Кіріспе
Спорттық оқиғаларға тікелей ставка қабылдайтын ұйым немесе адам, букмекерлік – спорттық және басқа да оқиғаларға келісілген коэффициенттер бойынша ставкаларды қабылдап, төлем жасайтын ұйым немесе адам.
bookmaking in the sense of gambling
A bookmaker, bookie, or turf accountant is an organization or a person that accepts and pays out bets on sporting and other events at agreed upon odds.
Тарих
Алғашқы букмекер Огден 1795 жылы Ньюмаркетте тұрды.
Іс-шаралардың ауқымы
Көптеген елдерде букмекерлік кеңселер кәсіби спорт түрлеріне ставка қабылдауға көбірек назар аударады, әсіресе ат жарыстарына және футболға немесе Үндістан Премьер Лигасының крикетіне. Дегенмен, кейбір елдерде букмекерлер саяси сайлаулар, "Оскар" сияқты марапаттау шаралары және басқа да ерекше оқиғаларға ставкаларды қабылдайды.
Операциялық рәсімдер
"Нәтижеге қойылатын ставкаларының мүмкіндіктерін өздеріне пайдалы етіп өзгерту" (шынайы мүмкіндіктерден төмен коэффициенттерді пайдаланып төлемдер жасау) немесе ұпай салмағын қолдану арқылы, букмекерлер "теңдестірілген кітапқа" қол жеткізу арқылы пайда табуға кепілдік беруді мақсат етеді, яғни әр мүмкін нәтижеге бірдей көлемде ставкалар қабылдау арқылы немесе (коэффициенттер ұсынған кезде) әр нәтижеге қойылатын ставкалардың сомасы коэффициенттерге сәйкес болуын қамтамасыз ету арқылы. Егер ірі ставка түсіп келсе, букмекер басқа букмекерлерден ставкаларды сатып алып, тәуекелді азайтуға тырысуы мүмкін. Букмекерлер әдетте ставкалардың өзінен пайда табуға емес, нарық жасаушы ретінде әрекет етуге және оқиғаның нәтижесіне қарамастан пайда табуға ұмтылады. Олардың жұмыс әдістері сақтандыру және өмір сақтандыру салаларындағы оқиғалардың қаржылық нәтижелерін теңгертетін актуарийдің әдістерімен ұқсас.
Ұлыбританияның ойын индустриясы
Ұлыбританиядағы алғашқы букмекер Гарри Огден саналады, ол 1790 жылдары бизнес ашқан, бірақ XVIII ғасырда одан бұрын да басқа түрлерде ұқсас қызмет болған. 1845 жылғы Ойын туралы заңнан кейін Ұлыбританияда рұқсат етілген жалғыз құмар ойын – жарыс жолдарындағы ойындар еді. Арнайы экскурсиялық пойыздың енгізілуінің арқасында қоғамның барлық топтары ел бойынша ашылған жаңа жарыстарға қатыса алды. Букмекерлік кеңселерде жұмыс істейтін адамдар ставкаларды сағат түйіншелерінде жинап алатын. Ақша букмекерлерге ағылып келді, олар үлкен көпшілік арасындағы қорғаушы топтардан қорғану үшін күзетшілерді жалдады. Заңсыз ставка қою орындарына айыппұл салынды, бірақ Белла Томассон сияқты кейбіреулері полиция көз жұмған ойын бизнесін жүргізді. 1961 жылы Гарольд Макмилланның консервативтік үкіметі букмекерлік кеңселерді заңдастырды, букмекерлердің адал болуын қамтамасыз ету үшін қатаң шаралар қабылдады. Содан бері үлкен индустрия өсті. Бір кезде 15 000-нан астам ставка қою орындары болған. Қазір консолидация нәтижесінде 2013 жылы олардың саны 9 100 мен 9 200 аралығына дейін азайды. 2022 жылдың наурыз айына қарай бұл көрсеткіш 6 219-ға дейін төмендеді, бұл негізінен Covid-19 және Ұлыбританияның басты көшелеріндегі дүкендердің мәжбүрлі түрде жабылуының салдарынан болды. Елдегі ең ірі букмекерлік компаниялардың тобы, «Үштік» деп аталатын, Уильям Хилл, Ладброкс және Корал компанияларынан тұрады. Телевизиялық хабарлаудың жақсаруы және заңның жаңартылуы көптеген елдерде дүкендер мен казиноларда ставка қоюға мүмкіндік берді. Ұлыбританияда жарыс жолындағы букмекерлер әлі де жарыс алаңының жанындағы тақталардағы бағаларды белгілейді және өз қызметкерлерімен және басқа букмекерлермен байланысу үшін «тик-так» немесе ұялы телефондарды пайдаланады, бірақ Ұлыбританияның букмекерлік заңдарын жаңартумен бірге онлайн және көшедегі құмар ойындар бұрынғыдан да жоғары деңгейге жетті. Манчестерде «супер казино» салу жоспарланған еді, бірақ үкімет 2008 жылдың 26 ақпанында бұл жоспардан бас тартқанын мәлімдеді.
