Кіріспе

Американдық саясаткер (1922–1996)

Харольд Эверетт Хьюз (10 ақпан 1922 – 23 қазан 1996) – 1963 жылдан 1969 жылға дейін Айова штатының 36-шы губернаторы, ал 1969 жылдан 1975 жылға дейін Айова штатынан АҚШ сенаторы болып қызмет еткен американдық саясаткер. Ол саяси карьерасын республикашыл ретінде бастаған, бірақ 1962 жылы Демократиялық партияға өтті.

Өмірбаян

Хьюз 1922 жылы Айда-Гроув қаласында дүниеге келді. 1941 жылдың тамызында Ева Мерсерге үйленді. 1942 жылы оның інісі Джесси 23 жасында автокөлік апатында қаза болды. 1942 жылы Хьюз бен оның әйелі қызметке ие болды. Ол АҚШ армиясында қызмет етті, Солтүстік Африка кампаниясында шайқасты, бір офицерге шабуыл жасағаны үшін әскери сотқа тартылды. Соттың нәтижесінде Хьюз 1943 жылы Сицилияға соғысуға жіберілді. Ол ауырып қалды, ал Анциодағы десанттық қайықта оның орнын басқа әскері алды. Қайық жарылып, оның орнына келген және тағы да көптеген адамдар қаза тапты. Хьюздің саясатқа деген қызығушылығы көлік тасымалдау саласындағы қатысуынан туындады. Ол жергілікті көлік компаниясының директоры болды, содан кейін тәуелсіз жүк тасымалдаушыларды ұйымдастыруды бастады. Хьюз Айова жақсы көлік бюросын құрды және ақырында Мемлекеттік коммерция комиссиясының мүшесі болып сайланды, ол 1958 жылдан 1962 жылға дейін, оның ішінде төраға ретінде де қызмет етті.

Алғашқы жылдар

1952 жылы Хьюз көп жыл бойы алкоголизмнен зардап шеккеннен кейін, өзін-өзі өлтіруге әрекеттенді. Ол кітабында, оқпанды алып, ваннаға кіргенін (әлдеқандай дауылдан кейін тазалауды жеңілдету үшін), оқ атуға дайын тұрғанда, Құдайдан көмек сұрап айқай салғанын айтты. Ол өмірін түбірінен өзгерткен рухани тәжірибеге ие болды. Ол дұға етуге және Киелі кітапты жанымен зерттеуге кірісті, тіпті дін қызметкері болу мүмкіндігін де қарастырды. Сонымен қатар, ол Анонимді алкоголиктер бағдарламасын қабылдап, 1955 жылы Айда-Гроув қаласында АА тобын құрды.

1962 жылғы губернаторлық науқаны

Хьюз республикашыл ортада республикашыл болып өсті, бірақ партияны ауыстыруға көндірілді. Штаттық сауда комиссиясындағы қызметі оны мемлекетаралық сауда комиссиясымен және жалпыұлттық саясатпен байланыстырды. Одан кейін ол 1962 жылы Айова штатының губернаторы лауазымына демократтардың тізімі бойынша кандидат болып түсті және қазіргі биліктегі республикашыл Норман Эрбен жеңді. Науқанның маңызды мәселесі – арақ-шарапты еркін сатуды заңдастыру болды. Айова штатында барда тек сыра ішуге рұқсат берілген. Арақ пен шарапты тек мемлекеттік дүкендерде және жеке клубтарда ғана сатып алуға болады. Хьюз арақ-шарапты еркін сатуды қолдаушы болды. Ол сайланғаннан кейін көп ұзамай штат алкогольді бақылаудың жаңа жүйесін қабылдады.

