Кіріспе
Бағдарламалық жасақтамада мазмұн сүзуге мүмкіндік беретін мүмкіндік
Ата-аналық бақылау
Windows Vista және Windows 7 бағдарламалық жасақтамасына енгізілген бағдарламалық жасақтама. Ата-аналық бақылау – ата-аналарға цифрлық теледидар қызметтерінде, компьютерлерде, бейне ойындарда, мобильді құрылғыларда және бағдарламалық жасақтамаларда балаларының мазмұнға қол жеткізуін шектеуге мүмкіндік беретін мүмкіндіктер. Бұл бақылаулар ата-аналарға балалары көретін белгілі бір мазмұнды шектеуге көмектесу үшін жасалды. Бұл олардың жасына, есейю деңгейіне сәйкес келмейтін немесе ересектерге арналған деп санайтын мазмұн болуы мүмкін. Ата-аналық бақылау шамамен төрт санатқа бөлінеді: мазмұн сүзгілері, олар жасқа сәйкес келмейтін мазмұнға қол жеткізуді шектейді; пайдалануды бақылау, олар осы құрылғыларды пайдалануды шектейді, мысалы, пайдаланудың уақыт шектерін қою немесе пайдаланудың белгілі бір түрлерін тыйым салу; белгілі бір бағдарламалық жасақтаманы қолдануға мәжбүрлейтін компьютерді пайдалануды басқару құралдары; және бақылау, құрылғыларды пайдаланған кезде орналасқан жерін және белсенділігін қадағалай алады. Мазмұн сүзгілері – ата-аналық бақылаудың алғашқы танымал түрі, олар интернет мазмұнына қол жеткізуді шектейді. Теледидар станциялары теледидар мазмұнына қол жеткізуді шектеу үшін V Chip технологиясын енгізе бастады. Қазіргі заманғы пайдалануды бақылаулар, әдепсіз әндер мен фильмдер сияқты ашық мазмұнды шектеуге қабілетті. Сондай-ақ, олар тәуліктің белгілі бір уақытында құрылғыларды сөндіре алады, құрылғылардың дыбыс деңгейін шектейді, ал GPS технологиясы қолжетімді бола бастағандықтан, қазір ұялы телефондар сияқты құрылғыларды оңай табуға болады. ЮНИСЕФ осы рөлде ата-аналар мен мұғалімдердің жауапкершілігін атап көрсетеді. Интернетке қолжетімділіктің артуына байланысты мазмұнды шектеуші ата-аналық бақылау әдістеріне сұраныс онжылдықтар бойы артып келеді. 2014 жылы ICM жүргізген сауалнама 12 жасқа дейінгі адамдардың шамамен төрттен бірі онлайн порнографияға тап болғандығын көрсетті. Балалардың кездейсоқ түрде орынсыз мазмұнға тап болғанда, оларды шектеудің маңызы зор. Бақылау интернеттегі киберқалжыңды азайтуға тиімді болуы мүмкін. Ата-аналық бақылау балалардың онлайн-қорлауына әсер ете ме, жоқ па, әлі белгісіз, себебі отбасының балаларды онлайн-әлемде қорғаудағы рөлі туралы көп мәлімет жоқ. Психологиялық тұрғыдан алғанда, киберқалжың құрбанға дәстүрлі қорлаудан гөрі зиянды болуы мүмкін. Бұрын жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдердің 75%-ы киберқалжыңға ұшыраған. Үйде ата-аналық бақылаудың болмауы балалардың киберқалжыңға қатысуына немесе оның құрбаны болуына мүмкіндік беруі мүмкін.