Германия
Германияның заң шығарушы органы ат жарыстары мен лотереяларға жасалған ставкалар туралы заңды қабылдады және ол 2012 жылдың 1 шілдесінен күшіне енді. Осыдан бері, барлық спорттық ставкалар үшін (офлайн және онлайн) ставка сомасының 5 пайызы салық органына төленуге тиіс. Бұл Германиядағы спорттық ставкалар нарығының барлығына әсер етеді.
Канада
Канададағы құмар ойындар қызметін реттейтін негізгі заң – федералды Қылмыстық кодекс ("Кодекс"). 201-ден 206-ға дейінгі баптар, оның ішінде 206-бап, Канада аумағында құмар ойындардың, тікелей ставкалардың және лотереялардың барлық түрлерін, ат жарысына жасалатын ставкалар (204-бапта қарастырылған) сияқты өте шектеулі ерекшеліктерді қоспағанда, заңсыз деп жариялайды. Федералды кодекс қолданылатын тыйым салатын заң болғанымен, барлық ережелер (және реттеуші органдар) провинциялық деңгейде болып табылады, бірақ бір ерекшелік бар – Pari Mutuel ат жарысына жасалатын ставкалар, оны федералдық Канадалық Pari Mutuel агенттігі реттейді. Дегенмен, бұл заң көп сынға ұшырауда, себебі Канаданың спорттық ставкалар нарығы жылына 25 миллиард доллар көлемінде табыс әкеле алады деп саналады.
Америка Құрама Штаттары
Жоғарғы Сот 2018 жылы онлайн құмар ойындарға федералдық тыйым салуды жоққа шығарды. Дегенмен, онлайн құмар ойындары мен казинолар заңды болғанымен, әр штаттың өз ережелері бар. Пенсильвания және Нью-Джерси штаттарында DraftKings, FanDuel және Pointsbet заңды букмекерлік кеңселер болып табылады. Миссисипи, Нью-Джерси, Делавэр, Невада және Батыс Вирджиния штаттары заңдастыру жолында, бірақ Невада мен Нью-Джерси бұл заңдарды қабылдаған. Көптеген сарапшылар онлайн құмар ойындарын заңдастыру тенденциясы АҚШ-тың көбірек штаттарында жалғаса береді деп күтеді.
Интернет арқылы құмар ойындар
Онлайн-беттердің саны артуымен, олар клиенттерді бәсекелестіктен тартып алу үшін тегін ставка ұсыныстарын қарастырады. Бұл тегін ставкалар көбінесе ойын есебіне енгізілген салымның мөлшеріне байланысты болады. Мысалы, егер клиент 20 фунт стерлинг салмаса, ставкалар биржасы клиент пайдалануы үшін қосымша 20 фунт стерлинг салады. Тегін ставкалар ережелері ставкалар биржасына қарай өзгереді. Кейбір букмекерлер тіпті ставкалар биржаларын қолайсыз ставкаларды өтеу және осылайша жалпы тәуекелді азайту үшін пайдаланады. Бұл Австралиядағы кейбір TAB-тардың, Betfair-дің Австралияда лицензия алуына тырысқан мемлекеттік ставка агенттіктерінің қауіпсіздігіне әкелді. Тасмания осы күш-жігерге қарамастан Betfair-ге лицензия берген кезде, Батыс Австралияның заң шығарушы органы штат ішінде ставкалар биржасын пайдалануды қылмыстық қылық деп жариялаған заң қабылдады; алайда, бұл заң кейіннен конституцияға қайшы деп танылды. Нәтижесінде, Австралияда интернеттегі ойын-сауыққа жаңа құқықтық база қажет болды. 2001 жылғы «Интерактивті құмар ойындар туралы» заң Австралиядағы онлайн құмар ойындар нарығын және барлық түзетулерін реттейді. Соңғы түзету 2017 жылдың 13 қыркүйегінде енгізілді. Бұл заң жобасында онлайн казинолар, онлайн покер және тікелей ставкалар Австралияда заңсыз деп көрсетілген. Австралияның коммуникация және медиа органы (ACMA) онлайн құмар ойындар қызметін қадағалауға жауапты реттеуші орган болып табылады. Алайда, онлайн спорттық ставкалар заңды. Ұлыбритания мен Еуропаның қалған бөлігіндегі теледидарда көрсетілетін көптеген спорт түрлеріне