Айова штатының губернаторы

Хьюз 1963 жылдан 1969 жылға дейін губернатор болып қызмет етті. Осы кезеңде ол, христиан және алкоголизмнен емделіп жатқан адам ретінде, әлі де қиын жағдайдағы адамдарға қол жеткізуді жалғастырды. Ол штатта емдеу бағдарламасын құрды және қоғамда алкогольдің рөліне қатысты көкейкеш көзқарас ұстануын қолдады. Жаңа емдеу бағдарламасы штаттық психиатриялық ауруханаларға балама ретінде қарастырылды. Хьюз: «Алкоголиктерге олар төменгі шегіне жеткенше үлгеру – мақсат», – деп жазды. Өлім жазасына қарсы болған Хьюз президент Джон Ф. Кеннедиге Виктор Фегуердің, федералдық қылмыс үшін сотталған адамның, өлім жазасын жеңілдетуді сұрап хат жолдады. Президенттің жазаны жеңілдетуге құқығы болғанмен, Кеннеди қылмыстың қаттылығына байланысты өтінішті қабылдамады. Осы арада Хьюздің саяси мансабы нығая түсті. Ол 1964 жылғы Демократиялық конвенцияда Линдон Б. Джонсонды қолдаған сөз сөйледі – кейін бұл шешіміне өкінді – және либералды губернатор ретінде, сондай-ақ Демократиялық партиядағы болашаққа үміткер ретінде ұлттық деңгейде танылды. Шетелдегі сауда миссиялары мен басқа губернаторлармен бірге Вьетнамға жасаған сапар оған сыртқы саясат тәжірибесін сыйлады. 1964 жылы губернаторлыққа қайта сайлануға үміткер болған Хьюздің қарсыласы Эван Хултман 1954 жылы Хьюздің алкоголизмге түскен қысқа мерзімдік қайталауына назар салды. Дебаттардың бірінде Хултман Хьюздің бұл қайталауды ашық мойындамауы оның адалдығына күмән келтіретінін айыптады. Хьюз былай деп жауап берді: «Мен алкоголикпін және өмірімнің соңына дейін солай боламын. Бірақ Құдайдың көмегімен мен ешқашан алкогольге қол тигізбеймін. Енді, бұл сайлау кампаниясының мәселелері туралы сөйлесейік!» «Des Moines Register» газеті хабарлағандай, «көпшіліктің реакциясы бірден және бірауызды болды». Кейін газет редакторы жазды: «Біздің пікірімізше, осы күресте жеңіп, өмірін жаңадан құраған әрбір адам мақтауға лайық, айыптауға емес». Хьюз үлкен артықшылықпен жеңді. 1966 жылы Айова штаты, басқа штаттар сияқты, Демократиялық партияның жеңілісін бастан кешірді, бірақ Хьюз сақталды. Осы кезде оның Роберт Ф. Кеннедимен достығы басталды, және Кеннеди оны Сенатқа үміткер болуға ынталандырды. Келесі жылдар қиын болды, 1968 жылы Кеннеди мен Мартин Лютер Кингтің қазасы, Айовадағы нәсілдік толқулар, Вьетнамдағы американдық саясатқа және Джонсон әкімшілігінің басшылығына көңілі толмауы оны мазалады.

1968 жылғы науқан

1968 жылы Демократиялық партияның ұлттық съезінде Хьюз соғысқа қарсы кандидат Юджин Маккартиді ұсынып сөйлеген кезде Чикаго көшелерінде қанағаттанбаушылықтан туған зорлық-зомбылық демонстрациялары болды. 1968 жылғы жалпы сайлауда Хьюз республикалық кандидат, Мускатин, Айова штатының сенаторы Дэвид Стэнлиді жеңуге басты үміткер саналды, өйткені республикашыл Бурк Хикенлупер Сенаттан кешіп отырды. Хьюз жеңіске жетті, бірақ бар болғаны 4200 дауыспен.

