Уильям Мортон Уилер: Американдық энтомолог және ми́рмекологтың өмірі мен еңбегі

Кіріспе

АҚШ энтомологы, мирмекологы және Гарвард университетінің профессоры (1865–1937)

Уильям Мортон Уилер (19 наурыз 1865 – 19 сәуір 1937) – американдық энтомолог, мирмеколог және Гарвард университетінің профессоры.

Ерте өмір және білім

Уильям Мортон Уилер 1865 жылғы 19 наурызда Висконсин штатының Милуоки қаласында Джулиус Мортон Уилер мен Каролина Джорджиана Уилер (Андерсон) отбасында дүниеге келді. Кішкентай кезінде Уилер табиғат тарихына қызығушылық танытты, алғашқыда жәндік торына түскен көбелекті байқағанда; осындай байқау Уилерді қызықтырып, табиғат туралы көбірек білуге ынталандырды. Уилер мемлекеттік мектепке барды, бірақ «тұрақты түрде жаман мінез-құлық» салдарынан өте қатаң тәртібімен танымал болған жергілікті неміс академиясына ауыстырылды. Неміс академиясындағы курстарын аяқтағаннан кейін, ол неміс нормалық мектебіне түсті. Екі оқу орнында да Уилер түрлі пәндерді оқыды: тілдер, философия және ғылым бойынша білім алды. Осы кезде ол француз, неміс, грек, итальян, латын және испан тілдерін еркін оқи алды. Неміс академиясында оқығанда Уилер институттағы ескі табиғат тарихы мұражайын жиі бақылап отырды. 1884 жылы Генри Август Уорд, Уордтың Табиғи ғылымдар мекемесінің иесі, академияға толтырылған және қаңқасы жасалған сүтқоректілердің, құстардың, жорғалаушылардың және теңіз омыртқасыздарының коллекциясын әкелді. Бұл қалалық билікті оларды сатып алып, академиядағы қазіргі коллекциямен біріктіруге көндіру үшін жасалды, бұл тегін қалалық табиғат тарихы мұражайының негізін қалап бермек. Бала кезінен бері мұражаймен таныс болған Уилер түнде коллекцияларды ашуға және орнатуға көмектесуге ерікті болып келді. Уорд оның ынтасына таңсық қалды және Уилерге Рочестердегі (Нью-Йорк) мекемесінде жұмыс ұсынды. Оның алғашқы міндеттері құстар мен сүтқоректілерді анықтау және тізімдеу, сондай-ақ каталогтарды дайындау болды. Кейіннен ол бригада басшысы болып тағайындалды және көп бөлігін қабықшалар, иноморфтар және губкалар коллекциясын анықтау және жинақтаумен, сондай-ақ осы үлгілердің каталогтары мен баға тізімдерін жариялауға дайындаумен өткізді. 1885 жылы Уилер Милуокиге оралып, орта мектепте неміс тілі мен физиологияны оқытуға кірісті. Ол кезде Джордж В. Пекхэм мектеп директоры болды, олар Уилер мен Пекхэм тығыз жұмыс қарым-қатынасын орнатты. Уилер Пекхэмнің жарияланған жұмыстарымен бірлесіп жұмыс істеді, жәндіктердің пальпалары мен эпигиналарын суреттеді, сондай-ақ оған және оның әйеліне олардың бұғылар туралы далалық зерттеулеріне көмектесті. Уилер сондай-ақ Милуокидегі Аллис көлі зертханасының эмбриологтары болған К. Уитман мен Уильям Паттеннің ықпалында болды. Паттеннің ықпалымен ол бірнеше жыл бойы жәндіктердің эмбриологиясын зерттеді. Осы кезеңде Уилер 1887 жылы орта мектепті тастап, Милуоки қалалық мұражайында күзетші болып жұмыс істеді, бұл лауазымда 1890 жылға дейін болды. Ол эмбриологияны үйде және жұмыстан кейін оқыды, сонда ол кішкентай зертхана құрды. Мұражайдан кеткеннен кейін ол Уитманға Кларк университетінде көмектесу үшін Милуокиден кетіп, 1892 жылы философия ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады; оның диссертациясы «Жәндіктер эмбриологиясына үлес» деп аталды. Сонымен қатар, Уилер жәндіктерді зерттеуге кірісіп, шамамен 10 энтомологиялық мақала жариялады, бұл оны Ph.D. дәрежесіне үміткер ретінде көрсетті. Чикаго университетінен шақыру алғаннан кейін Уитман олардың ұсынысын қабылдады, содан кейін Уилер 1892 жылы оның басшылығымен эмбриологиядан нұсқаушы болып тағайындалды. Ол бұл лауазымда 1897 жылға дейін болды, содан кейін таңдаған саласында профессордың көмекшісі болды. Чикагодағы міндеттерін бастамас бұрын, Уилерге 1893 және 1894 жылдар аралығында Еуропада оқуға мүмкіндік беретін бір жылдық демалыс берілді. Ол алғашқыда Вюрцбург университетінің зоологиялық институтында студент ретінде, содан кейін Неаполь зоологиялық станциясында уақыт өткізді. Неаполь фаунасына ғашық болған Уилер Myzostoma-ның жыныстық өмірін зерттеді, оны Бельгияның Льеж қаласындағы Зоологиялық институтында жалғастырды. Оның Myzostoma туралы монографиясы 1897 жылы профессор Э. Ван Бенеден Archives de Biologie журналында жарияланды.

