілмейді» деді. Лутон-Ху Адамның толыққанды жауапкершілікте болған ең ірі үйлердің бірі болды. Адам сарайда жұмыс істеп жатқанда, ландшафт дизайнері Кейпэбилити Браун паркті кеңейтіп, қайта жобалады. Браун Лия өзенін бұғып, екі көл жасады, олардың біреуі шамамен [көлдің көлемі] көлемдес. 20 ғасырдың басында үйдің оңтүстік-батыс жағына қараған парктің бөлігі ресми бақтарға айналдырылды. 1830 жылы 3-ші графтың немересі, Бьюттің 2-ші маркизі үйді сол дәуірдің көрнекті сәулетшісі Роберт Смирк (кейін сер Роберт, 1781–1867) жобалаған нұсқаға өзгертті. Смирк үйді (оңтүстік фасадын қоспағанда) қазіргі түріне келтіріп, Адам жобалаған, бірақ ешқашан салынбаған алып портикпен толықтырды. Оның ертедегі жұмыстары мен тұрғын үй дизайндары, мысалы, Истнор қамалындағы сияқты, көбінесе ортағасырлық стильде болды; ол грек тіршілігін қайта жаңғырту стилін Британ мұражайы сияқты қоғамдық ғимараттар үшін сақтағандай болды. Лутон-Ху, готикалық та, немесе қатаң грек тіршілігін қайта жаңғырту стилінде де емес, тұрғын үйлерде классикалық стильді қолданудың ерекше мысалы болып табылады, ол Адамның бастапқы идеясына жақын болуын қалады деп ойлаған шығар. Тағы бір қосымша – Тюдор стиліндегі терезелері бар нео-готикалық қақпа және ескі ғимараттан әкелінген нормандық стильдегі есік. «Леди Бьют қақпасы» деп аталатын бұл ғимарат II санаттағы мұражайлық ескертуіш болып табылады. 1843 жылы болған өрт үйдің көп бөлігін және оның ішіндегі заттарды жойды. 1848 жылдан кейін, меншік Джон Шоу Лиге сатылғанға дейін үй өрттен қалған қираған қабық ретінде қалды.
Ли
1848 жылы өртенген үй Джон Шоу Лиге (1871 ж.с.), Ливерпульдің адвокаты және мүлік спекулянтына сатылды, ол 1841 жылы Ливерпульдің мэрі болған, оның отбасы Ланкаширдегі Липтоннан шыққан. Ол 1791–1794 жылдары Ливерпульдің мэрі болған Генри Бланделлдің (1755–1832) қызы Ханна Бланделл Холлинсхедке үйленді. 1791–1794 және 1807 жылдары Ливерпуль маңындағы Оррелл, Блэкрод және Пембертон кен орындарының иесі болды. Оның әкесі, Джон Ли аға, Дерби графының заңгері және жер агенті, Ливерпуль аймағындағы ірі жер иесі болды, бірақ ол да осы аймақтағы көптеген жерді несиеге сатып алды. Джон Ли консервативті саясатшы Бэмбер Гаскойннің (1758–1824) жергілікті агенті және оның сайлау ұйымын қолдау үшін 1818 жылы құрылған консервативті саяси клуб "True Blue Club" клубының хатшысы болды. 1840 жылдары Ливерпульге теміржол келген кезде оның иеліктерінің құны күрт өсті. Джон Ли аға туралы былай делінген: «Оның Ливерпульдің болашақ ұлылығын замандастарының көпшілігінен асып түсетін көрегендігі болғанына күмән жоқ, бірақ шындық оның ең үміткер болған күтулерінен де асып кетті. Теміржол талаптары оның есептеулерінен мүлдем тыс жағдайды құрады, бірақ Лилер мүлкін уақтылы және тиімді жерге сатып алуда ерекше шеберлік танытты. Олардың теміржол компанияларымен үлкен жер иелерінің атынан жүргізген келісімдері оларға ерекше ішкі ақпарат пен жер сатушылар ретінде монополиялық бақылау деңгейін берді, бірақ олар осы активтерден капитал табудағы шеберлігі теміржолдың алғашқы кезеңінде ерекше болды». Ли Адамның бұрынғы жоспарына емес, Смирк стиліндегі тасталған ғимаратты қайта салды. 1863 жылы «Лютон қаласының жанында Джон Шоу Лидің (Luton Hoo) иелігінде римдік монеталар қоймасы табылды. Мыңға жуық монета саз балшықтан жасалған, жартылай өртенген ыдысқа салынған, олар деннарийлер мен мыстан жасалған монеталардан тұрды, олар Каракалладан Клавдий Готикке дейінгі кезеңге жатты». 1871 жылы мүлік оның ұлы Джон Джерард Лиге (1821–1875) мұрагерлікке өтті, ол 1872 жылы Томас Хоукстың қызы және Хон. Хэмбл Дадли Уордтың (1821–1870) жесірі Элеонора Луиза Хоуксқа үйленді, ол Уильям Хэмбл Уордтың, Бирмингемнің 10-шы баронының ұлы болды. Ол Уэльс принцімен жақын дос болды. Мүліктің қалған бөлігі оның жүрегіндегі інісі Генри Лиге тиді. 1883 жылы Элеонора Данияның Ұлыбританиядағы елшісі Кристиан Фредерик де Фальбеге (1828–1896) қайтадан үйленді, осылайша «Мадам де Фальбе» деп аталды. Ол жомарттықпен той жасады және оның өкілеттігі кезінде Лутон Ху британдық патша отбасымен байланысқа түсті. 