Интернет және қалалық букмекерлер толық немесе ішінара демеушілік етеді, кейде ойыншылардың жейделерінде, жарнама тақталарында, стадиондардағы белгілерде және жарыстардың атауларында бірнеше букмекерлер мен онлайн казинолар көрсетіледі. Футбол санатында демеушілерге ерекше назар аударылады, себебі футбол жанкүйерлері букмекерлердің мақсатты тобының маңызды бөлігін құрайды. Көптеген букмекерлер Еуропаның ірі футбол лигаларындағы ірі футбол командаларына демеушілік етеді, бірақ Вердер Бремен қазіргі уақытта Германия соттарында өздерінің жейделерінде букмекер Bwin логотипін көрсетуге рұқсат беру үшін күресіп жатыр, себебі Германия мен Франция онлайн ойыншыларға қарсы шаралар қабылдауда. Мысалы, 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап Германиядағы ойыншылар айына 1000 евродан артық ставка жасай алмайды. Бұл ITG-нің соңғы түзетуінде көрсетілген. Германияда жаңа онлайн спорттық ставкалар заңдары күтілуде, себебі бұл заң уақытша: оның күші 2020 жылдың 20 маусымында тоқтатылады. Алайда, Франциядағы жағдай соншалықты қатаң емес. Франциядағы онлайн спорттық ставкалар екі бөлімге бөлінеді: Autorité de Régulation des Jeux en Ligne (ARJEL) онлайн спорттық ставкаларды реттейді, ал онлайн жылқы ставкаларын «2010 жылғы 17 мамырдағы 2010 жылғы 498 жарлық» реттейді. 2010 жылғы 12 мамырдағы 476 нөміріндегі заңның арқасында халықаралық букмекерлер француз нарығына кіруге рұқсат етілген. Темекіге демеушілік етуге тыйым салынғаннан кейін және ойын индустриясына қол жетімді үлкен коммерциялық бюджеттерден кейін, автомобиль өндірушілерінің, алкогольді сусындардың, газдалған сусындардың және жылдам тағам өнімдерінің демеушілігі алыс Шығыс және Еуропаның ойын компанияларының демеушілігімен тез алмастырылуда. 2005 жылғы Ұлыбританияның «Құмар ойындар туралы» заңы Ұлыбританиядағы құмар ойындарды басқарудың жаңа реттеу жүйесін енгізді. Бұл жүйе құмар ойындар өнімдерінің жарнамасын реттеуге арналған жаңа ережелерді қамтиды. Заңның бұл ережелері 2007 жылдың қыркүйегінде күшіне енді. Еуропалық экономикалық аймақтан (ЕЭА) тыс жерде физикалық түрде өткізілетін немесе ЕЭА мемлекетінің құмар ойындар туралы заңдарымен реттелмейтін құмар ойындар туралы жарнама жасау Ұлыбританияда қылмыс болып табылады. Құмар ойындар жөніндегі комиссия барлық сайттар мен операторлардың жаңа шектеулерді сақтағанын қадағалайтын орган. 2005 жылғы «Ойын туралы» заңнан басқа, жаңа ойын туралы заңға сәйкес, онлайн ойын сайттарына Ұлыбританияда қызмет көрсетуге рұқсат етіледі, егер олар Ұлыбританияның Ойын комиссиясында тіркелген болса. АҚШ-тағы жағдай одан да күрделі, себебі олар шетелдік ойын сайттарының операторларына ішкі нарыққа кіруді шектеуге тырысты. Бұл 2007 жылы Дүниежүзілік сауда ұйымының АҚШ үкіметіне қарсы шешіміне әкелді. Алайда, АҚШ-та жалпы онлайн құмар ойындар туралы заңдар әлі де жоқ - ол штаттан штатқа өзгереді. Юта және Гавай штаттарында онлайн ойындардың барлық түрлері заңсыз, ал Делавэр, Пенсильвания және Нью-Джерси штаттары басқаша тәсіл қолданды: бұл штаттарда онлайн ойындардың көптеген түрлері заңды. Бұл онлайн казино сайттарын заңды түрде тіркеуге болатын АҚШ штаттары. Индиандықтардың өздерінің ойын-сауық заңнамасы бар екенін атап өткен жөн - 1988 жылғы «Индиандық ойынды реттеу туралы» заң. Алайда, олар өз қызметтерін онлайн ұсыну үшін штаттарының келісімін алуы керек.