Алкоголизм мен нашақорлық бойынша көшбасшы

АҚШ сенаторы ретінде Хьюз Сенаттың Еңбек және халық әл-ауқаты комитетінің төрағасын Хьюз өзі төрағалық ететін алкоголизм және нашақорлық жөніндегі арнайы кіші комитет құруға көндірді. Бұл субкомитет бұл мәселеге бұрын-соңды болмаған деңгейде назар аударды және 1969 жылдың 23-25 шілдесінде қоғамдық тыңдаулар өткізді. Қайта қалпына келген көптеген адамдар куәлік берді, олардың ішінде «Оскар» сыйлығын жеңіп алған актриса Мерседес МакКэмбридж, Ұлттық алкоголизм кеңесінің негізін қалаушы Марти Манн және АА-ның негізін қалаушы Билл В. болды. Өзінің «Ида Гроувтан келген адам: Сенатордың жеке тарихы» атты автобиографиясында Хьюз оннан астам танымал адамдарды қоғамдық куәлік беруге шақырғанын, бірақ барлығы бас тартқанын жазады. АА-дағы кейбір адамдар бұл тыңдауларды анонимділік пен сауығуға қауіп төндіретін деп санады. Хьюз сондай-ақ есірткіге тәуелділікті емдеу қажеттігі туралы айтты. Ол «әзірге тәуелділікті емдеуге мүмкіндік жоқ, себебі тәуелділік ауру ретінде танылмайды» деді. Тыңдаулар мен алкоголизм және нашақорлыққа байланысты келесі оқиғаларға баспасөз көп көңіл бөлмеді, себебі баспасөз Вьетнам соғысы, кедейлік және басқа да маңызды мәселелерге көбірек қызығушылық танытты. Ұлттық есірткіге қарсы күрес институтын құру туралы заң 1974 жылға дейін қабылданбады. 1970 жылғы «Есірткіге қарсы күрес және оны қолданудың алдын алу туралы» заңның мақсаты – «алкогольді ішу мен алкоголизмге қарсы күрестегі маңызды кезең» саналады және «миллиондаған алкоголиктің сауығуына көмектесу және жол апаттарында мыңдаған өмірді сақтау, қылмысты азайту, әлеуметтік жәрдемақыны төмендету және алкоголизмнен туындайтын үлкен экономикалық шығындарды қысқарту» болды.

Президент "қара ат" ретінде танымал

1970 жылдың басында Хьюз 1972 жылғы президенттік сайлауға "қара ат кандидат" ретінде баспасөз назарына іліге бастады. Журналист Дэвид Бродер оны "өте қара ат, бірақ Кеннедилердің бұрынғыдай жеке құлшынысын тудыратын жалғыз демократ" деп сипаттады. 1971 жылы Хьюз ФБР арқылы Никсонның құпия тыңдауларын айыптап шықты. Дегенмен, оны байқаушылар кандидат ретінде өте тартыншақ көріп, Вашингтондық журналистер үшін ол тым "мистик" болды. Журналист Мэри МакГрори оның туралы былай деп жазды: "Ол әдемі сөздерді ұнатпайды, керісінше, терең әңгімелерді жақсы көреді. Ол дін, есірткі және алкоголь туралы сөйлейді. Ол қаржыгерлердің оны тексеруі үшін, ақшаны жұмсамас бұрын оны көруге шақыруын жек көреді. Оның командасы партия төрағаларына қоңырау шалуға оны итермелеуге мәжбүр болды. Хьюз жергілікті емдеу орталықтарындағы балалармен кездесуді артық көрді". Вашингтондық саяси элита оның жарыстан бас тартуына қатты таңқалған жоқ. Хантер С. Томпсонның сөзіне сүйенсек, Гарри Харт 1972 жылғы сайлаудан кейін Хьюз Никсонды жеңе алатын жалғыз демократтық кандидат болуы мүмкін екенін айтқан.

Қайта сайлануға үміткер болмау туралы шешім

1973 жылдың 5 қыркүйегінде Хьюз ұзақ ойланып, жан-дүниесін сарқып өткеннен кейін, сенаторлық мерзімі біткен соң зейнетке шығатынын жариялады. Ол "терең жеке діни себептермен" "жаңа түрлі сынақ пен рухани мүмкіндіктерді" іздейтінін, сондай-ақ "әлеуметтік мәселелер мен әлемдік бейбітшілік жолында жұмыс істеп, алкоголизм мен есірткіге қарсы күресті жалғастыратынын" айтты. Ол: "Дұрыс немесе бұрыс, рухани жолмен саяси жол арқылы жеткен нәтижелерден гөрі, адамдарды ықпалға алуға болады деп сенемін" деді. 1974 жылы, Сенаттағы толық соңғы жылында, ол 1970 жылғы бастапқы заңды ұзартып, кеңейткен заң қабылдауға қол жеткізді. Президент Никсон оны заңға қол қою рәсіміне шақырды, бірақ ол "өзін қатыстыра алмады, себебі оның әкімшілігі бастапқыдан ақырға дейін оған қарсы тұрды". Демократ конгрессмен Джон Калвер 1974 жылы Хьюздің орнына Стэнлиді жеңіп сайланды.