1891 жылдың желтоқсан айында королева Викторияның немересі және британдық таққа екінші кезектегі мұрагер, Кларенс және Авондейл герцогы Альберт Виктор, Тек ханшайымы Мэриге Лутон Худе ұсыныс жасады. Мадам де Фальбе 1899 жылы қайтыс болды, содан кейін мүлік оның екінші күйеуінің жүрегіндегі інісі, капитан Генри Жерард Лиге (1856–1900), 1-ші өмір сақшысына қайтарылды, ол 1886 жылы Хью Линдсей Антробустың қызы Марион Линдсей Антробуске үйленді. Ол Лутон Худі мұра еткеннен кейін бір жыл өткен соң қайтыс болды, 11 жастағы ұлы лейтенант-полковник Джон Сесил Джерард Лиді (1889–1963) қалдырды, оның атынан 1903 жылы Лутон Худі 1899 жылдан бері жалға алған алмаз магнаты сэр Джулиус Вернерге сатылды. Лутон Худің иелігі Черчилль танктерінің сынақ алаңы ретінде пайдаланылды, олар Лутон қаласындағы заводтарда өндірілді. Вернерлер Леди Зияның әпкесі Надежда де Торбидің арқасында ханзада Филиппен өте жақын болды, ол патшайыммен бірге Лутон Хуге қоғамдық іс-шаралар мен жеке сапарлар үшін жиі келетін. Патшалық жұп бірнеше рет үйлену тойларын Лутон Худе өткізді.
"That he had a keen foresight beyond most of his contemporaries into the coming greatness of Liverpool there can be no doubt, but the actuality far exceeded his most sanguine expectations. The railway demands formed an element altogether outside of his calculations however shrewd The Leighs carried a flair for the timely and well sited purchases of property to a remarkably high degree. And although no doubt their dealings with the railway companies on behalf of the great landowners they represented gave them both an unusual measure of inside information and a degree of monopoly control as vendors of land, the skill with which they made capital from these assets in the early railway age is unusual". Leigh rebuilt the derelict shell in the style and manner of Smirke, rather than to Adam's earlier plan. In about 1863 "there was found a hoard of Roman coins near Luton, on the estate of John Shaw Leigh, Esq., of Luton Hoo. The coins, which must have been nearly a thousand in number, had been deposited in an imperfectly burnt urn composed of clay and pounded shell and consisted of denarii and small brass, ranging from the time of Caracalla to that of Claudius Gothicus". In 1871 the estate was inherited by his son John Gerard Leigh (1821–1875), who in 1872 married Eleanor Louisa Hawkes (d.1899), a daughter of Thomas Hawkes and widow of Hon. Humble Dudley Ward (1821–1870), a son of William Humble Ward, 10th Baron Ward of Birmingham. She was a close friend of the Prince of Wales. with the remainder to his nephew Henry Leigh. In 1883 Eleanor remarried to Christian Frederick de Falbe (1828–1896), the Danish ambassador to the United Kingdom, thus becoming known as "Madame de Falbe". She entertained lavishly and during her tenure Luton Hoo began an association with the British royal family. It was in December of 1891 that Prince Albert Victor, Duke of Clarence and Avondale, grandson of Queen Victoria, and second in line of the British throne, proposed to his fiancée, Princess Mary of Teck, at Luton Hoo. Madame de Falbe died in 1899 when the estate reverted to her second husband's nephew, Captain Henry Gerard Leigh (1856–1900), 1st Life Guards, who in 1886 had married Marion Lindsay Antrobus, a daughter of Hugh Lindsay Antrobus. He died one year after having inherited Luton Hoo, leaving an 11 year old son Lt Col. John Cecil Gerard Leigh (1889–1963), on whose behalf in 1903 Luton Hoo was sold to Sir Julius Wernher, the diamond magnate, who had rented it since 1899. Luton Hoo's estate was used as a tank testing ground for the Churchill tanks, which were produced in factories in the town of Luton. The Wernhers, by virtue of Lady Zia's sister Nadejda de Torby, were very close to Prince Philip, who along with the Queen, were frequent visitors to Luton Hoo both for public events and private visits. The royal couple spent a number of wedding anniversaries staying at Luton Hoo.
