Кіріспе
Реймонд Колин Уилкинс (14 қыркүйек 1956 – 4 сәуір 2018) – ағылшын футболшысы және жаттықтырушысы. Әкесі мен үш бауыры футболмен айналысқан футболшы отбасында дүниеге келген Уилкинс жартылай қорғаушы болып ойнады. Мансабын «Челси» клубында бастады, онда 18 жасында капитан болып тағайындалды, кейін «Манчестер Юнайтед», «AC Милан», «Квинс Парк Рейнджерс» және «Рейнджерс» клубтарында доп тепті. 1976 жылдан 1986 жылға дейін Англия ұлттық футбол құрамасы сапында 84 матч өткізді, 1980 жылғы Еуропа чемпионатына және 1982 және 1986 жылғы әлем чемпионаттарына қатысты. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін телеарнада сарапшы, ал «Квинс Парк Рейнджерс», «Фулхэм» және «Челси» клубтарында жаттықтырушы және бас менеджер болып жұмыс істеді. 2015 жылғы Азия кубогында Иордания құрамасын жаттықтырды, ал оның соңғы жаттықтырушылық қызметі сол жылы «Астон Вилла» клубының бас менеджерінің көмекшісі болуы болды.
Raymond Colin Wilkins (14 September 1956 – 4 April 2018) was an English football player and coach. Born into a footballing family with his father and three brothers involved in the game, Wilkins played as a midfielder. He began his career at Chelsea, where he was appointed captain at the age of 18, and later played for clubs including Manchester United, AC Milan, Queens Park Rangers and Rangers. He won 84 caps for the England national football team from 1976 to 1986, playing at UEFA Euro 1980 and the 1982 and 1986 FIFA World Cups. After his playing career ended, he worked as a television pundit, and as a coach and manager with Queens Park Rangers, Fulham and Chelsea. He managed Jordan at the 2015 AFC Asian Cup and his last coaching job was as the assistant manager of Aston Villa later that year.
Ерте мансап
Хиллингдон, Миддлсекс округінде дүниеге келген Уилкинс карьерасын Шығыс Лондондағы Ванстед Флэтс аймағында ойнайтын "Сенраб" жекпе-жек лигасының командасымен бастады.
Челси
Уилкинс 1970-ші жылдары "Челси" клубында, бала кезінен жақсы білетін командасында көзге түсті. Ол клубқа шәкірт ретінде қосылып, 1973 жылғы 26 қазанда "Норвич Ситиге" қарсы өткен матчта 17 жасында тұңғыш рет негізгі құрамда алаңға шықты, бұл ойында "Челси" 3:0 есебімен жеңіске жетті. 1975 жылы клубтың бірінші лигадан төмендеуіне және көптеген тәжірибелі ойыншылардың кетуіне байланысты, 18 жасар Уилкинс жаңа бас жаттықтырушы Эдди МакКредидің шешімімен "Челси" капитаны болып тағайындалды, бұл қызметті ұзақ жылдар бойы командаға жетекшілік еткен Джон Холлинстен алды. Ол бұл жауапкершілікті жақсы атқарып, төрт жыл бойы капитандық таспаны сақтап қалды. Ол сол кезеңде "Челсидің" маңызды ойыншысы болды, көбінесе жас ойыншылардан құралған команданы 1976-1977 жылдары қайтадан жоғары дивизионға көтерді және келесі маусымда сол лигадағы орнын нығайтты. Оның ағасы Грэм Уилкинс та "Челси" сапында доп теуіп жүрген.
Манчестер Юнайтед
1979 жылы «Челси» клубы бірінші лигадан төмендегеннен кейін, ол сол кезде «Челси» клубының ойыншысы үшін алынған ең жоғары сома болды. Ол «Қызыл Шайтан» командасында бес жыл бойы он гол соқты, оның ішінде 1983 жылғы Англия Кубогы финалында «Брайтон және Хов Альбион» командасымен 2:2 есебімен теңдескенде алыс қашықтықтан соққан голы да бар (бірінші ойын тең аяқталғандықтан, «Юнайтед» қайта матчта жеңіске жетті).
