Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сейсмикалық толқынның түрі
Type of seismic wave
P толқыны (бірінші толқын немесе қысым толқыны) – сейсмологияда сейсмикалық толқындар деп аталатын серпімді дене толқындарының екі негізгі түрінің бірі. P толқындары басқа сейсмикалық толқындардан жылдам жүреді, сондықтан жер сілкінісінен зардап шеккен кез келген жерге немесе сейсмографқа бірінші сигнал болып жетеді. P толқындары газдар, сұйықтықтар және қатты денелер арқылы өте алады.
A P wave (primary wave or pressure wave) is one of the two main types of elastic body waves, called seismic waves in seismology. P waves travel faster than other seismic waves and hence are the first signal from an earthquake to arrive at any affected location or at a seismograph. P waves may be transmitted through gases, liquids, or solids.
Номенклатура
P толқыны деген атау қысым толқыны (қысылу мен сиретуден пайда болғандықтан) немесе бірінші толқын (жоғары жылдамдығы болғандықтан және сейсмографпен тіркелетін алғашқы толқын есебінен) болуы мүмкін. S толқыны атауы басқа бір сейсмик толқын таралу түрін білдіреді, ол екіншілік немесе серпімелі толқын деп аталады, және әдетте бірінші толқыннан гөрі көбірек қиратуға бейім.
The name P wave can stand for either pressure wave (as it is formed from alternating compressions and rarefactions) or primary wave (as it has high velocity and is therefore the first wave to be recorded by a seismograph). The name S wave represents another seismic wave propagation mode, standing for secondary or shear wave, a usually more destructive wave than the primary wave.
Жердегі сейсмикалық толқындар
Бастапқы және екінші толқындар – Жердің ішінде тарайтын дене толқындары. P және S толқындарының Жердегі қозғалысы мен мінез-құлқы Жердің ішкі құрылымын зерттеу үшін қадағаланады. Тереңдікке байланысты жылдамдық өзгерулері фазалық немесе құрамының өзгеруін көрсетеді. Жер сілкінісі сияқты сейсмикалық құбылыстан туындаған толқындардың әртүрлі жолдармен өтуінен келу уақытындағы айырмашылықтар Жердің ішкі құрылымын суреттеуге мүмкіндік береді.
Primary and secondary waves are body waves that travel within the Earth. The motion and behavior of both P and S waves in the Earth are monitored to probe the interior structure of the Earth. Discontinuities in velocity as a function of depth are indicative of changes in phase or composition. Differences in arrival times of waves originating in a seismic event like an earthquake as a result of waves taking different paths allow mapping of the Earth's inner structure.
P-толқынның көлеңкелі аймағы
Жердің ішкі терең құрылымы туралы барлық дерлік ақпарат сейсмикалық дене толқындарының жүріс уақыты, шағылысуы, сындырылуы және фазалық өтулері, немесе қалыпты режимдерін бақылаудан алынған. P толқындары Жердің ішкі жағындағы сұйық қабаттар арқылы өтеді, бірақ жартылай қатты мантия мен сұйық сыртқы ядро арасындағы шекарадан өткенде сәл ғана сындырылады. Осының салдарынан, жер сілкінісі ошағынан 103° және 142° аралығында P толқынының "көлеңке аймағы" пайда болады, онда алғашқы P толқындары сейсмометрлерде тіркелмейді. Керісінше, S толқындары сұйықтықтардан өте алмайды.
Almost all the information available on the structure of the Earth's deep interior is derived from observations of the travel times, reflections, refractions and phase transitions of seismic body waves, or normal modes. P waves travel through the fluid layers of the Earth's interior, and yet they are refracted slightly when they pass through the transition between the semisolid mantle and the liquid outer core. As a result, there is a P wave "shadow zone" between 103° and 142° from the earthquake's focus, where the initial P waves are not registered on seismometers. In contrast, S waves do not travel through liquids.
Жер сілкінісінен сақтандыру ретінде
Жер сілкінісін алдын ала ескерту, жер қыртысы арқылы екінші және Рейли толқындарынан гөрі жылдам қозғалатын, бұзбаған бастапқы толқындарды анықтау арқылы мүмкін. Ескерту ұзақтығы P толқынының және басқа бұзушы толқындардың арасындағы уақыт айырмасына байланысты, әдетте бірнеше секундтан бастап, 2011 жылғы Тохоку сияқты терең, алыс және күшті жер сілкінісі үшін 60-90 секундқа дейін созылуы мүмкін. Ескертудің тиімділігі P толқындарын дәл анықтауға және жергілікті қызметтен (мысалы, көліктер немесе құрылыс) туындаған жер қозғалыстарын елемеуге байланысты. Жер сілкінісін алдын ала ескерту жүйелері автоматтандырылып, дереу қауіпсіздік шараларын іске қосуға мүмкіндік береді, мысалы ескертулерді тарату, лифттерді ең жақын қабатта тоқтату және желілік жүйелерді ажырату.
Advance earthquake warning is possible by detecting the nondestructive primary waves that travel more quickly through the Earth's crust than do the destructive secondary and Rayleigh waves. The amount of warning depends on the delay between the arrival of the P wave and other destructive waves, generally on the order of seconds up to about 60 to 90 seconds for deep, distant, large quakes such as the 2011 Tohoku earthquake. The effectiveness of a warning depends on accurate detection of the P waves and rejection of ground vibrations caused by local activity (such as trucks or construction). Earthquake early warning systems can be automated to allow for immediate safety actions, such as issuing alerts, stopping elevators at the nearest floors, and switching off utilities.