Кіріспе
Спорттық тікелей ставкалар – спорттық жарыстардың нәтижелерін болжау және олардың нәтижесіне ақша тікелей салу. Спорттық тікелей ставка жасаушылар өз ставкаларына заңды түрде, букмекерлік кеңселер арқылы немесе заңсыз түрде, жеке кәсіпорындар арқылы, көбінесе «букмекерлер» деп аталатын арқылы тікелей ставка жасайды. «Кітап» термині – ставкаларды, төлемдерді және қарыздарды тіркеу үшін ставка брокерлері қолданатын тіркемелерге сілтеме жасайды. Көптеген заңды букмекерлік кеңселер онлайн режимінде жұмыс істейді, интернет арқылы өз клиенттерінен бөлек юрисдикциялардан қызмет көрсетеді, көбінесе Лас-Вегас сияқты нақты нарықтардағы немесе құмар ойындар круиздеріндегі әртүрлі құмар ойындар заңдарын (мысалы, АҚШ-тағы 2006 жылғы Заңсыз Интернеттік Құмар Ойындарды Орындау туралы заң) айналып өту үшін. Қазіргі таңдағы спорттық тікелей ставкалардың түрлеріне ойынға тікелей ставка, комбо-ставкалар, қосымша ставкалар және болашаққа тікелей ставкалар жатады. Олар тікелей ставканы «алдын ала» қабылдайды, яғни тікелей ставка жасаушы тікелей ставканы жасамас бұрын букмекерлік кеңсеге ақша төлеуі керек. Өздерінің бизнесінің ерекшелігіне байланысты, заңсыз букмекерлер кез келген жерде жұмыс істей алады, бірақ тек ұтылған тікелей ставка жасаушылардан ғана ақша алады және тікелей ставка сомасын алдын ала талап етпейді, бұл тікелей ставка жасаушының букмекерге қарыз алу мүмкіндігін тудырады. Бұл көптеген қылмыстық элементтерді тудырады, осылайша олардың заңсыздығын күшейтеді. Спорттық тікелей ставкаларға қатысты бірнеше даулар болды, олар спорттық іс-шаралардың адалдығына әртүрлі әрекеттер арқылы әсер етті, соның ішінде ұпайды төмендету (ойыншылар нәтижеге әсер ету үшін қасақана қателеседі), белгілі бір сәтте нәтижені түзету (ойыншының әрекеті алдын ала келісілген), маңызды сәттерде төрешілердің дұрыс емес шешімдері және жалпы матчты түзету (іс-шараның жалпы нәтижесі алдын ала келісілген). Мысалдарға 1919 жылғы Әлем чемпионаттары, бұрынғы бейсболшы Пит Роуздың заңсыз тікелей ставкасы және бұрынғы НБА төрешісі Тим Донаги жатады.
Sports betting is the activity of predicting sports results and placing a wager on the outcome. Sports bettors place their wagers either legally, through a bookmaker/sportsbook, or illegally through privately run enterprises referred to as "bookies". The term "book" is a reference to the books used by wage brokers to track wagers, payouts, and debts. Many legal sportsbooks are found online, operated over the Internet from jurisdictions separate from the clients they serve, usually to get around various gambling laws (such as the Unlawful Internet Gambling Enforcement Act of 2006 in the United States) in select markets, such as Las Vegas, or on gambling cruises through self serve kiosks. There are different types of legalized sports betting now such as game betting, parlays props and future bets. They take bets "up front", meaning the bettor must pay the sportsbook before placing the bet. Due to the nature of their business, illegal bookies can operate anywhere but only require money from losing bettors and do not require the wagered money up front, creating the possibility of debt to the bookie from the bettor. This creates a number of other criminal elements, thus furthering their illegality. There have been a number of sports betting scandals, affecting the integrity of sports events through various acts including point shaving (players affecting the score by missing shots), spot fixing (a player action is fixed), bad calls from officials at key moments, and overall match fixing (the overall result of the event is fixed). Examples include the 1919 World Series, the alleged (and later admitted) illegal gambling of former baseball player Pete Rose, and former NBA referee Tim Donaghy.