Parental Control
the software included with Windows Vista and Windows 7
Parental controls are features which may be included in digital television services, computers and video games, mobile devices and software that allow parents to restrict the access of content to their children. These controls were created to assist parents in their ability to restrict certain content viewable by their children. This may be content they deem inappropriate for their age, maturity level or feel is aimed more at an adult audience. Parental controls fall into roughly four categories: content filters, which limit access to age inappropriate content; usage controls, which constrain the usage of these devices such as placing time limits on usage or forbidding certain types of usage; computer usage management tools, which enforces the use of certain software; and monitoring, which can track location and activity when using the devices. Content filters were the first popular type of parental controls to limit access to Internet content. Television stations also began to introduce V Chip technology to limit access to television content. Modern usage controls are able to restrict a range of explicit content such as explicit songs and movies. They are also able to turn devices off during specific times of the day, limiting the volume output of devices, and with GPS technology becoming affordable, it is now possible to easily locate devices such as mobile phones. UNICEF emphases the responsibility of parents and teachers in this role. The demand for parental control methods that restrict content has increased over the decades due to the rising availability of the Internet. A 2014 ICM survey showed that almost a quarter of people under the age of 12 had been exposed to online pornography. Restricting especially helps in cases when children are exposed to inappropriate content by accident. Monitoring may be effective for lessening acts of cyberbullying within the internet. It is unclear whether parental controls will affect online harassment in children, as little is known about the role the family plays in protecting children from undesirable experiences online. Psychologically, cyberbullying could be more harmful to the victim than traditional bullying. Studies done in the past have shown that about 75% of adolescents were subjected to cyberbullying. A lack of parental controls in the household could enable kids to be a part of cyberbullying or be the victim of cyberbullying.
Шолу
Мінез-құлықты бақылау баланың интернетте өткізетін уақытын немесе көретін мазмұнын бақылаудан тұрады. Психологиялық бақылау ата-аналардың балалардың мінез-құлқына әсер етуге тырысуын қамтиды. Веб-сайттарды бұғаттау үшін ата-аналық бақылау құрудың бірнеше әдістері бар. Қосымша ата-аналық бақылау бағдарламалық жасақтамасы веб-браузер немесе интернет-чат сияқты қосымшаларды бақылау және белгілі бір критерийлерге сәйкес араласу үшін API-ді бақылай алады, мысалы, тыйым салынған сөздер тізіміндегі сөздермен сәйкес келу. Ата-аналық бақылауға арналған барлық бағдарламалық жасақтамалар пароль немесе басқа да аутентификация түрін қамтиды, бұл рұқсатсыз пайдаланушылардың оны өшіруіне жол бермейді. Прокси-серверді қолдануды қамтитын әдістер де бар. Веб-браузер веб-мазмұнға сұрауларды тікелей веб-серверге емес, прокси-серверге жіберу үшін орнатылады. Прокси-сервер браузердің атынан веб-бетті серверден алады және мазмұнын браузерге жібереді. Прокси-серверлер жіберілетін және қабылданатын деректерді тексеріп, беттің мазмұнына немесе сұралған URL-ге байланысты әртүрлі критерийлерге сәйкес араласа алады, мысалы, тыйым салынған сөздер немесе тыйым салынған URL-дердің тізімін пайдалану арқылы. Прокси әдісінің басты кемшілігі – клиенттік қосымшаны проксині пайдалану үшін конфигурациялау қажеттігі, және егер пайдаланушы қосымшаларды прокси арқылы емес, тікелей интернетке кіру үшін қайта конфигурациялай алса, онда бұл бақылау оңай айналып өтіледі. Прокси-серверлердің өзі ата-аналық бақылауды айналып өту үшін қолданылуы мүмкін. Ата-аналық бақылауды айналып өту үшін тағы да басқа әдістер бар. Компьютерді пайдалануды басқару әдісі, контенттік сүзгілерден айырмашылығы, ойынды реттеу арқылы балалар үшін компьютерлік ортаны теңестіруге ата-аналарға мүмкіндік беруге бағытталған. Бұл қосымшалардың негізгі идеясы ата-аналарға білім беру мазмұнымен айналысқанда ойын уақытын табуға тиіс балалардың компьютерлік уақытына оқу компонентін енгізуге мүмкіндік беру. Соңғы уақытта желілік ата-аналық бақылау құрылғылары пайда болды. Бұл құрылғылар өрт қабырғасы роутері ретінде жұмыс істейді және тиіссіз веб-мазмұнды бұғаттау үшін пакеттік сүзгілеу, DNS жауап саясаты аймағы (RPZ) және терең пакеттік тексеру (DPI) әдістерін пайдаланады. Бұл әдістер коммерциялық және мемлекеттік коммуникациялық желілерде қолданылған. Үй желілері үшін жасалған осы құрылғылардың тағы бір түрі әзірленді. Бұл құрылғылар үй роутеріне қосылып, балалардың қосылуына арналған жаңа сымсыз желі құрайды.
