Кіріспе

Америкалық геолог және евгеник (1857–1935)

Генри Фэрфилд Осборн, аға (8 тамыз 1857 – 6 қараша 1935)

Оның анасының ата-аналары – Нью-Йорктегі көрнекті бизнесмен және өнерді қолдаушы Джонатан Стерджес, ол Коннектикут штатынан АҚШ өкілі болған Джонатан Стерджестің тікелей ұрпағы, және танымал педагог Эбенезер Пембертонның тікелей ұрпағы Мэри Пембертон Кэди. Оның анасының әпкесі Амелия Стерджес, J. P. Morgan-ның бірінші әйелі болған, бірақ олардың үйленуінен көп өтпей туберкулезден қайтыс болды. Оның кіші інісі Уильям Черч Осборн, ол Метрополитен өнер мұражайының президенті болды және қайырымдылықпен айналысқан және әлеуметтік реформатор Элис Клинтон Ходли Доджге, Уильям Э. Додж кішінің қызына үйленді.

Білім

1873-1877 жылдары Осборн Принстон университетінде оқып, геология және археология салалары бойынша B.A. дәрежесін алды, онда оған палеонтолог Эдвард Дринкер Коуп жетекшілік етті. Екі жыл өткен соң Осборн Нью-Йорктегі Дәрігерлер мен Хирургтар колледжінде және Беллвью медициналық мектебінде доктор Уильям Х. Уэлчтің басшылығымен анатомия бойынша арнайы курс тыңдады, содан кейін Англияның Кембридж университетінде Томас Хаксли және Фрэнсис Мейтленд Балфурдан эмбриология мен салыстырмалы анатомияны зерттеді. 1880 жылы Осборн Принстон университетінде палеонтология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады, ал 1883-1890 жылдар аралығында биология пәнінің лекторы және салыстырмалы анатомия профессоры болды.

Мансап

1891 жылы Осборн Колумбия университетінде зоология профессоры қызметіне тағайындалды; сонымен қатар, ол Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында жаңа құрылған Омыртқалы палеонтология бөлімінің кураторы болып жұмыс істеді.

Қалдықтарға аңшылық

Куратор ретінде ол қазбаларды іздеушілер мен дайындаушылардың тамаша командасын құрды, оның ішінде Уильям Кинг Грегори, Рой Чапман Эндрюс, Барнум Браун және Чарльз Р. Найт болды. АҚШ Геологиялық қызметінде ұзақ жылдар қызмет еткен Осборн 1924 жылы бас омыртқалы жануарлар палеонтологы болды. Ол 1877 жылы Колорадо мен Вайомингке жасаған алғашқы сапарынан бастап, Американың оңтүстік-батысына көптеген қазба іздеу экспедицияларын жетекшілік етті. Осборн Тираннозаврдың миын зерттеу үшін алмасты арамен қазбаланған ми сауытын тілді. (Қазіргі зерттеушілер динозаврлардың эндокраниясының ішкі құрылымын құнды үлгілерге зиян келтірмей көру үшін компьютерлік томография және 3D-модельдеу бағдарламаларын пайдаланады.) 1897 жылдың 23 қарашасында ол Теодор Рузвельт және Джордж Бёрд Гриннелл құрған жабайы табиғатты қорғау ұйымы – Бун және Крокетт клубының мүшесі болып сайланды. Оның мол отбасылық байлығы мен жеке байланыстарының арқасында ол 1908 жылы мұражайдың қамқорлар кеңесінің президенті ретінде Моррис К. Джесупты ығыстырып, 1933 жылға дейін осы қызметте болды, осы кезеңде ол әлемдегі ең құнды қазба коллекцияларының бірін жинады. Сонымен қатар, Осборн 1909 жылдан 1925 жылға дейін Нью-Йорк зоологиялық қоғамының президенті болды. 1886 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол палеонтология саласындағы еңбектері үшін бірнеше сыйлықтар алды. 1901 жылы Осборн Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 1903 жылы Орнитолестесті, 1905 жылы Тираннозавр мен Альбертозаврды, 1923 жылы Пентацератопсты, ал 1924 жылы Велоцирапторды сипаттап, оларға атау берді. 1929 жылы Осборн Ұлттық ғылым академиясының Даниэль Жиро Эллиот медалімен марапатталды.

Американың табиғи тарих мұражайы

Оның Америка мұражайындағы мұрасы одан да ұзаққа созылды. Эдвард Ларсон Осборнды "бірінші сыныпты ғылым әкімшісі және үшінші сыныпты ғалым" деп сипаттады. Шындығында, Осборнның ғылымға ең маңызды үлесі көбінесе оны визуалды тәсілдермен танымал етуге жасаған тырыстарынан туды. Оның ықпалымен Америка табиғи тарих мұражайының қызметкерлері көрмелерге жаңа күш салды, нәтижесінде мұражай екінші жүз жылдықтың басында көрмелердің ең көрнекті орындарының біріне айналды. Оның мұражайдағы қызмет кезеңінде жасалған суреттер, тіршілік ортасының диорамалары және динозаврлардың қойылымдары миллиондаған келушілерді қызықтырды және басқа мұражайларды оның инновацияларын үлгі алуға шабыттандырды. Бірақ оның көрмелерге көп инвестиция салу шешімі ғылыми қауымдастықтың кейбір мүшелерін ренжітіп, өз зерттеулерімен айналысуға көбірек уақыт тілеген кураторларды ашуландырды. Сонымен қатар, мұражай экспонаттары мен білім беру бағдарламаларына өзінің нәсілшіл және евгеникалық сенімдерін сіңіруге жасаған тырыстары көптеген замандастарын мазалады және оның мұрасына дақ түйді.