William Morton Wheeler was born on March 19, 1865, to parents Julius Morton Wheeler and Caroline Georgiana Wheeler ( Anderson) in Milwaukee, Wisconsin. At a young age, Wheeler had an interest in natural history, first being when he observed a moth ensnared in a spiders web; such observation interested Wheeler that he became importunate for more nature lore. Wheeler attended public school, but, due to "persistently bad behavior", he was transferred to a local German academy which was known for its extreme discipline. After he completed his courses in the German academy, he attended a German normal school. In both institutions, Wheeler was trained in a variety of subjects: he was given training in languages, philosophy and science. By this time, he could read fluently in French, German, Greek, Italian, Latin and Spanish. While he was a student at the German academy, Wheeler would frequently observe the old museum of natural history at the institution. In 1884, Henry August Ward, proprietor of the Ward's Natural Science Establishment, brought a collection of stuffed and skeletonized mammals, birds and reptiles, and also a series of marine invertebrates to the academy. This was to persuade the city fathers to purchase them and combine them with the present collection at the academy, in which it would lay the foundation for a free municipal museum
of natural history. Wheeler, who had familiarized himself with the museum since childhood, volunteered to spend the nights in helping to unpack and install the specimens. Impressed by his enthusiasm, Ward offered Wheeler a job in his Rochester, New York establishment. His first duties were to identify and list birds and mammals and the preparation of catalogues. He was later made a foreman and spent most of his time identifying and arranging the collection of shells, echinoderms, and sponges, as well as preparing catalogues and price lists of these specimens for publication. In 1885, Wheeler returned to Milwaukee to teach German and physiology at a high school. At the time, George W. Peckham was the principal of the school, in which Wheeler and Peckham formed a close working relationship. Wheeler collaborated with some of Peckham's published papers by illustrating the palpi and epigynes of spiders, and by assisting him and his wife with their field work on wasps. Wheeler was also under the influence of C. O. Whitman and William Patten, who were embryologists at the Allis Lake Laboratory in Milwaukee. He was inspired by Patten to study insect embryology and did so for several years. During this time, Wheeler left the high school in 1887 and become a custodian at Milwaukee Public Museum, a position he held until 1890. He studied embryology at home and after work hours, in which he had set up a small laboratory. He left Milwaukee after leaving the museum to assist Whitman at Clark University, and, by 1892, secured a doctorate in philosophy; his dissertation was "Contribution to Insect Embryology". At the same time, Wheeler commenced his work on insects and published around 10 entomological papers, which presented himself as a candidate for the degree of Ph. D. After receiving a call from the University of Chicago, Whitman subsequently accepted their offer, followed by Wheeler who was appointed under him as instructor in embryology in 1892. He held this position until 1897, where he became the assistant professor in his chosen field. Before he began his duties at Chicago, Wheeler was given a year's absence, allowing him to study in Europe between 1893 and 1894. There, he first spent time at the Zoological Institute at the University of Würzburg as a student, and also at the Naples Zoological Station. Enamoured by the fauna of Naples, Wheeler studied the sex life of Myzostoma, a subject he further studied at the Institut Zoologique at Liege, Belgium. His monograph on Myzostoma was published in 1897 by professor E. Van Beneden in the Archives de Biologie.