Сенаттан кейінгі жылдар және зейнеткерлікке шығу

Сенатты тастағаннан кейін Хьюз өзін Вашингтондағы екі қорызға діни жұмыстарға арнады, сондай-ақ Мэриленд штатындағы Сидар-Пойнт фермасында (Хьюздің өзіне тиесілі) діни сарай құрды. Ол Сенатта қызмет еткен кезде дұға топтарында белсенді болды, ал автобиографиясының соңғы таралары оның өмірінің осы тұсына ерекше мән берді. Хьюз діни жұмыстарында бұрынғы Никсонның кеңесшісі Чарльз Колсонмен серіктестік құрды, тіпті 1978 жылғы «Жаңадан туған» фильмінде (басты рөлде Диан Джонс Колсон рөлінде) өзін бейнеледі. Ол химиялық тәуелділікпен күресіп жатқан адамдарға көмек көрсетуді ынталы түрде қолдады. 1970 жылдары Хьюз «Отбасы» (Вашингтонда бейресми түрде танымал) аталған Fellowship Foundation президенті болды. Хьюз өзінің Сидар-Пойнт фермасында «Отбасы» үшін дұға жиналыстарын өткізді, тіпті 1978 жылы президент Джимми Картерді де қабылдады. Зейнетке шыққаннан кейін Хьюз бір жыл бойы Сенат пен Сенаттың Әділет комитетіне консультант болып қызмет етті. Содан кейін ол Харольд Хьюз қорын құрып, алкоголизммен күресу үшін Харольд Хьюз орталығын ашты. Айовада біраз уақыт тұрғаннан кейін Хьюз 1982 жылы губернаторлыққа кандидат болуды ойлады, бірақ ол бас тартты. Хьюз Аризона штатының Глендейл қаласындағы зейнеткерлер үйіне көшіп, сол жерде қайтыс болды. Оның мәйіті Айова штатына қайтарылып, Айда Гроув қаласындағы Айда Гроув зиратына жерленді. Хьюз 1941 жылы үйленген бірінші әйелінен 1987 жылы ажырасты. Ажырасқаннан кейін алты апта өткен соң ол бұрынғы хатшысы Джули Холмға үйленді, ол ажырасқаннан кейін бір жыл бірге тұрған. Хьюз Аризонаға көшіп, екінші әйелімен бірге жеке үйге қоныстанды, ал оның бірінші әйелі Айовада бір бөлмелі пәтерде тұрды. 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында Хьюз бен оның бұрынғы әйелі алимент және бала асырау төлемдері бойынша қатыгез дауға түсті. Хьюздің бұрынғы әйелі оның аннуитет пен денсаулық сақтануын тоқтатқанын алға тартса, Хьюз өзінде ақша жоқ екенін мәлімдеді. Нәтижесінде, Хьюз бұрынғы әйеліне оның мүлкінен жиналған 10 000 доллардан астам соманы қайтаруға міндеттелді. Харольд Хьюз орталығының қаржылық жағдайы нашарлағаннан кейін Хьюз 1990-шы жылдары кредиторларға шамамен 80 000 доллар қарыз болды. Медициналық шығындардың артуымен және сот шешімімен белгіленген алимент төлемдерімен бірге Хьюздің қарызы соңғы жылдары күрт өсті, ол дерлік банкрот болып қайтыс болды. Айовада тұрған Хьюздің бұрынғы әйелі 2017 жылы қайтыс болды.