АҚШ-тағы спорттық ставкалардың түрлері
Бұл АҚШ-та кең таралған спорттық ставка түрлерінің тізімі. Монелайн ставкаларында спред немесе хендикап болмайды және таңдалған команданың ойынды тікелей жеңуі қажет. Фаворит команда андердогқа қарағанда төмен коэффициенттерді төлейді; осылайша, ол негізінен андердогты жақсы төлемақы алу үшін таңдауға ынталандырады. Кейде ставка жасаушы бұл ставканы фаворит командаға қосып, парлейдің төлемақысын арттыруы мүмкін. Спредтік ставкалар – бұл спредке қарсы жасалған ставкалар. Спред немесе сызық – бұл букмекерлік кеңселер екі команда бір-бірімен ойнағанда бір командаға кемшілік, ал екіншісіне артықшылық беретін сан, егер біреуі жеңіске жетуі мүмкін деп есептелсе. Фаворит соңғы есептен ұпай береді, ал андердог ұпай алады. Бұл сан жарты ұпаймен (.5) де көрсетілуі мүмкін, тіпті спорттың өте сирек түрлерінде ғана (.5 ұпаймен есептеледі, мысалы, Райдер Кубогы), теңдікке жол бермеу үшін. Мысалы, 2012 жылғы НБА финалдық ойынының 5-ші матчы алдында Майами Хит Оклахома-Сити Тандерді жеңеді деп күтілді. Сызық былай жазылған: Майами −3.5, Оклахома-Сити +3.5. Жеңімпазды анықтау үшін сызық команданың соңғы есебінен қосылады немесе алынып тасталады. Жоғарыдағы мысалда, егер ставка жасаушы Майамиді таңдаса, оның ставкасын жеңуі үшін Майами ойынды 4 немесе одан көп ұпаймен жеңуі керек. Егер ставка жасаушы Оклахома-Ситиді таңдаса, олар тікелей жеңуі керек немесе 3 ұпай немесе одан аз есебімен жеңіліске ұшырауы керек. Егер соңғы түзетілген есеп тең болса, ставка «пуш» деп есептеледі. Пуш мүмкіндігін болдырмау үшін кейде соңына жарты ұпай қосылады. Бұл американдық спорттық ставкалардың ең көп таралған түрі. Жалпы (өте/аз) ставкалары – екі команданың жалпы есебіне негізделген ставкалар. Мысалы, егер MLB матчында жалпы сома 10.5 болса, «өте» ставка жасаушы жиынтық соманың үлкен болуын қалайды, ал «аз» ставка жасаушы керісінше қалайды. Егер жиынтық сома ұсынылған сомамен бірдей болса, ставка пуш болып есептеледі. Көптеген букмекерлік кеңселер пуш бойынша барлық ставкаларды қайтарады, бірақ азғындары оларды жеңіліс деп есептейді. Арнайы ставкалар – бұл әдетте статистикалық сипаттағы, соңғы есепке қатысы жоқ матчтың өте нақты нәтижесіне жасалған ставкалар. Мысалы, футбол матчында жұлдыз ойыншының қанша гол соғатынын болжау, американдық футбол матчында ойыншының қанша йардқа жүгіретініне ставка жасау немесе бір команданың бейсболшысы қарсы команданың ойыншысынан көп соққы алатынына ставка жасау. Парлей. Парлейде бірнеше ставка болады, ол сәтті ставка жасаушыларға тек барлық ставкалар жеңсе ғана үлкен төлемақы береді. Парлейде кем дегенде екі ставка болуы керек, бірақ букмекерлік кеңселер рұқсат еткенше көп болуы мүмкін. Парлейдің ықтимал төлемақысы барлық жасалған ставкалардың біріктірілген ықтималдығымен анықталады. Қауіпті ставкалар (көптеген андердогтар) көбірек ставкалардан (көптеген фавориттер) артық төлейді. Парлейде барлық ставкалар жеңіске жетуі керек. Егер парлейдегі бір ставка жеңіліске ұшыраса, бүкіл парлей жеңіліске ұшырайды. Егер пуш болса, пушталған ставка парлейден алынып тасталады және парлей сол ставкасыз коэффициенттер жиынтығына төмендейді. Парлейлер ставка жасаушыларға өте тартымды, өйткені олар өздерінің тікелей ставкаларының жалпы ұтыстарынан әлдеқайда көп төлейді. Алайда, парлейде ойнау бір ғана ставкаға қарағанда әлдеқайда қиын. Тизерлер. Тизер – бұл парлей, ол ойыншыға жеңіске жеткен жағдайда төменгі, бірақ әлі де оң, төлемақымен артықшылық береді. Ставка жасаушы спорт түрін, ойын санын және берілген ұпай санын таңдайды. Егер ставка жасаушы екі НБА матчын +6.5 мөлшерінде алса, ол жеке ставкаларды осы мөлшерде реттейді. Сонымен, +3 деген 3 ұпайсыз жеңімпазға салынған ставка +9.5 ұпайға айналады, ал фавориттер үшін -3 деген 3 ұпайлы фаворит +3.5 ұпайға өзгереді. Оның ставкасын жеңу ережесі парлеймен бірдей болса да, ол жеңіске жетудің жоғары ықтималдығына байланысты тұрақты парлейден аз төленеді. Егер ставкалар. Егер ставка ең аз дегенде екі тік ставкадан тұрады, олар егер шарттың біріне қосылады, ол ставка процесін анықтайды. Егер ойыншының бірінші таңдауы шартты (шартты) орындаса, онда екінші таңдауы әрекетке ие болады; егер екінші таңдауы шартқа сәйкес келсе, онда үшінші таңдауы әрекетке ие болады және т.