Кіріспе

Франц Шуберттің 1826 жылғы маусымда жазған соңғы квартеті – "Квартет" №15, соль мажор, D. 887. Ол 1851 жылы Op. 161 ретінде жарық көрді. Бұл шығарма лирикалық идеяларға негізделген, Шуберттің өзге шығармаларында осы деңгейде кездеспейтін, кең ауқымды мажор және минор тональдық жүйелерді зерттейді. Шуберт мұны динамикалық контрасттармен, текстура мен пиццикатоны қолдану арқылы күшейтті. Квартеттегі бөлімдердің құрылымдық формасы Шуберттің дәстүрлі гармониялық құрылымнан гөрі лиризмге баса назар қоюына байланысты біршама екіұшты.

I. Көп көңіл көтеру

Бірінші бөлім алмасулы мажор және минор режимдеріндегі хроматикалық төмендейтін кварталар мотивіне негізделген. Бөлімнің негізгі лирикалық тақырыбы, он алтыншы нотадан басталып, нүктелі сегізінші нотаға дейін созылатын, квартеттің қалған бөлімдерінде көптеген вариацияларда естіледі. Бұл соната формасының бірінші және екінші негізгі топтарын байланыстыратын триольдердегі мотивті пайдалануды қамтиды; екінші топ, кейін жазылған Струнный квинтетте болғандай, дәл солай ашылады және Бетховеннің кейбір шығармаларындағы техникаға ұқсас – доминантты тоналдықта емес, медіантта, B♭ мажорда, тыныш тақырыппен басталады, оның ырғағы алғашқыда баяулаған лирикалық тақырыптан (14-ші такт, қайтадан) мүлдем өзгеше, және пиццикатомен сүйемелдеу арқылы текстураны байытады. Трильдер басымды, алаңдатарлық өтпелі бөлім бар, және сол тақырып енді D тоналдығында, триольді сүйемелдеумен естіледі; триольдер, емес тақырып, экспозицияның соңына дейін жалғасады және қайталау үшін D-ден G мажорға дейін біртіндеп төмендейді, немесе екінші аяқталуға және дамудың басына, онда сабақтастық – тыныш струналардың үздіксіз үндеуі, кейбір күшті бөлімдермен алмасып, біраз уақыт бойы дамиды, содан кейін негізгі тақырыптардың нүктелі ырғақтарының жылдамдатылған нұсқаларын енгізеді. Дамудың кульминациясы ерекше тыныш репризаға әкеледі, ол бастапқыда естігенімізден көп жағынан өзгеше. Кодада квартеттің басы, оның ырғағы және мажор-минор алмасулары өздігінен ойнауға тағы бір мүмкіндік алады. Бірінші бөлімде өте жаңашыл гармониялық эпизод бар. 414-ші және 429-шы тақтар арасында Шуберт G мажорды октаваның тең бөлінісі арқылы, үлкен третьяларды пайдалана отырып ұзартады. Бастағы дыбыстағы жетіліктердің өтуі осы үлкен третьяларды байланыстыратын тегіс сызықтық прогрессияны қамтамасыз етеді, нәтижесінде бас дауысында, осы жағдайда виолончельде, тоналды төмендеу пайда болады. Келесі үлкен третьялардың ұзартулары: G (414-ші және 416-шы тақтар) Eb (417-ші және 418-ші тақтар) B (419-шы және 420-шы тақтар) G (421-ші және 422-ші тақтар) Eb (423-ші және 426-шы тақтар). 426-шы тақта Шуберт осы доминантты жетілік құрылымын энгармониялық түрде қайта интерпретациялайды, оны неміс үлғайтылған 6-шысы ретінде шешіп, 427-ші және 429-шы тақтарда bVI V I прогрессиясын жасайды.

II. Andante un poco moto (Бірақ аздап қозғал)

Драмалық баяу бөлімде марш ырғағы, күрт жоғары қарай скрипканың глиссандосы, одан кейін ең төменгі струнаға түсу және тремолоның жиі қолданылуы бар. Бұл бөлім келесі эпизодтар арасындағы идеялардың драматикалық өзгерістерін пайдаланады. Бірінші эпизодта виолончельдің пиццикатомен сүйемелделген гармониялық тұрақты солосы бар. Ол 43-ші тактіден бастап фортиссимо эпизодына кенеттен өтеді, бұл ритм мен октавалардағы унисон арқылы күшейтіледі. Бірінші идиллиялық бөлімнен тақырыптың бұл драматикалық қайта оралуы, алғашқы бөлімдегі тақырыптың аяқталуынан өзгеше.

Мәдени мұра

Вуди Алленнің 1989 жылғы комедиялық драмасы «Crimes and Misdemeanors» фильмінде Allegro molto moderato бөліктері (бастапқы бөлімінің нүктелі ырғағын қоса алғанда) «қылмыстар» сюжетінің орталық бөлімдерін құрайтын бірнеше сахналарда драмалық құрал ретінде қолданылады. «Грамофон» журналында Стивен Джонсон осы туынды Шуберттің ең ұлы скрипкалық квартеті деп атап, оның композитордың бұрынғы екі квартетінен нашар сапасы үшін емес, көбірек қолжетімді болмағандықтан сирек орындалатынын болжады.