Филипс
1977 жылы Леди Зияның қайтыс болуынан кейін, мүлігі оның немересі Николас Гарольд Филлипске өтті. 1991 жылы ол қайтыс болғаннан кейін үйі мен 1059 акр жері оның әйелі сатылды. Сэр Джулиус пен Леди Элис Вернердің ұрпақтары – Филлипс отбасы, тарихи иеліктің маңызды бөлігіне иелік етеді және оны коммерциялық және тұрғын үйлерді жалға беру арқылы сәтті дамытып келе жатыр, сонымен қатар қоршалған бақты қалпына келтіруде (төменде қараңыз) және елдегі ең көп қолданылатын студия емес түсірілім алаңдарының біріне айналдырды. Жиынтықтың бір бөлігі, оның ішінде Питер Пол Рубенс, Тициан және Бартоломе Бермехоның туындылары сатылды, ал қалған бөлігі бүгінде Гринвичтегі Рейнджерс үйінде тұрақты көрмеге қойылған. 1997 жылы жер учаскесі Tribal Gathering би фестиваліне жалға берілді, және 2005 жылы тағы да жалға берілді, бірақ 2005 жылдың 7 шілдесінде Лондонда болған жарылыстарға байланысты екінші фестиваль өткізілмеді.
Қонақ үй
Үй 2007 жылдың қазан айында ашылған Luton Hoo Hotel, Golf and Spa деп аталатын сәнді қонақ үйге айналдырылды. Онда 228 жатын бөлме мен люкс бар. Қайта жаңарту жобасының бір бөлігі ретінде үйдің екінші қабаты қайта салынды, бұл бастапқы сәулетшілер салған жоспарларға енгізілген болатын. Иелері, Elite Hotels, жиһазды үйдің бұрынғы шағынатын қайтару мақсатымен таңдалғанын айтады. 2021 жылдың желтоқсанында бұл қонақ үй Ұлыбританиядағы қонақ үй және жылжымайтын мүлік компаниясы The Arora Group-қа сатылды.
Қабырғалы бақ
Лутон Ху қонысында 1760 жылдардың соңында Джон Стюарт, 3-ші Бут графы құрған сегізбұрышты қабырғалы бақ бар. Қоныстың кезекті иелері жылдар бойы бақтың ағымдағы бағдарларға сәйкес келуіне бейімдеп келді. 19 ғасырдың соңғы тоқсанында Ли отбасы жеміс-жидек және гүлдер өндіру үшін көптеген жылытылатын әйнек үйлер салды. Маккензи және Монкур фирмасы сэр Джулиус және леди Элис Вернер үшін салған ең ірі әйнек үй Эдвард дәуірінің зәулімдігінің куәсі болып табылады. Бақ 2001 және 2021 жылдары 100-ден астам еріктілердің көмегімен кең ауқымды қайта жаңартудан өтті және мамырдан қазанға дейін әр сәрсенбіде келушілерге және экскурсияларға ашық.
Фильм түсірілген жер
Лутон Ху көптеген фильмдерде пайда болды, оның ішінде «Қараңғыда атылған», «Ешқашан ешқашан айтпа», «Төрт той және бір жерлеу», «Көздері кең жабық», «Құпия бақ», «Принцесса Карабу», «Уайльд», «Әлем жеткіліксіз», «Quills», «Enigma», «De Lovely» және «Bright Young Things» фильмдері. Соңғы кезде тарихи шаруашылық ғимараттары Джон Лэндис түсірген «Бёрк және Хэр» фильміне түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды, ал BBC телесериалы «Литтл Доррит» 2005 жылы BAFTA сыйлығын алған «Блеак Хаус» үшін жасалған декорацияларды пайдаланып, «Блидинг Харт Ярд» орнына қойылды. 2010 жылдың 13 және 14 қазанында Стивен Спилбергтің «Соғыс аты» фильмінің түсірілімі Лутон Ху иелігінде өтті. Лутон Ху «Али Г. Индахаус» фильмінде Чекерс ретінде бейнеленді. Лутон Ху 2020 жылғы Netflix фильмі «Энола Холмс» түсіріліміне де орын ретінде қолданылды. 2017 жылы Джосс Уидон және 2021 жылы Зак Снайдер шығарған «Әділет лигасы» фильмдері де осы иелікке алғыс айтады. Лутон Ху иелігі – елдегі ең көп қолданылатын студия емес орындардың бірі.