б. Жүгіру сызығы, шайба сызығы немесе гол сызығы. Бұл бейсбол, хоккей немесе футбол ойынында ақшалай ставкаға балама ретінде ұсынылатын ставкалар. Бұл ставкалар, шын мәнінде, спредтік ставкалар болып табылады, олар ставканың екі жағында да бірдей ақшалай коэффициенттерге ие (мысалы, индустриялық стандарт −110-нан −115-ке дейін). Букмекерлік кеңселер кейде осы спредтік ставкалардың екі жағында да ақшалай сызықты бірнеше ұпайға өзгертеді. Болашақ ставкалар. Барлық спорттық ставкалар болашақ оқиғаларға жасалғандықтан, «болашақ» деп тізімделген ставкалар әдетте апталар немесе айлармен өлшенетін ұзақ мерзімді горизонтқа ие; мысалы, белгілі бір NFL командасы алдағы маусымда Суперкубокты жеңеді деген ставка. Мұндай ставканы маусым қыркүйек айында басталар алдында жасауға болады, ең жақсы төлемақы алу үшін, бірақ болашақ ставкалар әдетте жыл бойы қол жетімді болады, төлемақы маусым өркендеген сайын және чемпионды болжау оңайлаған сайын төмендейді. Бұл мысалда жеңіске жеткен ставкалар Суперкубок аяқталғанда ғана төленеді (қаңтар немесе ақпан), бірақ көптеген жеңіліске ұшыраған ставкалар одан бұрын анық болады және букмекерлік кеңселер оларды жаба алады. Мұндай ставкаларға коэффициенттер әдетте салынған бірлікке төленетін бірліктердің қатынасы түрінде көрсетіледі. Салынған команда Суперкубокты жеңуі үшін 50–1 (немесе +5000) болуы мүмкін, яғни команда жеңсе, ставка салынған соманың 50 еселенген сомасын төлейді. Әдетте, көптеген букмекерлік кеңселер осы ставкаларды қалауды ұнатады, өйткені жеңіске жету ықтималдығы төмен және ставка күтіліп тұрғанда үйдің ставка жасаушының ақшасын ұзақ уақыт бойы ұстап тұруы мүмкін. Осы себепті көптеген кәсіби ставка жасаушылар болашақ ставкалар жасағанды ұнатпайды. Букмекерлік кеңселер чемпионат шешілгенге дейін өте жоғары төлемақы болған жағдайда (және осылайша, букмекерлік кеңселерге жоғалған ақшаға байланысты зиян келтіруі мүмкін) чемпионат аяқталғанға дейін болашақ ставкаларды нақты төлемақыдан төмен бағамен сатып алуға таңдауы мүмкін. Соңғы мысал – 2015/16 жылғы Премьер-лиганы Лестер Сити ұтып алған кезде. Басқа басқа. Бұл ставкаларда ставка жасаушы оқиғаның жалпы нәтижесіне емес, бәсекелес нәтижелерін болжайды. Мысалы, Формула-1 жарыстары, онда екі немесе үш пилотқа және олардың басқалары арасындағы орнына ставка жасайсыз. Кейде егер бір немесе екі пилоттың уақыты бірдей болса, шығып кетсе немесе дисквалификацияланса, «теңдік» деп ставка жасауға да болады. Тотализаторлар. Тотализаторларда (кейде икемді ставкалар деп аталады) коэффициенттер нақты уақыт режимінде өзгереді, әрбір мүмкін нәтижеге жалпы айырбас үлесіне қарай, ставка ұсынатын букмекерлік кеңселердің қайтару пайызын ескере отырып. Мысалы: Егер букмекерлік кеңселердің қайтару пайызы 90% болса, жеңіске жеткен нәтижеге салынған соманың 90% ставка жасаушыларға қайтарылады және 10% букмекерлік кеңселерге кетеді. Әрине, қаншама ақша белгілі бір нәтижеге салынса, сол нәтижеге коэффициент соғұрлым төмендейді. Бұл ат жарысы және иттің жарысындағы пармутуэль ставкаларға ұқсас. Жарты ставкалар. Жарты (таймау) ставкасы тек бірінші немесе екінші таймның есебіне қолданылады. Бұл ставка спредке (сызыққа) немесе жалпы сомаға жасалуы мүмкін. Бұл американдық футбол немесе баскетболдағы белгілі бір тоқсанға, бейсболдағы аз ғана иннингке немесе хоккейдегі белгілі бір кезеңге де қолданылуы мүмкін. Ойын барысында ставка жасау. Ойын барысында ставка жасау немесе тікелей ставка жасау – кейбір онлайн букмекерлік кеңселер ұсынатын жаңа мүмкіндік, ол ставка жасаушыларға спорттық оқиға барысында жаңа ставкалар жасауға мүмкіндік береді. Ойын барысында ставка жасау 1990-жылдардың соңында кейбір букмекерлік кеңселер спорттық оқиға барысында телефон арқылы ставкалар қабылдаған кезде пайда болды және қазір көптеген елдерде танымал онлайн қызметке айналды. Ойын барысында ставка жасаудың енгізілуі букмекерлік кеңселерге ұсынылатын ставкалар санын арттыруға мүмкіндік берді...
Many of the leading gambling bookmakers from the 1930s to the 1960s got their start during the prohibition era of the 1920s. They were often descendants of the influx of immigrants coming into the US at this time. Although the common stereotype is that these bookies were of Italian descent, many leading bookies were of eastern European ancestry.