Милан, Париж және Рейнджерс
Уилкинс 1984 жылдың жазында «Милан» клубымен келісімшарт жасасты. Кейін ол итальяндық футболға бейімделудің ең қиын бөлігі – физикалық жағдайға назар аудару екенін айтты. Бапкерлер оны дене майының деңгейін төмендету үшін жұмыс істетті, ал Уилкинс нәтижені өміріндегі ең жақсы формасы деп сипаттады. Итальяндық команда осы кезеңде қиындыққа тап болды, 1981–1982 жылғы Серия А маусымында құлдырап қалды, ал Уилкинске ағылшын Марк Хэтли қосылды (ол басқа отандасы Лютер Блиссеттің орнына келді). Командадағы жалғыз шетелдік ойыншылар бұл екеуі «Милан» дербисінде қазан айында қарсыласы «Интер» клубын жеңуге көмектесті, соның арқасында итальян баспасөздері мен клуб жанкүйерлерінен мақтау алды. Бірінші жылы Уилкинс 28 Серия А матчында ойнап, команданы лигада бесінші орынға көтерді, сондай-ақ Италия кубогында күміс жүлдегер атанды («Интерді» жартылай финалда жеңіп алды). Келесі маусымда ол «Миланның» орта шебіндегі маңызды ойыншы болып қала берді, 29 лига матчында алаңға шығып, екі гол соқты – біреуі Авеллинодағы тең түсуді сақтап қалды, екіншісі келесі ойында «Сампдорияға» қарсы. Бұл оның Серия А-дағы карьерасындағы жалғыз голдары болды. Жалпы, команда гол соғу үшін күресті, Пьетро Паоло Вирдис 13 голымен сол жылы екі таңбалы көрсеткіштің жалғыз авторы болды. Клуб иесі Джузеппе Фарина парақорлық және ұрлық айыптарынан кейін Оңтүстік Африкаға қашып кетті. Уилкинстің соңғы маусымында (1986–1987) Роберто Донадониға қол қойғаннан кейін және Агостино Ди Бартоломей мен Альбериго Эванидің қатысуын жалғастырғаннан кейін ол негізгі құрамнан шығып қалды. Команда Сильвио Берлусконидің иелігіндегі алғашқы жылында «Интерді» екі рет жеңіп, лигада бесінші орынды иеленді. Уилкинс 1984–1987 жылдар аралығында «Милан» сапында 105 матч (74-і Серия А-да) өткізді. Corriere della Sera газеті оны «ұзақ және дәл пас беруі үшін бірден бағаланған, өте жауапкершілігі жоғары және ұқыпты маман» деп атады. 1987 жылдың ортасында Уилкинс «Пари Сен-Жермен» клубымен келісімшарт жасасты, бірақ бұл ұзаққа созылмады: ол Габриэль Кальдерон мен Сафет Сушичтен озатпады, сондықтан қарашада 250 000 фунт стерлингке «Рейнджерс» клубына ауысуға қуана келісті. Ол маусымның қалған бөлігінде команданың ажырамас бөлігіне айналды, жиырма тоғыз кездесуде, оның ішінде Еуропа кубогының ширек финалының екі ойынында Бухаресттің «Стяуа» клубына қарсы алаңға шықты. «Рейнджерс» сол маусымда лига чемпионы атағын жеңіп алды, бұл олардың соңғы тоғыз рет біріншілік жеңісі болды. 1989 жылы желтоқсанда «Рейнджерс» клубынан кетіп, «Квинс Парк Рейнджерс» клубына ауысты. «Рейнджерс» командасының соңғы матчынан кейін Уилкинс 40 000 көрерменнен құрмет көрсету алды. Гласгоу клубында екі маусым ойнағанына қарамастан, ол кейін олардың Даңқ залына енгізілді. Уилкинс 1994 жылдың жазында «КПР» клубынан тегін трансфер бойынша «Кристал Пэлас» клубына ойыншы-бапкер ретінде, менеджер Алан Смитпен бірге қосылды, бірақ дебюттік матчында сол аяғын сындырып, бір ғана кездесуге шықты. Уилкинс 1994 жылдың 15 қарашасында Джерри Фрэнсистің кеткенінен кейін «КПР» клубына ойыншы-бапкер ретінде қайта оралды. Осы маусымның қалған бөлігі сәтті өтті, команда Премьер-лигада сегізінші орынды иеленді. Алайда 1995 жылғы маусымда Лес Фердинанд «Ньюкаслға» кетті, ал келесі маусымда команда қиындыққа тап болып, құлдырап қалды. Ойыншы-бапкер ретінде ол 1994–1996 жылдар аралығында клуб үшін тағы 21 матч өткізді. Уилкинс 1996 жылдың қыркүйегінде «КПР» клубынан өзара келісім бойынша кетті, себебі клубты медиа магнаты Крис Райт сатып алғаннан кейін Премьер-лигада құлдырап қалды. Уилкинс 1996–1997 жылдар маусымында төрт клубта ойнады. Ол «Уайкомб Уондерерс» клубында бір матч өткізгеннен кейін «Хиберниан» клубына 16 матчқа ауысты. Маусымның соңында ол екінші