Кіріспе
Көлемнің өлшем бірлігі
Тамшы – бұл шамамен алынатын көлемнің өлшем бірлігі, тамшылағыштан немесе тамшылату камерасынан бір тамшы ретінде бөлінетін мөлшер. Ол көбінесе пациенттерге сұйық дәрі-дәрмектер беруде, кейде тамақ дайындауда және органикалық синтезде қолданылады. “gt” немесе “gtt” деген аббревиатуралар латын тіліндегі “gutta” (“тамшы”) сөзінен шыққан. Тамшының көлемі нақты анықталмаған: ол тамшыны жасауға қолданылатын құрылғы мен техникаға, гравитациялық өрістің күшіне, сұйықтың тұтқырлығына, тығыздығына және беттік кернеуіне байланысты. Бірнеше нақты анықтамалар бар: Медицинада, тамыр ішілік тамшылату (IV drip) әр мл-ге 10, 15, 20 немесе 60 тамшы береді. Микротамшылағыш жиынтықтары әр мл-ге 60 тамшыны, ал макротамшылағыш жиынтықтары 10, 15 немесе 20 тамшыны береді. 19 ғасырдың басында “миним” бірлігі қабылданғанға дейін, АҚШ-тың дәстүрлі өлшем бірліктері мен 1824 жылға дейінгі ағылшын өлшем бірліктеріндегі дәріхана жүйелеріндегі сұйықтықтың ең кішкентай өлшем бірлігі, дәл болмаса да, сұйық драмның 1/60 бөлігіне немесе сұйық унцияның 1/480 бөлігіне тең деп есептелген. Органикалық синтезде синтетикалық процедурада көбінесе реагентті шприц немесе тамшылату қондырғысының көмегімен “тамшылап” қосу талап етіледі. Мұндай процедурада қосылу жылдамдығы баяу болуы керек, бірақ басқа жағынан нақты айтылмаған: бір химик тамшылап қосуды секундына бір тамшы деп санаса, екіншісі секундына бес-он тамшы (дегенде ағынға жақын) деп санауы мүмкін. Сонымен қатар, ине өлшемі немесе әйнек ыдыстың өлшемдері де тамшы көлеміне әсер етеді. Нәтижелердің қайталануын жақсарту үшін эксперименттік процедураларда сұйықтықты қосуға қажетті жалпы уақыт немесе қосылу жылдамдығын өлшеу үшін басқа шара да көрсетіледі. Бұған ұқсас қолданыста, нақты мөлшері маңызды емес реагенттің мөлшері кейде шыны пипеткадан түскен тамшылардың саны арқылы беріледі. Мұндай жағдайда бір тамшы шамамен 0,05 мл деп есептеледі. Осылайша мөлшерді осылай беру тәсілі қазіргі уақытта қолданылуы азайды.
In medicine, IV drips deliver 10, 15, 20, or 60 drops per ml. Micro drip sets deliver 60 drops per ml and 10, 15, or 20 drops per ml for a macro drip set. Prior to the adoption of the minim in the early 19th century, the smallest unit of fluid measure in the Apothecaries' systems of the United States customary units and pre 1824 English units was, while inexact, presumed to be equal to 1/60 of a fluid dram or 1/480 of a fluid ounce. In organic synthesis, a synthetic procedure will often call for the addition of a reagent "dropwise" with the aid of a syringe or a dropping funnel. The rate of addition for such a procedure is taken to be slow but is otherwise vague: one chemist might consider dropwise to be one drop per second, another five to ten drops per second (almost a stream). Furthermore, needle gauge or the dimensions of the glassware also affect drop volume. To improve reproducibility, experimental procedures also note the total amount of time required to add the liquid or another measure of addition rate. In a related usage, the amount of a reagent, whose precise quantity is unimportant, will sometimes be given in terms of the number of drops, often from a glass pipette. In this usage, a drop is typically considered to be approximately 0.05 ml. The practice of giving quantities this way has declined in usage.
Тарих
XIX ғасырдың алғашқы онжылдығында дәріханалық өлшемнің ең кіші бірлігі – минимум, дәріханалық және медициналық мекемелер тарапынан тамшыға балама ретінде ұсынылды. Сұйықтың тұтқырлығы мен меншікті салмағының, сондай-ақ оны құятын ыдыстың көлемі мен пішініне байланысты бір тамшының мөлшері айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін екені айтылды. (Ол кезде беттік кернеу толыққанды түсініксіз болған.) Миним дәл өлшеуді қамтамасыз ететін процедуралар жиынтығымен бірге келді, атап айтқанда, бұрын тамшымен өлшенген күшті дәрілерді сұйыту, содан кейін "минимметр" немесе "миним шынысы" (градуировкаланған пипетканы) жүйелі интервалдармен минимальді белгілермен қолдану. Миним бір сұйық драмның 60-шы бөлігі немесе бір сұйық унцияның 480-шы бөлігі ретінде анықталды. Бұл шамамен 61,6 мкл (АҚШ) немесе 59,2 мкл (Ұлыбритания) құрайды. Фармацевттер содан бері метрикалық өлшемдерге көшті, онда тамшы дәл 0,05 мл (50 мкл, яғни миллилитрге 20 тамшы) дейін дөңгелектенеді. Ауруханаларда дәрі-дәрмектерді әртүрлі мөлшердегі тамшылар түрінде беру үшін 10 тамшы/мл-ден 60 тамшы/мл-ге дейін интравендік түтікшелер қолданылады. Тамшы gtt деп белгіленеді, ал көпше түрі gtts деп жазылады, көбінесе рецепттерде кездеседі. Бұл аббревиатуралар латын тіліндегі "тамшы" деген мағынаны білдіретін gutta (көпше түрі guttae) сөзінен алынған.