Кіріспе

Арчибальд Фэрли Карр (Archibald Fairly Carr, 16 маусым 1909 - 21 мамыр 1987) – американдық герпетолог, эколог және табиғатты қорғаушы. Ол Флорида университетінде зоология профессоры болған және ғылым мен табиғат туралы танымал жазушы ретінде белгілі болды. Ол теңіз тасбақаларының популяциясының азаюына, олардың тым көп пайдаланылуы мен орта тұру ортасының жойылуына әлемнің назарын аударды. Оның құрметіне Флорида және Коста-Рикадағы жабайы табиғатты қорғау аумақтары аталған.

Өмірбаян

Мобилде (Алабама штатында) дүниеге келген Карр, пресвитериандық пастордың ұлы, Мобилде, Форт-Уорт (Техас штаты) және Саваннада (Джорджия штаты) өсті. Флорида университетінде (UF) зоологияны оқып, кейін герпетологияға маманданған. Ол осы қызығушылығын тасбақаларды зерттеуге шоғырландырып, ақырында теңіз тасбақалары бойынша әлемдегі ең авторитетті ғалымдардың біріне айналды. Ол Марджори Харрис Каррға үйленді, ол да табиғатты қорғаушы еді. UF студенті кезінде ол Pi Kappa Phi студенттік қауымдастығының мүшесі болды. UF-тен ол 1932 жылы бакалавр, 1934 жылы магистр және 1937 жылы докторлық диплом алды. Колледж профессоры болмас бұрын орта мектепте ғылым пәнінің мұғалімі болды. Ол көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады, соның ішінде «Ulendo: Африкаға және одан тыс жерлердегі табиғаттанушының саяхаттары», «Жоғары джунглилер мен төмендіктер», «So Excellent a Fishe» (жасыл тасбақалар туралы), «The Windward Road» және бірнеше Time Life кітаптары, мысалы «Эверглейдс» және «Рептилиялар». Ол сондай-ақ «Тасбақалар анықтамалығы» және Флориданың балықтары, қосмекенділер және тұщы су балықтары туралы анықтамалық» кітаптарын жазды. Ол ғылыми және табиғат туралы жазушы болғанмен, ғылыми таксономиялық кілттердің пародиясын да жариялады – Флорида штатының Алачуа округінің балықтарына қатысты «Субъективті кілт», ол «Карр кілті» деп лақап алды. Карр UF-де аңызға айналды, ал студенттер оның «Қоғамдық экология» курсына қатысу үшін бәсекелестікке түсті, онда олар Флориданың солтүстігі мен Оңтүстік Джорджия аймағындағы бірнеше ірі және ұсақ саяхаттарға қатысты. Каррдың Окала маңындағы құмды қарағайлы бұталар туралы әңгімелерін тыңдау немесе оның Окефеноки батпағы арқылы каноэмен студенттерді жүргізу барысындағы пікірлерін есту үлкен құрмет саналды. Карр сонымен қатар табиғатты қорғау саласындағы еңбектерімен де белгілі болды, әсіресе теңіз тасбақаларын қорғауда, Коста-Риканы 1975 жылы Тортугеро ұлттық паркін құруға көндіруге көмектесті. Ол Кариб теңізінің қорғау корпорациясының негізін қалаушылардың бірі болды, ол Коста-Риканың Тортугеро қаласында теңіз тасбақаларын сақтауға және бақылауға көмектеседі. Ол әйелі Марджори Каррмен бірге табиғатты қорғау жұмысына жиі қатысты, өйткені ол өзі де табиғатты қорғаудың белсенді жақтасы болды. 1952 жылы Ұлттық ғылым академиясы Каррға Даниэль Жиро Эллиот медалін табыс етті.