дивизиондағы «Миллуолл» үшін үш рет ойнады, содан кейін үшінші дивизиондағы «Лейтон Ориент» үшін үш матч өткізіп, карьерасын аяқтады. Ол командаға он рет капитандық етті және 1982 және 1986 жылғы әлем чемпионаттарында ойнады. Уилкинс 1976 жылы бапкер Дон Ревидің бірінші рет Англия құрамасына шақырды, содан кейін 28 мамырда АҚШ-та Италияға қарсы 3–2 есебімен жеңіске жетті. Нью-Йорктегі екі жүз жылдық кубок турнирінде. Белгияға қарсы топтық ойын кезінде Уилкинс белгиялықтардың бүкіл қорғанысын (соның арқасында белгиялықтардың ашық аула тұзағын бұзып) және екінші соққыны жіберіп, бұл жолы қақпашыдан жоғары және Англияны алда қалдырып, естен кетпес гол соқты. Белгиялықтар тез теңесті, ал Англия топтық кезеңнен өте алмады. Уилкинс 1982 жылы Испанияда өткен әлем чемпионатына іріктеу үшін Англия құрамасының тұрақты мүшесі болды. 1983/84 маусымда Уилкинс жаңа бапкер Бобби Робсонның басшылығымен Англия құрамасында ойнауды жалғастырды, бірақ команда 1984 жылғы Еуропа чемпионатына қатыса алмады. Уилкинс 1986 жылы Мароккоға қарсы тең түскен ойында (0–0) допты Габриэль Гонсалесқа лақтырғаны үшін әлем чемпионаттарындағы алғашқы ағылшын ойыншы болып дисквалификацияланды. Доп төрешіге тиді, себебі офсайд деп танылғанға наразылық ретінде лақтырылды. Ол келесі екі ойында дисквалификацияланды және Аргентинаға қарсы ширек финалға қайта қосылмады, Англия 2–1 есебімен жеңіліске ұшырады. Уилкинс 1986 жылдың қарашасында Югославияға қарсы өткен соңғы 84-інші және Англия құрамасы сапындағы соңғы матчына қатысты.
Бастапқы жаттықтырушылық мансабы
Уилкинс 1994-1996 жылдары QPR клубының бас жаттықтырушысы болды, ал 1997-1998 жылдары Батыс Лондонның тағы бір клубы – Фулхэмді басқарды. 1999 жылдың наурыз айында Грехам Рикс балаларға қарсы жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін сотталғаннан кейін Уилкинс «Челсидің» бірінші командасының жаттықтырушысы болып тағайындалды. Виалли Бірінші лига клубы «Уотфордқа» жалдаған кезде, Уилкинс оған қайтадан көмектесті, олар 2002 жылдың маусым айында қызметтен босатылды. 2003 жылдан 2005 жылға дейін Уилкинс «Челсидің» бұрынғы ойыншысы Деннис Уайзға «Миллуолл» клубын басқаруда көмектесті, бірақ Дэйв Бассетті жаттықтырушылар штабына алғаннан кейін наразылық білдіріп, қызметтен кетіп қалғанын хабарлады.
Англияның U-21 құрамасы
2004 жылдан бастап Уилкинс Питер Тейлормен бірге Англияның 21 жасқа дейінгі құрамасының көмекші бапкері болды, Тейлор 2007 жылдың басында қызметтен кеткенге дейін. Жаңа бас бапкер Стюарт Пирс Уилкинсті сақтап қалмады.
Челсиге оралу
2008 жылдың қыркүйегінде Уилкинс Стив Кларктың «Вест Хэм Юнайтедке» кеткенінен кейін Луиз Фелипе Сколаридің «Челсидегі» бірінші команданың көмекші жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2009 жылдың ақпан айында Сколаридің күтпеген жұмыстан босатылуынан кейін Уилкинс «Уотфордпен» ФА Кубогының бесінші турында «Челсидің» уақытша басқарушысы болып тағайындалды. «Челси» ойынды 3:1 есебімен жеңді, голдарды Николас Анелька хет-трикпен соқты, ал клубтың жаңа басқарушысы Гус Хиддинк трибунадан қарап отырды. 2010 жылдың 11 қарашасында Уилкинстің «Челсимен» шарты «жаңартылмайтыны» және ол «дер кезінде» клубтан кететіні жарияланды. 2010 жылдың 1 желтоқсанында Уилкинс Стэмфорд Бриджтен күтпеген кетуінен кейін «Челсимен» «ұштас келісімге» келгенін мәлімдеді. 2010 жылдың 7 желтоқсанында Sky Sports Чемпиондар лигасы эфирінде сөйлегенде Уилкинс «Челси» оны жұмыстан босату себебін әлі бермегенін айтты. 2010–2011 маусымының соңында өзі де жұмыстан босатылған «Челси» бас жаттықтырушысы Карло Анчелотти өзінің автобиографиялық кітабында Уилкинс туралы былай деп жазды: «Рэй – сирек кездесетін, әрқашан қолдау көрсеткен, адал, нағыз «көк қан», «Челси» оның бойында ағып жатыр. Ол болмаса, біз ештеңе жеңе алмас едік».