Заңдық
Көптеген елдерде букмекерлік қызмет (спорттық тікелей ставкаларды қабылдау кәсібі) реттеледі, бірақ қылмыстық қылмыс ретінде қарастырылмайды. Спорттық ұйымдардың ставкаларына қатысты пікірлері әртүрлі. АҚШ Ұлттық футбол лигасы 2010 жылдардың соңына дейін спорттық ставкаларды заңдастыруға толығымен қарсы болды, ойынға сыбайлас жемқорлық әкелмеу үшін оған қарсы күшті наразылық білдірді. Екінші жағынан, Халықаралық крикет кеңесінің бас директоры спорттық ставкаларды, әсіресе Үндістанда, заңдастыру қажет деп санайды, бұл заңсыз букмекерлерді тоқтатуға және матчтарды бұрмалауға қатысты ашық емес букмекерлердің әрекеттерін болдырмауға көмектеседі. Үндістан Заң комиссиясының мәліметінше, құмар ойындардың барлық түрлері заңсыз. Онлайн спорттық ставкалар – заң жүйесінде нақты заңмен тыйым салынбаған сұр аймақ. Бұл себебі нақты ережелерде бәс тігуге негізделген ойындар мен дағдыға негізделген ойындар арасындағы айырмашылық нақты көрсетілген.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та бұрын 1992 жылғы Кәсіби және әуесқой спортты қорғау туралы заңға (PASPA) сәйкес штаттар заңды спорттық тікелей ставкаларға рұқсат беруіне тыйым салынған, осылайша оны тиімді түрде заңсыз еткен. Делавэр, Монтана, Невада және Орегон штаттары, бұрыннан бар спорттық лотереялар мен спорттық тікелей ставкалар жүйесіне ие болғандықтан, заңның күшіне енбеді және одан босатылды. 2018 жылы Жоғарғы Сот Мёрфиге қарсы Ұлттық колледждік атлетикалық қауымдастық ісінде PASPA-ны жойды, бұл басқа штаттардың спорттық тікелей ставкаларды заңдастыруына мүмкіндік берді. 2020 жылдың мамыр айында Жоғарғы Соттың PASPA шешімінен кейін АҚШ-та спорттық тікелей ставкаларға 20 миллиард доллардан астам жұмсалғаны хабарланды. 2024 жылдың қаңтарына қарай 37 штат, Вашингтон, округ Колумбиясы және Пуэрто-Рико аумағында заңды спорттық тікелей ставкалар қолданыста, ал Солтүстік Каролина оны заңдастырды, бірақ спорттық тікелей ставкалар операциялары 2024 жылдың соңында басталады. 30 штат, Вашингтон және Пуэрто-Рико онлайн спорттық тікелей ставкаларды заңдастырды, бірақ спорттық тікелей ставкаларды заңдастырған 8 штаттың ішінде ставкалар тек заңды физикалық букмекерлік кеңселер арқылы ғана жасалуы мүмкін.
Еуропалық Одақ
Еуропалық Одақта (ЕО) спорттық тікелей ставкалардың заңдылығы мүше мемлекеттер арасында әр түрлі. Жалпы алғанда, ЕО спорттық тікелей ставкаларды қылмыстық қылмайды, бірақ операторлар жекелеген елдерде белгілі бір лицензиялар алуын талап етеді. Қызмет көрсету туралы директива және тұтынушыларды қорғау заңдары сияқты маңызды директивалар реттеу саласына әсер етеді. Әр ЕО елі онлайн және офлайн ставкаларға әсер ететін өз ережелерін белгілейді. Кейбір елдер жақында заңнаманы жаңартты (мысалы, Германияда GlüStV 2021), ал ЕО әртүрлі заңдарды үйлестіруге жұмыс істеп жатыр.
Әлемнің қалған бөлігі
ЕО-дан тыс аймақтар спорттық тікелей ставкаларға әртүрлі көзқарас танытады. Азиядағы кейбір елдер лицензияланған ставкаларға рұқсат береді, ал басқаларында заңсыз нарықтар гүлденеді. Африкада әртүрлі реттеулермен дамитын индустрия байқалады. Австралия онлайн және офлайн мүмкіндіктерге баса назар аудара отырып, жақсы реттелген ставкалар ортасына ие. Латын Америкасы, Колумбия сияқты елдердің бастамасымен, реттелген онлайн нарықтарды қабылдауда. Ал Таяу Шығыста, Сауд Арабиясы және БАӘ сияқты елдер мәдени және діни себептерге байланысты спорттық тікелей ставкаларды қоса алғанда, барлық түрдегі құмар ойындарға қатаң тыйым салады.
Спорттық ставкаларға қатысты американдық кәсіби спорт лигаларының ресми ұстанымдары
Американың төрт ірі спорт лигасының (американдық футбол, бейсбол, баскетбол және мұзды хоккей) ұстанымдары 2014 жылы күнделікті фантазиялық спорт түрлерін (DFS) қабылдау туралы шешім қабылдағаннан бері күрделірек болды, оларды индустрия өкілдері табиғаты жағынан "казиноға өте ұқсас" деп сипаттайды. Сынақылардың пікірінше, мұндай іс-әрекеттер құмар ойындары мен фантазиялық спорт арасындағы шекараны жояды, сондықтан төрт ірі спорт лигасының және көптеген жекелеген клубтардың қолдауы, олардың тікелей ставкаларға қатыстығына қатысты ұстанымдарына қатысты күрт қайшылықты білдірді. Кәсіби спорт лигалары өздерінің ұстанымдарын 2018 жылдың 14 мамырында тағы да жаңартты, сол кезде АҚШ Жоғарғы Соты 1992 жылғы Кәсіби және әуесқой спортты қорғау туралы заңды (PASPA) күштен шығарды.
