Кіріспе

Америкалық жоғары биіктіктегі зерттеу ұйымы Perlan Project Inc. – коммерциялық емес авиациялық зерттеу және атмосфералық ғылымдарды зерттейтін ұйым, ол өте жоғары биіктікте ұшуға арналған желкенді ұшақтарды (планерлерді) пайдаланады. 2006 жылдың 29 тамызында Перлан Миссиясы-I ұшқыштары Стив Фоссетт пен Эйнар Эневольдсон стратосфералық ауа толқындарын пайдаланып, стандартты планерде 50 671 фут (15 460 метр) биіктікке көтеріліп, планерлердің биіктігі бойынша бұрынғы рекордты жаңартты. Халықаралық Аэронавтика Федерациясы 2018 жылдың 2 қыркүйегінде ратификациялаған биіктік рекорды, 2017 жылдың 3 қыркүйегінде белгіленген бұрынғы көрсеткіштен айтарлықтай жоғары болды. Бұл ұшулар Airbus компаниясының демеушілігімен жасалған, арнайы құрастырылған және қысыммен жабдықталған жоғары биіктіктегі Perlan II желкенді планерін пайдаланды. Олар сонымен қатар Жер атмосферасы және оның озон қабаты туралы деректер жинады.

Тарих

Эйнар Эневольдсон жобаны 1992 жылы, Швецияның Кируна қаласының батысындағы тау толқындарының жаңа LIDAR суреттерін көргеннен кейін бастады. Бұл суреттерді Германияның Оберпфаффенхофен қаласындағы DLR ұйымының Вольфганг Ренгері кеңсесінің қабырғасына іліп қойған еді. Эневольдсон 1992-1998 жылдар аралығында стратосфералық тау толқындарының орналасуы, таралуы және күші туралы мәліметтер жинады. 1998 жылдан бастап Элизабет Остин деректерді талдауды кеңейтіп, жобаны берік метеорологиялық негізге қойды. Оның пікірінше, стратосфералық полярлық түн ағыны – тау толқындарының орта стратосфераға дейін таралуына мүмкіндік беретін басты фактор еді. Сол кезде NASA-ның Драйден ұшу зерттеу орталығындағы шағын топ 100 000 футқа дейінгі желкенді ұшақтың ұшу динамикасы мен аэродинамикасын зерттеді. 1999 жылы Стив Фоссет Эневольдсонның қаржыландыру іздеп жүргенін естіп, дереу жобаға қосылуға өтініш білдірді. АҚШ Әуе күштері NASA-ның сұрауы бойынша жобаға толық қысымды костюмдерді берді. Glaser Dirks DG 500 (DG 505M) моторлы планерінен барлық қозғалтқыш пен оған байланысты жабдықтар алынып, оның орнына сұйық оттегі және Li SO2 негізгі батареяларын сақтауға арналған кеңістік қалдырылды. Көптеген құралдар мен электроника желкенді ұшақтың қажетті биіктікте жұмыс істеуіне сәйкес жаңа құралдармен ауыстырылды. Сан-Педродағы (Калифорния) Дункан Каммингс арнайы, жеңіл, тиімді және сенімді беткі пластинаны қыздыруға арналған құрылғыларды жасады. Butler Parachute Company арнайы, жоғары биіктікте тұрақтандырылатын парашюттер жасады. Эневольдсон мен Фоссетт 2002 жылдың көктемінде Калифорния штатының Сьерра-Невада тауларында сынақ жүргізіп, алдын ала биіктікке көтерілді, нәтижесінде 42 000 футқа жетті. 2002 жылдың жазында желкенді ұшақ Жаңа Зеландияның Омарама қаласына жеткізілді, бірақ үш қыс бойы стратосфераға жете алмады, себебі маусым тым ерте болды. Perlan Mission I жобасы Эневольдсонның тезисін осы стратосфералық тау толқындары арқылы ұшып, оларға көтерілу арқылы дәлелдеуге бағытталған. 2005 жылы желкенді ұшақ Аргентинаның Эль-Калафате қаласына, 50° оңтүстік ендікте орналасқан шағын қалаға жеткізілді. Үш апта ішінде жасалған бес әрекеттің ешқайсысы қолайлы ауа райы жағдайында өтпеді. 2006 жылы 28 тамызда ауа райы өте қолайлы болды, бірақ 33 000 фут биіктікте, күшті көтерілу кезінде Стив Фоссеттің қысымды костюмі ертерек және шамадан тыс көтерілді, сондықтан ұшу тоқтатылды. Келесі күні, 29 тамызда, қысымды костюмдердің бір реттегіші ауыстырылғаннан кейін, ауа райы әлі де қолайлы болды, команда тағы бір әрекет жасады. Төрт сағаттық көтерілуден кейін Эневольдсон мен Фоссетт рекордтық биіктікке – 50 671 футқа (15 460 метрге) жетіп, концепцияны растады. 2006 жылдың 29 тамызындағы рекордтық ұшу Эневольдсонның тезисін дәлелдегендіктен, Стив Фоссет келесі миссияны қаржыландыруға келісті: 90 000 футқа дейін ұшатын қысымды кабинасы бар арнайы желкенді ұшақ құру. Стивтің 2007 жылдың 3 қыркүйегінде қайтыс болған кезде ұшақтың фюзеляжының конструктивтік және аэродинамикалық дизайны, сондай-ақ бүкіл желкенді ұшақтың аэродинамикалық дизайны аяқталған еді. Стивтің өлімінен кейін Perlan жобасының қалған бөлігіне қаражат қарастырылмады, және жаңа қаржыландыру іздеу жұмыстары басталды.