Ата-ананың бақылауы мобильді құрылғыларда
Толық функционалды интернет-браузерлері мен жүктеуге болатын қосымшаларды қамтитын мобильді құрылғыларды қолданудың артуы осы құрылғыларда ата-аналар бақылауының қажеттілігін тудырды. Ата-аналар қолданатын құрылғыларға ұялы телефондар, планшеттер және электрондық кітап оқу құрылғылары жатады. 2007 жылдың қарашасында Verizon жасқа сәйкес контент сүзгілерін ұсынған алғашқы оператор болды, сондай-ақ жалпылама контент сүзгілерін ұсынған алғашқы оператор болды, мобильді құрылғылар фильмдер мен музыкадан бастап, қысқа кодты бағдарламалар мен веб-сайттарға дейін барлық түрлі контентке қол жеткізу үшін пайдаланылатындығын мойындады. 2009 жылдың маусым айында iPhone OS 3.0-да Apple компаниясы пайдаланушыларға жас топтарын құруға мүмкіндік беретін мобильді құрылғыларға енгізілген механизмді ұсынған алғашқы компания болды, бұл құрылғыға қажетсіз қосымшаларды жүктеуге жол бермейді. Келесі жылдары барлық негізгі операциялық жүйелердің әзірлеушілері ата-аналар бақылауы үшін құрастырылған құралдарды ұсынды, оның ішінде Linux, Android, Windows және тіпті бизнеске бағдарланған Blackberry платформасы. Сондай-ақ, ата-аналар балаларының телефондағы әңгімелерін мәтіндік хабарламалар, браузер тарихы және қосымша тарихы арқылы бақылауға мүмкіндік беретін қосымшалар бар. Мұндай қосымшалардың бірі – Trend Micro, ол вирустардан қорғаумен қатар, барлық брендтің телефондары мен планшеттеріне ата-аналық бақылауды ұсынады. Олардың көпшілігі ата-аналар бақылауына қосымша мүмкіндіктерді қосуға мүмкіндік береді. Бұл қосымшаларда мобильді құрылғыларда бар мүмкіндіктер бар, бірақ қосымша мүмкіндіктер де бар, мысалы, мәтіндер мен қоңырауларды бақылау және сүзгілеу, веб-серфинг кезінде қорғау және белгілі бір веб-сайттарға кіруді шектеу. Мұндай қосымшалар олардың нарығында бәсекелестікті күшейтеді. Мобильді құрылғылардың бағдарламалық жасақтамасы ата-аналарға балаларының қол жеткізе алатын қосымшаларын шектеуге, сондай-ақ мәтіндік хабарламаларды, телефон журналдарын, MMS суреттерін және балаларының мобильді құрылғысындағы басқа транзакцияларды бақылауға мүмкіндік береді; мобильді құрылғыларды пайдалану уақытын шектеуге; балаларының нақты орналасқан жерін, сондай-ақ қоңыраулар мен мәтіндердің мазмұнын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама ата-аналарға әлеуметтік желідегі шоттарды бақылауға мүмкіндік береді. Ата-аналар жазбаларды, суреттерді және кез келген өзара әрекеттестіктерді нақты уақытта көре алады. Бұл бағдарламаның тағы бір функциясы – қорқытуты бақылау. Көптеген интернет-провайдерлер интернетке кіру опцияларын шектеу және қолайсыз контентті бұғаттау үшін ақысыз сүзгілеу опцияларын ұсынады. Ата-аналар бақылауын орнату және интернет қауіпсіздігін талқылау – балаларды орынсыз ақпараттан қорғаудың пайдалы қадамдары. Ата-аналар бақылауы балаларды қорғауға көмектесе алатынымен, оның кейбір теріс жақтары да бар. Ата-аналар бақылауы балалардың көңіл күйін нашарлатуы мүмкін. Кейде бала ашуланып, құрылғыны бұзуы мүмкін, бұл ата-аналар бақылауының мақсатын жоққа шығарады. Мұндай жағдайда ата-аналар бақылауын орнатудан бас тарту орынды болар.
Сын
Ата-аналар бақылауы түрлі электрондық платформаларға енгізіліп, қолданылуы артып келеді. Бірақ, олардың балаларды зиянды контенттен қорғауға және одан аулақ ұстауға жеткіліктілігі күмәнда болуда. Зерттеушілердің пікірінше, бақылауға тым көп назар аудару баланың өзін-өзі басқару қабілеттерін дамытуына кедеріл келтіріп, ата-ана мен бала арасындағы ашық әңгімелесуді қиындатуы мүмкін.