НБА
Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA) бір кезде спорттық тікелей ставкалар заңдарын жеңілдетуге қарсы белсенді түрде күрессе, қазіргі NBA комиссары Адам Сильвер құмар ойындарға бұрынғы басшылықтың қарсылығынан алғашқы ірі спорт көшбасшысы ретінде бас тартты. 2014 жылы ол New York Times газетінде жариялаған мақаласында: «Менің ойымша, спорттық тікелей ставкаларды жасырын ортадан алып, оны тиісті бақылау мен реттеуге болатын жарыққа шығару керек», – деді. 2017 жылы заңдастыру қолдауы артып келе жатқанда, ол «заңды спорттық тікелей ставкалар сөзсіз болады» деген сенімін растады. Жоғарғы Сот PASPA-ны жойғаннан кейін Сильвер мынадай мәлімдеме жасады: «Бүгін Жоғарғы Сот қабылдаған шешім штаттарға спорттық тікелей ставкаларды заңдастыруға мүмкіндік береді. Біз спорттық тікелей ставкаларға бірыңғай көзқарас ұсынатын федералдық аяны қолдаймыз, бірақ оны рұқсат етуді таңдаған штаттармен келіссөздерді жалғастыра береміз. Болашақта спорттық тікелей ставкалар туралы заңның ерекшеліктеріне қарамастан, біздің ойынымыздың адалдығы біздің ең басты басымдығымыз болып қала береді».
МЛБ
Мешірі Бейсбол Лигасының (MLB) комиссары Роб Манфред де лиганың спорттық тікелей ставкаларға қатыстығы туралы ұстанымын өзгертуді жақтады. Манфред пен Сильвердің екеуі де заңсыз спорттық тікелей ставкалардың кең ауқымы ставкаларға қарсылық білдіруді бекерлік етеді деп атап өтті. Ол сондай-ақ федералдық деңгейде болашақ заңнаманы "қалыптастыруға тырысатынын" айтты. Бұл МЛБ-ның бұрынғы комиссары Бад Селигке қарағанда айқын қарама-қайшылық ретінде ескерілді, Манфред жасырын мақұлдаудан асып, "Адамдар арасында қосымша заңдастырылған спорттық тікелей ставкаларға мүмкіндік тууы мүмкін деген пікір бар" деді. Жоғарғы Сот PASPA-ны жойған кезде MLB мынадай мәлімдеме жасады: "АҚШ Жоғарғы Сотының бүгінгі шешімі Мешірі Бейсбол Лигасына зор әсер етеді. Әр штат спорттық тікелей ставкаларды рұқсат етуді қарастыра отырып, біз басқа кәсіби спорт түрлерімен бірлесіп, біздің спортты тиісті қорғауға ұмтыламыз. Біздің басты міндетіміз – ойындарымыздың адалдығын сақтау. Осы мақсатта штат, казино операторлары және спортты басқарушы органдары арасындағы тығыз үйлесім мен серіктестікті құратын заңнаманы қолдауды жалғастырамыз." 2022 жылдың сәуір айында лигаға тиесілі MLB Network телеарнасы Матт Васгерсиан жүргізетін Pregame Spread апта күндері кешкі бағдарламасын іске қосты, ол тікелей ставкалар сызықтарын және спорттық тікелей ставкалардың басқа да аспектілерін талдауға арналған.
NFL
Ұлттық футбол лигасы (NFL) спорттық тікелей ставкаларға (букмекерлік ставкаларға) қарсылық білдіретін жалғыз спорт лигасы болып қала береді, алайда сыншылар 2019 жылы «Оукленд Рейдерс» командасының Лас-Вегасқа көшіруімен NFL өзін заңдастыруға дайындады, сонымен бірге NFL нарықтарында спорттық тікелей ставкалар матчтардың нәтижесіне әсер етуге (бұрмалануға) әкелуі мүмкін деген бұрынғы ұстанымына қайшы келеді. Комиссар Роджер Гуделл 2017 жылдың шілдесінде өткен семинарда Манфредпен келісіп, ойын барысындағы оқиғаларға жасалатын ставкалар, ойынның жалпы нәтижесіне жасалатын ставкаларға қарағанда, спорттық тікелей ставкалардың қабылдауға ыңғайлы түрі екенін айтты. НБА және МЛБ сияқты, NFL 2018 жылдың 14 мамырында мәлімдеме жасады. Онда лиганың ойынның әділдігін қорғауға деген міндеттемесі баса көрсетілді: «NFL-дің ойынымыздың әділдігін қорғауға деген ұзақ жылдардан бергі және өзгермейтін міндеттемесі толыққанды күшінде қалады». Сонымен қатар, NFL Конгрессті реттелген спорттық тікелей ставкалар үшін федералдық заңдық база құруға шақырды. «Конгресс спорттық тікелей ставкалардың спорт жарыстарының әділдігіне және осы шараларға қоғамның сеніміне келтіретін зиянын ұзақ жылдардан бері мойындап келеді. Осы тарихты ескере отырып, біз Конгрессті тағы да шақырамыз, бұл жолы спорттық тікелей ставкаларды заңдастыру үшін негізгі заңнамалық базаны қабылдауға шақырамыз».