Эрубс Перланның ІІ миссиясы

2007 жылы Фоссет қайтыс болғаннан кейін, миссия біраз уақытқа тоқтатылғандай болды. Алайда, Еневольдсонның төңірегіне жаңа команда бірте-бірте жиналды және АҚШ пен Австралиядағы серіктестердің ұсыныстарының арқасында ішінара қаржыландыру қолдау таба алды. Эйнар Эневольдсон 2008 жылдың қыркүйегінде Австралиялық тәжірибелі планерист Морган Сандеркок жобаны қайта жандандыру үшін қаржы қаражатын ұсынғанын хабарлады. Бұл қаржы фюзеляжды қысымды кабинамен жабдықтауға және оның конструкциялық сынақтарын жүргізуге жұмсалды, бірақ ұшақты толықтыру үшін қосымша қаражат қажет болды. 2010 жылдың маусым айында Денис Тито пилот және ірі демеуші ретінде миссияға қосылды, бұл ұшақтың аяқталуына маңызды үлес қосты. Сол жылы көптеген әлемдік рекордтардың иесі Джим Пэйн жобаға бас пилот ретінде қосылды. Windward Performance компаниясының Грег Коулі 90 000 фут биіктікке арналған планердің салыстырмалы түрде жасауға оңай екенін, ал 100 000 футқа арналған планердің мүмкін екенін, бірақ одан да қиын және қымбат екенін көрсету үшін көптеген еңбек етті. Windward Performance өндірістік сападағы жабдықтарды пайдаланып, жоғары өнімділікке есептелген планерді құрастыратын болады. Планердің дизайны, талдауы және құрылысы өте жоғары деңгейде болуы керек еді, өйткені ол өте жоғары жылдамдықтарда қанаттың дірілдеуіне төтеп беруге және 90 000 фут биіктікте кездесетін күшті турбуленцияға шыдауға қабілетті болуы тиіс. Сонымен қатар, оның сенімді, қауіпсіз қысым және кабина ауасын тазалау жүйелері болуы қажет. 2014 жылы Airbus бас демеуші болуға және ұшақтың аяқталуына, ұшу сынақтарына және биіктікке қатысты ұшуларға жеткілікті қаржыны бөлуге келісті. Миссия Airbus Perlan Mission II деп қайта аталды. Орегон штатының Редмонд қаласында орналасқан авиациялық зерттеу, жобалау және әзірлеу компаниясы RDD Enterprises Perlan 2 ұшағының өндірісін өз мойнына алды.

Ұшу науқаны

Ұшақ 2015 жылдың жазында аяқталды, алғашқы ұшу 7 қыркүйекке жоспарланған. Сол күні желдің күшті болуы ұшуға кедергі келтірді, ол 23 қыркүйекте жүзеге асты. 2015 жылдың күзінде және қысында Миденде ұшу сынақтары басталып, жалғасады, бұл үшін Тито сыйға берген жаңа ангар пайдаланылады. 90,000 футқа жетуге жасалатын алғашқы әрекеттер 2016 жылдың жазында Аргентинаның Эль-Калафате қаласында, Патагонияның оңтүстігінде, Оңтүстік жарты шарда басталады. Джим Пэйн (АҚШ) және Морган Сандеркок (Австралия) Аргентинаның Эль-Калафате қаласындағы Команданте Армандо Тола халықаралық әуежайынан 15,902 метр (52,172 фут) биіктікте жаңа рекорд орнатты. Ұшу 2017 жылдың 3 қыркүйегінде өтті. 2018 жылғы маусым да Эль-Калафатеде өтті. Жоба сүйреуіш ретінде пайдалану үшін Grob G 520 Egrett турбовинтті ұшағын сатып алды. Бұл Perlan II-ні сүйреуге мүмкіндік берді. Бұл, рекордтар тіркелмегендіктен, ең биік желкен сүйреуіш болуы мүмкін. 2018 жылдың 26 тамызында Джим Пэйн мен Морган Сандеркок биіктікке жетті. Одан кейін 28 тамыз 2018 жылы Джим Пэйн мен Мигель Итурменди ұшты. Бұрынғы рекордтар қысым биіктігімен өлшенген, ал қазіргі биік биіктіктегі ұшулар туралы деректерге GPS деректері қажет.