Таң атушы теориясы

Осборн адам тегінің шығуын түсіндіретін "Таң Адамы Теориясы" деп аталатын өзінің эволюциялық теориясын жасады. Оның теориясы Пилтдаун адамының (Эоантроп) табылуына негізделген, ол Плиоценнің соңғы (жоғарғы) кезеңіне жатқызылды. Пилтдаунның әйелдік екені анықталмас бұрын жазылған, Осборнның пікірінше Эоантроп немесе "Таң Адамы" олигоцен кезеңінде маймылмен ортақ атадан тараған, ал миоцен кезеңінде (16 миллион жыл бұрын) толыққандай дербес дамыған. Сондықтан Осборн барлық маймылдардың (Линнейдің Дарвинге дейінгі жіктелуі бойынша Симия) адамның (гомо) ата-бабаларымен толық параллельдікпен дамығанын айтты. Осборн өзі былай деп жазды: Адам мен маймылдың ортақ тегі бар екеніне сенген Осборн, бұл тектің маймылға ұқсас болғанын жоққа шығарды. Адам мен маймылдың ортақ тегі маймылдан гөрі адамға жақын болған деп Осборн әрқашан тұжырымдады. 1927 жылы Артур Китке жазған хатында ол: "Егер олигоцендегі ата-бабамыз табылса, ол маймыл емес, адамзатты таң қалдыратын болады" деп көрсетті. Оның шәкірті Уильям К. Грегори Осборнның адам тегінің шығу тегіне қатысты ерекше көзқарасын "Параллель Эволюция" түрі деп атады, бірақ көптеген жаратылысшылар Осборнды дұрыс түсінбеді, бұл оны қатты ренжітті, және адамзат ешқашан төменгі тіршілік формасынан дамыған жоқ деп сенді.

Эволюциялық көзқарастар

Осборн бастапқыда Эдвард Дринкер Коуптың нео-ламаркизмін қолдаған, бірақ кейіннен бұл көзқарасынан бас тартты. Осборн органикалық таңдаудың, сондай-ақ Болдуин эффектісі деп белгілі жақтаушысы болды. Осборн ортогенезді қолдады; ол өз теориясы үшін аристогенез терминін енгізді. Оның аристогенезі эволюцияға «физикохимиялық тәсілмен» қарауға негізделген. Осборн эволюциялық даму үшін күресті рухани құтқарылуға ұмтылыспен байланыстырды, осылайша биологиялық және рухани көзқарастарын біріктірді.

Эвгеника

1922 жылы Америка евгеника қоғамын бірге құрған Осборн, сол кездегі жоғарғы топтарда кең таралған, мұрагерлік пен гендердің қоршаған ортаның әсерінен басым екендігі туралы пікірді қолдады. Бұл кітап Адольф Гитлерге де зор әсер еткен. Гитлер кітапты "өзінің Киелі кітабы" деп атады, себебі ол автордың ойынша "әлсіз" немесе "жарамсыз" деп есептелетін адамдарды жою арқылы қатаң іріктеу жүйесін жақтады.

Жеке өмір

1881 жылы маусымда Осборн Губернаторлар аралындағы әскери шіркеуде жазушы Люкреция Тэтчер Перриге (1858–1930) үйленді. Ол бригадир генерал Александр Джеймс Перри мен Жозефина (Адамс) Перридің қызы, сондай-ақ әділ Кристофер Реймонд Перридің ұрпағы болды. Лукрецияның әпкесі Жозефина Адамс Перри банкир Джуниус Спенсер Морган II-нің әйелі еді. Тэтчер Перри Осборнмен бес бала тудырды, олардың ішінде табиғатты зерттеуші және табиғатты қорғаушы Генри Фэрфилд Осборн да бар. 1894 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ал 1902 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, оның ата-анасының қалған мүлігі Генри мен оның інісі Уильям арасында тең бөлінді. Шамамен бір жыл бойы ауырғаннан кейін, әйелі 1930 жылдың тамыз айында елдік жердегі үйлерінде қайтыс болды.

Эпонимдер

Сауролофус осборни динозавры 1912 жылы Барнум Браун Осборнның құрметіне аталды. 1919 жылы Карл Паттерсон Шмидт Африканың шағын крокодилін, Остеолемус осборниді, оның құрметіне атады.

Пайдаланылған әдебиеттер

Ларссон, Х. С. Е., 2001 жыл. *Кархародонтозавр сахарикустың* эндокраниалды анатомиясы. Д. Х. Танке және К. Карпентер (ред.), Мезозой дәуірінің омыртқалы жануарлары: 19–33 беттер.