НЛ
Ұлттық хоккей лигасы (NHL) спорттық тікелей ставкаларға қатысты ресми ұстаным білдірген жоқ, комиссар Гэри Беттман олардың НБА және НФЛ-ден кішірек екенін, соның салдарынан кері әсер ететін мәселелерге аз бейім екенін атап өтті. НХЛ команданы Невада штатында орналастырған алғашқы ірі кәсіби лига болды, 2017 жылы жаңадан құрылған «Вегас Голден Найтс» командасы мұзға шықты: содан бері лига «Уильям Хилл» және «MGM Resorts International» компанияларымен тікелей ставкалармен байланысты серіктестіктерді және ойын барысындағы деректерге қол жеткізуді қамтитын демеушілік келісімдерге қол қойды. Спорттық тікелей ставкалар заңды түрде рұхсат етілген штаттардағы басқа клубтар, мысалы «Нью-Джерси Девилз» және «Филадельфия Флайерс» та букмекерлік кеңселермен ұқсас демеушілік келісімдерге ие. АҚШ-тың басқа кәсіби спорт лигалары сияқты, НХЛ Жоғарғы Соттың PASPA шешімін өз ішкі регламентін қайта қарау арқылы мойындады. «Жоғарғы Соттың бүгінгі шешімі біз бұрын тәжірибе алмаған толығымен жаңа жағдайға жол ашады. Біз қазіргі тәжірибеміз бен саясатымызды қарап шығып, түзетулер қажет пе, жоқ па, ал қажет болса, олар қандай болады деген шешім қабылдаймыз. Жоғарғы Соттың шешімінің спорттық тікелей ставкаларға, әсіресе НХЛ ойындарына жасалған ставкаларға қатысты Лиганың қолданыстағы ережелеріне дереу әсер етпейтінін атап өткен жөн».
Басқа лигалар
АҚШ және Канададағы ең жоғары футбол лигасы – Меллиг-Сокер (MLS) спорттық тікелей ставкаларды өзінің танымалдылығын арттырудың мүмкін жолы ретінде қарастырып отыр. Лига комиссары Дон Гарбер спорттық құмар ойындар туралы: "Қазір біз оны жан-жақты зерттеп, түсіну үшін жоба жұмыстарын жүргізіп жатырмыз. Мен де бұл құмар ойындарды қараңғы заманнан шығарудың уақыты келді деген пікірге қосыламын. Оны тиімді басқарудың жолын табуға бар күшімізді саламыз", – деді. Американдық Футбол Альянсы мен XFL лигалары өз ойындарына тікелей ставка жасауды қолдады, AAF MGM Resorts International компаниясымен, ал XFL DraftKings компаниясымен серіктестік орнатып, тиісті келісімдерге келді.
Қорғаушылық және лоббилік қызмет
2017 жылдың маусым айында Америкалық ойын қауымдастығы АҚШ-тың спортқа ставка қоюға тыйым салуды жою үшін коалиция шаралар қолдайтынын мәлімдеді. 2018 жылдың ақпан айында NBA және MLB лигаларының жаңа ұстанымын көрсететін лоббилік құжат жарияланды, онда спорт лигалары ставка жасау қызметі үшін қаржылық өтемақы алуы керек екендігі айтылды.