Кейінгі жаттықтырушылық мансабы
2013 жылдың 30 желтоқсанында Уилкинс «Фулхэм» клубының бас бапкерінің көмекшісі болып тағайындалды. Ол және техникалық директор Алан Кербишли 2014 жылдың 17 ақпанында қызметтен босатылды, ал маусым команданың бірінші лигаға түсуімен аяқталды. 2014 жылдың 3 қыркүйегінде Уилкинс Иордания құрамасының жаңа бас бапкері болып тағайындалды. Ол 2015 жылғы Азия кубогында Иордания құрамасын басқарды, онда олар Ирак пен Жапонияға қарсы екі ойында жеңіліске ұшырап, Палестинаға қарсы жеңіске жеткенімен, топтық кезеңнен алғаш рет шығарылды. 2015 жылдың 25 маусымында «Астон Вилла» клубының бапкері Тим Шервуд Уилкинсті өзінің көмекшісі етіп тағайындады. 2015 жылдың 26 қазанында Уилкинс Тим Шервудпен және бас жаттықтырушылар тобының қалған бөлігімен бірге қызметтен босатылды.
Медиа
1990 жылдары Уилкинс 4-арнада көрсетілген Football Italia бағдарламасына үлес қоскан команданың құрамында болды. Кейіннен Уилкинс Sky Sports телеарнасында, әсіресе Чемпиондар лигасы туралы хабарларда комментатор болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Talksport радиосында да жұмыс істеген.
Жеке өмір
Кәсіби футболшы Джордж Уилкинстің ұлы, оның екі әпкесі және үш футболшы бауыры болды: Грэхам Уилкинс (1955 жылдың 28 маусымында Хиллингдонда туған), бұрынғы кәсіби футболшы, Футбол лигасында «Челси», «Брентфорд» және «Саутхенд Юнайтед» командалары үшін қорғаушы ретінде ойнаған; бұрынғы «Брайтон және Хоув Альбион» командасының бас жаттықтырушысы және ойыншысы Дин Уилкинс; және Стивен Уилкинс, ол «Челси» клубымен келісімшарт жасап, кейін «Брентфорд» үшін бір ойын өткізді, содан кейін «Дагенхэм» және «Хейс» сияқты бірнеше лигадан тыс командаларда ойнады. Уилкинс 1978 жылы Джеки (Бигрейвс) -ке үйленді. 1993 жылы ол MBE орденімен марапатталды. 2013 жылдың наурыз айында ол көлік айдап бара жатқанда тоқтатылып, заңмен белгіленген шектен шамамен төрт есе көп алкоголь ішкені анықталды. 2014 жылдың ақпан айында ол өзінің ішек қабынуы бар екенін мәлімдеді. 2016 жылдың шілдесінде Уилкинс мас күйде көлік жүргізгені үшін төрт жылға жарықтан тыйым салынды. 2016 жылдың тамызында ол өзі алкогольге тәуелді екенін мойындады.
Өлім
2018 жылдың 28 наурызында Уилкинстің жүрек тоқтауы болды, нәтижесінде ол құлап, Тутингтегі Сент-Джордж ауруханасында жасанды комаға түсті. 2018 жылдың 4 сәуірінде 61 жасында қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, Милан Сан-Сиро стадионында "Дерби делла Мадоннина" матчында өзінің принципиалды қарсыласы "Интермен" ойнады. Оның бұрынғы капитаны Франко Барези Вилкинстің жересесінің жанына гүл шоғын қойды. Милан жанкүйерлерінің бір бөлігі "Ciao Ray: Leggenda Rossonera" ("Қош бол, Рей: Қызыл-қаралардың аңызы") деп жазылған баннерді көтерді. 8 сәуірде "Челси" өз алаңында "Вест Хэм Юнайтедпен" өткізген ойында "Стэмфорд Бридж" трибунасының жанкүйерлері Вилкинске құрмет көрсету үшін сегізінші минутта бір минут бойы қол соқты. Сондай-ақ, олар "Рей – бірегей, таңдаулылардың бірі еді, ол біздің нағыз көк қанды екенімізді білді. "Челси" оның тамырында ағып жатты, тыныштықта жатсын, Рей" деп жазылған баннер ұстады. Уилкинс еске алу рәсімі 1 мамырда "Челси" қаласындағы Сент-Люк шіркеуінде өтті, онда футбол әлемінің көптеген өкілдері қатысты. Оның ұлы Уилкинстің депрессия және алкоголизммен күресі туралы сөз сөйледі. 19 мамырда оның жесірі Джеки Уилкинстің бұрынғы екі клубы – "Челси" мен "Манчестер Юнайтед" арасындағы Англия кубогының финалында арнайы қонақ ретінде болды. "Челси" 1:0 есебімен жеңіске жетті және ол жеңімпаз капитан Гэри Кейхиллге кубок тапсырды.