Мансап

1894 жылы Уилер Чикаго университетіне қайта оралды, онда ол бес жыл бойы эмбриологиядан сабақ берді. Ол мақалалар жариялауын жалғастырды, олардың жартысы жәндіктерге қатысты. 1898 жылы Уилер Чикагода Дора Бэй Эмерсонға үйленді, олар бұрын танысқан еді. 1899 жылы Техас университетінің профессоры Норманның қайтысынан кейін оған «Зоология профессоры» лауазымы ұсынылды. Ол сол жерде мүмкіндікті пайдаланып, зоология профессоры ретінде кафедраны қайта ұйымдастырды. 1903 жылға дейін ол сол қызметте болды, бірақ осы кезеңде Уилер құмырсқалардың мінез-құлқы мен жіктелуіне қызығушылық танытты. Соңынан құмырсқалар оның зерттеген басты жәндіктер тобына айналды. Оның екі баласы да Техаста болған кезде Иллинойс штатының Рокфорд қаласында дүниеге келді. Көптеген студенттер Уилердің басшылығымен оқуға келді; C. T. Брюс және А. Л. Меландер сияқты белгілі энтомологтар Остинге барып, оның зертханасында бірнеше жыл оқыды. Осыдан бастап оның жетекшілігімен ұзақ мерзімге білім алып, ғылыми зерттеулер жүргізетін жас студенттер ағылып түсті. Басқа студенттердің арасында С. Л. Меткалф, Т. Б. Митчелл, О. Е. Плат, Джордж Солт, Альфред Кинси, Джордж К. Уилер, Фрэнк М. Карпентер, Уильям С. Крейтон, Нил А. Вебер, Дж. Г. Майерс, Уильям М. Манн, Марстон Бейтс және Филип Дж. Дарлингтон болды. 1903 жылы Уилер Техас университетіндегі лауазымынан кетіп, Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында «Омыртқасыз жануарлар зоологиясының кураторы» лауазымын қабылдады. Уилер 1909 жылы Америка өнер және ғылым академиясының, ал 1912 жылы Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Британдық мирмеколог және колооптерист Хорас Донисторппен жақын байланыста болған Уилерге Донисторп 1915 жылы құмырсқалар туралы алғашқы маңызды кітабын арнады. Донисторп пен Уилер үлгілермен жиі алмасып тұрды, бұл соңғысы Формицина тұқымдасының Солтүстік Америкада пайда болғаны туралы идеяны бірінші болып айтуына әкелді. Уилер 1916 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды. «Америкалық музейдің Конго экспедициясының құмырсқалары» атты еңбегі үшін Уилер 1922 жылы Ұлттық ғылым академиясының Даниэль Жиро Эллиот медалімен марапатталды. Ол Гарвард университетінің Бусси институтында қолданбалы биология профессоры болды, ол АҚШ-тағы ең беделді биология бағдарламаларының бірі еді. 1924 жылы ол доктор Нейтан Бэнкспен бірге Панамада шамамен екі ай бойы болды, Барро Колорадо айналасындағы және Панама қаласының маңындағы теміржол бойындағы омыртқасыз жануарларды жинады. Уилер Гарвард салыстырмалы зоология мұражайының атынан Гарвард Австралия экспедициясын (1931–1932) басқарды, бұл алты адамнан тұратын экспедиция мұражайдың «австралиялық жануарларға қатысты кемшіліктерін жою» және «аймақтың жануарларын тірі күйінде зерттеу» мақсатымен жіберілді. Экспедиция сәтті аяқталды, 300-ден астам сүтқоректілер мен мыңдаған жәндіктер АҚШ-қа оралды. Уилер 1901 жылы Америка ғылымды дамыту қауымдастығының, ал 1906 жылы Америка энтомологиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Оның құрметіне геконның бір түрі – Nephrurus wheeleri – аталды. Оның еңбектері 467 атауды қамтиды.