Американың Ұлттық колледждік спорттық қауымдастығының ұстанымы
Спорттық тікелей ставкаларға ең қатал тыйымды АҚШ колледж спортының басқарушы органы – NCAA енгізді. NCAA өз позициясын түрлі ставкалық дау-дамаздардан кейін бекітті, оның ішінде 1992 жылғы Невада университеті, Лас-Вегас, және 1994 жылғы Аризона штаты университетінің point shaving скандалдары болды. 2010 жылдардың соңында штаттар спорттық тікелей ставкаларды заңдастыра бастағанда, NCAA ұстанымын өзгерте бастады. 2017 жылы NCAA президенті Марк Эммерт Лас-Вегас болашақта NCAA I дивизионының ерлер баскетбол турнирін қабылдауы мүмкін екенін айтты. Эммерт 2018 жылдың 14 мамырындағы Жоғарғы соттың PASPA-ны жоюын мойындады және NCAA-ның бәсекеге және студент-спортшыларына берік міндеттемесін қайталады. «Спорттық тікелей ставкалар туралы әңгімеде біздің басты басымдықтарымыз – бәсекелестіктің адалдығын және студент-спортшылардың денсаулығын сақтау». Эммерт сондай-ақ тиісті федералдық реттеудің маңыздылығын атап өтті. «Мемлекеттік органдардың рөлін мойындаймыз, бірақ колледж спортының және осы ойындардағы спортшылардың адалдығын қорғау үшін күшті федералдық стандарттар қажет». Жоғарғы соттың шешімінен үш күн өткен соң, NCAA спорттық тікелей ставкалар заңды штаттарда чемпионаттар өткізуге тыйым салатын саясатын тоқтатты. Бұл саясат 2019 жылдың мамыр айында толыққанды күшін жойды. 2020 жылдың қазан айында Лас-Вегас 2023 жылғы I дивизион ерлер баскетбол турнирінің Батыс аймақтық жарысын, 2026 жылы I дивизион ерлер хоккей турнирінің соңғы кезеңі – Frozen Four-ды, және 2028 жылы ерлер баскетбол финалының төрттігін қабылдау құқығын алды. 2021–22 оқу жылынан бастап NCAA-ның барлық үш дивизионының ресми нұсқаулықтарында мүше мекемелердің жеңіл атлетика бөлімдерінің қызметкерлеріне, жеңіл атлетикалық қызметке байланысты міндеттері бар спорттық емес қызметкерлерге, жеңіл атлетикалық конференциялардың қызметкерлеріне және студент-спортшыларға спорттық тікелей ставкаларға қатысуына тыйым салынды. Бұл тыйым барлық жарыстарды – колледждер аралық, әуесқойлық немесе кәсіби, сондай-ақ командалық жаттығуларды қамтиды, NCAA чемпионаттар өткізетін барлық спорт түрлерінде, сонымен қатар I FBS футбол дивизионында (оның чемпионаттары ешқашан NCAA-да өткізілмеген) және NCAA Emerging Sports for Women бағдарламасының аясындағы барлық спорт түрлерінде қолданылады. Бір ғана ерекшелік – институттар арасындағы дәстүрлі тікелей ставкалар, көбінесе бәсекелестіктермен немесе сауыт ойындарымен байланысты; NCAA-ға сәйкес, «ставкаға салынған заттар қатысушы институттардың немесе олар орналасқан штаттардың өкілі болуы керек». NCAA «Спорттық тікелей ставкалар спорттық жарыстардың адалдығына нұқсан келтіруі және студент-спортшылардың және колледж жеңіл атлетикасы қауымдастығының денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін. Бұл сонымен қатар жарысты және оның қатысушыларын төмендетеді, спорттың мақсаты мен мағынасына қайшы келетін хабарды таратып».
Халықаралық бейсбол және софтбол
Дүниежүзілік бейсбол-софтбол конфедерациясы, бейсбол мен софтболдың халықаралық басқарушы органы, негізгі бейсбол лигасының ережелерімен ұқсас ставка жасау ережелеріне ие. WBSC санкциялаған кез келген шараға қатысушыларға келесілерге ставка жасауға тыйым салынады:
– Олар қатысып жатқан кез келген WBSC жарысы.
– Қатысушының спортындағы кез келген шара, тіпті тікелей WBSC басқармауында болмаса да. Мысалы:
Ұлттық бейсбол командасының мүшесі негізгі бейсбол лигасының ойынына ставка жасай алмайды. Алайда, тек ұлттық софтбол командасымен байланысты адам MLB ойынына ставка жасай алады.
– Жеке адам қатысып жатқан кез келген көп түрлі спорттық жарыстағы кез келген шара. Мысалы, Олимпиадалық бейсбол немесе софтбол ойыншысы сол жазғы Олимпиадада өтетін кез келген Олимпиадалық шараға ставка жасай алмайды.
WBSC жарғыларында "қатысушы" дегені – кез келген ойыншы, команда мүшесі (жаттықтырушылар мен менеджерлерді қоса алғанда), турнирдің ресми өкілі (мысалы, төрешілер және ресми есепке алушылар) немесе WBSC санкциялаған шараны ұйымдастыратын немесе насихатайтын кез келген ұйымдағы меншік иесі, басшы немесе қызметкер болып табылатын адам деп анықталған. Ставкаға тыйым салу, жоғарыда аталған Футбол қауымдастығының ережелері сияқты, WBSC шарасына ставка жасау үшін пайдаланылуы мүмкін деп сенімді түрде айтуға болатын құпия ақпаратты беруге де қатысты.
Any WBSC competition in which they are participating. Any event in the participant's sport, even if not directly governed by WBSC. For example:
An individual involved with a national baseball team cannot bet on a Major League Baseball game. However, someone involved solely with a national softball team can bet on an MLB game. Any event in any multisport competition in which an individual is participating. For example, an Olympic baseball or softball player cannot bet on any Olympic event taking place at that specific Summer Olympics. The WBSC statutes define "participant" as any player, team staff member (including coaches/managers), tournament official (such as umpires and official scorers), or anyone in an ownership, executive, or staff role within any entity that organizes or promotes a WBSC sanctioned event. The betting ban, as in the case of The FA's rules outlined above, also extends to providing inside information that the tipper could reasonably believe will be used to bet on a WBSC event.