Мұра

1959 жылдан 1987 жылы қайтыс болғанға дейін Теңіз тасбақаларын қорғау ұйымының (бұрынғы Кариб теңізін қорғау корпорациясы) негізін қалаушы және ғылыми директоры болды. Мельбурн жағалауынан оңтүстікке қарай Уабассо жағалауына дейінгі жағалауларды қамтитын Арчи Карр ұлттық жануарлар қорығы 1994 жылы оның еңбегінің құрметіне құрылды. 1994 жылы Коста-Рикада доктор Арчи Карр есімімен жабайы табиғат қорығы ашылды. Каррдың ұлы, Арчи Карр III, Нью-Йорк зоологиялық қоғамының (қазіргі Жабайы табиғатты қорғау қоғамы) Орталық Америка бағдарламаларын үйлестірген табиғатты қорғаушы; Карр III Белизде Кокскомб бассейні жабайы табиғат қорығын құруға зор үлес қосты. Карр туралы "Теңіз тасбақаларын құтқарған адам: Арчи Карр және қорғау ісінің бастауы" атты кітап 2007 жылы Оксфорд университетінің баспасында жарық көрді. Бұл кітапты Флорида мемлекеттік университетінің тарих профессоры Фредерик Р. Дэвис жазды. Каррдың еңбегі 1985 жылғы "Тортуланың күнделігі" атты романтикалық драмалық фильмінде көрсетілген. Флориданың қоршаған ортаны қорғау департаменті жаңа ғимаратына Арчи мен Марджори Каррдың есімін берді. Карр есімі жыланның бір түрінің ғылыми атауында сақталған, Sibon carri. 1987 жылы Американың Экологиялық қоғамы Каррға "Ең көрнекті эколог" сыйлығын табыс етті.

Шығармалары

Карр, Арчи (1952). Құрқанақтар туралы нұсқаулық; АҚШ, Канада және Баха-Калифорнияның құрқанақтары. Карр, Арчи (1953). Жоғары жартастар мен төмендіктер. Карр, Арчи және Коулман Дж. Гойн (1955). Флориданың жорғалаушылары, қосмекенділері және тұщы су балықтары туралы нұсқаулық. Карр, Арчи (1956). "Желбарыс жолы", бірінші басылым. Карр, Арчи (1963). "Жорғалаушылар" (LIFE Nature Library сериясы). Карр, Арчи (1964). Ulendo: Африкаға және одан тысқары саяхаттар. Карр, Арчи (1967, 1984). "Осындай тамаша балық: теңіз құрқанақтарының табиғи тарихы". Карр, Арчи (1973). Эверглейдс. (Time Life кітабы). Карр, Арчи (Марджори Карр, редактор) (1994). Флоридадағы табиғат зерттеушісі: Еденнің мерекесі.

Академиялық санжыра

Арчи Карр 1938 жылы Дж. С. Роджерстің жетекшілігімен Флорида университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Оның академиялық шежіресі Роджерстен (1929 жылы Иллинойс университетінде докторлық диссертация), Стивен Альфред Форбстен (1884 жылы Индиана университетінде докторлық диссертация) (Иллинойс табиғи тарих қорының алғашқы директоры және су экожүйелері ғылымын қалаған), көрнекті эволюциялық биолог және эколог Дэвид Старр Джорданнан (1872 жылы Корнелл университетінде докторлық диссертация), сондай-ақ көрнекті ихтиолог, геолог және табиғаттанушы Луи Агассизге (1829 жылы Мюнхен, Германияда докторлық диссертация) дейін жалғасады. Карр Флорида университетінде қызмет еткен кезеңінде 18 докторантқа ғылыми жетекшілік жасады және оларды бітірді: Д. А. Белкин (1961), Карен А. Бьорндал (1979), Д. К. Колдуэлл (1957), С. П. Кристаман (1975), М. Дж. Корн (1981), Дж. В. Креншоу кіші (1955), Д. С. Диц (1979), Д. В. Эренфельд (1966), Д. Э. Гудман (1971), Э. В. Гурли (1969), Х. Ф. Хирт (1962), К. Г. Джексон (1964), Дж. Ф. Джексон (1972), А. Б. Мейлан (1984), Дж. А. Мортимер (1981), Роберт Х. Маунт (1961), Питер С. Притчард (1969) және Дуглас А. Россман (1962).