In 1894 Wheeler returned to the University of Chicago where he was a teacher of embryology for five years. He continued to publish papers, half of which involved insects. In 1898, Wheeler married Dora Bay Emerson in Chicago, where they had met earlier. In 1899, he was offered the "Professorship In Zoology" following the death of professor Norman of the University of Texas. There, he took the opportunity to reorganize the department as professor of zoology. He remained there until 1903, but during this period was when Wheeler developed an interest in the behavior and classification of ants. The ants would eventually become the predominant group of insects he studied. His two children were also born in Rockford, Illinois while he was staying in Texas. A number of students sought to study under Wheeler; notable entomologists such as C. T. Brues and A. L. Melander made their way to Austin and spent several years studying there in his laboratory. This began an influx of young students, both who were pupils and scientific associates, to study and research for long periods of time under his guidance. Other students include C. L. Metcalf, T. B. Mitchell, O. E. Plath, George Salt, Alfred C. Kinsey, George C. Wheeler, Frank M. Carpenter, William S. Creighton, Neal A. Weber, J. G. Myers, William M. Mann, Marston Bates and Philip J. Darlington. In 1903, Wheeler resigned from his position at the University of Texas and accepted the position "Curator of Invertebrate Zoology" at the American Museum of Natural History in New York City. Wheeler was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1909 and the United States National Academy of Sciences in 1912. A close contact of the British myrmecologist and coleopterist Horace Donisthorpe, it was to Wheeler whom Donisthorpe dedicated his first major book on ants in 1915. Donisthorpe and Wheeler also frequently exchanged specimens, leading the latter to first develop the idea that the Formicinae subfamily had its origins in North America. Wheeler was elected to the American Philosophical Society in 1916. For his work, Ants of the American Museum Congo Expedition, Wheeler was awarded the Daniel Giraud Elliot Medal from the National Academy of Sciences in 1922. He was professor of applied biology at Harvard University's Bussey Institute, which had one of the most highly regarded biology programs in the United States. In 1924 he spent about two months in Panama with Dr. Nathan Banks, collecting invertebrates around Barro Colorado and along the railroad in the vicinity of Panama City. Wheeler led the Harvard Australian Expedition (1931–1932) on behalf of the Harvard Museum of Comparative Zoology, a six man venture sent for the dual purpose of procuring specimens the museum being "weak in Australian animals and desires[ing] to complete its series" and to engage in "the study of the animals of the region when alive." The mission was success with over 300 mammal and thousands of insect specimens returning to the United States. Wheeler was elected in 1901 a fellow of the American Association for the Advancement of Science and in 1906 a fellow of the Entomological Society of America. A species of gecko, Nephrurus wheeleri, is named in his honor. His work includes 467 titles.

Пайдаланған дереккөздер

(Осы кітаптың 71-бетінде дұрыс "Т. Б. Митчелл" орнына "Т. Д. Митчелл" деп жазылған типографиялық қате бар – Мэри А. Эванс пен Ховард Е. Эванстың 1970 жылғы өмірбаянының 197-бетіне қараңыз.)