Белгілі ойын-сауық жанжалдары
1919 жылы Чикагоның «Ақ шолақтар» командасы әлем чемпионатына «Цинциннати Редс» командасымен күш сынасты. Бұл серия барлық уақыттағы ең ірі спорттық дау-дамаздардың бірі ретінде тарихқа енді. Әңгімеге сүйенсек, кәсіби құмар ойыншы Джозеф Салливан «Ақ шолақтардың» сегіз ойыншысына (Оскар Фелш, Арнольд Гандил, Аяқсыз Джо Джексон, Фред Макмуллин, Чарльз Рисберг, Джордж Уивер және Клод Уильямс) Әлем сериясінің нәтижесін өзгерту үшін әрқайсысына шамамен 10 000 доллар төлеген. Барлық сегіз ойыншыға өмір бойына кәсіби бейсбол ойнауға тыйым салынды. Пит Роуз, МЛБ тарихындағы ең көп соққан ойыншы, 1989 жылы МЛБ менеджері қызметін атқарып жүрген кезінде ойындарға ставка жасағаны үшін бейсболдан шеттетілді. Бейсболдағы құмар ойындарға қарсы ереже «21-ереже» деп аталады, ол дукаттың қабырғаларына ілініп тұрады және былай делінеді: «Кез келген ойыншы, төреші немесе клубтың немесе лиганың лауазымды тұлғасы немесе қызметкері, егер ставка жасаушының міндеті бар болса, кез келген бейсбол ойынына кез келген сомада ставка жасаса, ол мұңғысыздыққа ұшырауы мүмкін». Бас лигадан мәңгілікке шеттетілгендер Бейсбол Даңқы залына кіруге де құқықсыз, бірақ олардың көпшілігі кейінірек Бейсбол комиссарының шешімімен қалпына келтірілді. Мысалы, Микки Мантл мен Уилли Мейс 1983 жылы казинода қонақтарды қарсы алушы болып жұмыс істегені үшін бейсболдан шеттетілді, бірақ екі жылдан кейін олардың құқықтары қайта жаңартылды. 1906 жылы «Massillon Tigers» және «Canton Bulldogs» арасындағы ставкалық дау, 1900 жылдардың басындағы кәсіби американдық футболының ең мықты командаларының екеуі, бірнеше жылға «үлкен ақша» кәсіби футболының құлауына әкелді. Қазіргі зерттеулер бұл мәлімдемелердің негізсіз екенін көрсетті. 1980 жылдың 7 желтоқсанында «Сан-Франциско 49ers» командасы жартылай ойынның нәтижесінде 28 ұпайдан кемдігін жеңіп, NFL тарихындағы ең ірі тұрақты маусымдық жеңіске қол жеткізді. Үшінші тоқсанның басында, танымал Лас-Вегас букмекері Фрэнк Розентал «Сан-Францискодан» 246 ойыншыдан 25 000 доллардан астам сомада алдын ала жеңіс табу туралы хабарлама алды. Розентал NAGRA бұрын белгілеген құмар ойындар ережелеріне сәйкес, ойынның нәтижесіне қарамастан, бұл ұтыстарды сақтап қалды. «Кронже ісі» – 2000 жылы жарияланған Үндістан мен Оңтүстік Африка арасындағы крикет матчтарын теріске шығару туралы дау. Бұл 1996 жылы Оңтүстік Африканың ұлттық крикет құрамасының сол кездегі капитаны Ханси Кронже Үндістанның Канпур қаласында өткен сынақ матчында ойынды бұзуға үнділік букмекер Мукеш «Джон» Гуптаны көндірген кезде басталды. Бұл схема Дели полициясы индиялық букмекер Санжай Чаула мен Кронже арасындағы заңсыз келісімдерді тіркеген кезде ашыққа шықты. 2010 жылы «Telegraph» газеті хабарлағандай, Кронже Гуптадан 65 000 фунт стерлинг алған. Теннис спортындағы сыбайлас жемқорлық ұзақ жылдар бойы проблема болып келген. 2011 жылы бұрынғы әлемнің 55-інші ракеткасы австриялық теннисші Даниэль Кёльлер матчтардың нәтижесіне әсер етуге тырысқаны үшін өмір бойына шеттетілген алғашқы теннисші болды. Бұл бұзушылықтар 2009 жылдың қазаны мен 2010 жылдың шілдесі аралығында болды, содан кейін Халықаралық теннис федерациясы мен АТР және WTA турлары атынан Теннис тұтастығы бөлімдері тергеу бастады. 2004 және 2006 жылдары Кёльлерге жаман мінез-құлқы үшін алты айға тыйым салынды. Сонымен қатар, 2010 жылдың тамызында ол матчтарға ставкалар қойып, ставкалар жасауға мүмкіндік берді.
Спорттық ставкаларда машиналық оқыту
Машиналық оқыту модельдері ойыншылардың өнімділігі, ауа райы, жанкүйерлер пікірі сияқты көптеген түрлі көздерден алынған деректер негізінде нақты уақыт режимінде болжамдар жасай алады. Кейбір модельдердің дәлдігі сала мамандарынан асып түседі. Бұл модельдерге талдау жүргізер алдында салыстырылатын және жақсы ұйымдастырылған үлкен көлемдегі деректер қажет, сондықтан олар көп мөлшерде жақсы құрылымдалған деректер бар киберспорт матчтарының нәтижесін болжау үшін өте ыңғайлы.