Кіріспе

Органикалық қосылыс цитрулин – α аминқышқылы. Оның аты латын тілінде «қауын» дегенді білдіретін «цитруллус» сөзінен шыққан. Гастроэнтерологтар оны 19 ғасырдың соңынан бері атап, сипаттағанмен, алғаш рет 1914 жылы жапон ғалымдары Йотаро Кога және Рё Одаке қауыннан бөліп алды, ал 1930 жылы Токио императорлық университетінің Мицунори Вада оны одан әрі зерттеп, жазбаға түсірді. Оның формуласы H2NC(O)NH(CH2)3CH(NH2)CO2H. Ол несепнәр циклының маңызды аралық кезеңі болып табылады, бұл циклде сүтқоректілер аммиакты несепнәрге айналдырып шығарады. Цитрулин сонымен қатар аргинин аминқышқылынан азот оксиді ферменттік жолмен өндірілгендегі қосалқы өнім ретінде де пайда болады, бұл процеске азот оксиді синтетаза катализатор болып табылады.

Функция

Цитруллин – мочевина циклының метаболизмілік аралық өнімі, ол сүтқоректілерде аммиакты зәркештің (мочевинаның) өндірілуі арқылы шығару жолы болып табылады. Цитруллин сонымен қатар аргинин аминоқышқылынан азот оксидінің ферменттік өндірісінің қосалқы өнімі ретінде пайда болады, бұл процесті азот оксиді синтазасы катализдейді. *Saccharomyces cerevisiae* ашытқысында цитруллин аргинин биосинтезі жолының соңғы, цитоплазмалық бөлігіндегі метаболизмілік аралық өнім болып табылады. Көптеген ақуыздарда цитруллин посттрансляциялық модификация нәтижесінде кездеседі. Бұл цитруллин қалдықтары пептидиларгинин деиминазалары (PAD) деп аталатын ферменттер тобы арқылы пайда болады, олар кальций иондарының қатысуымен аргининнен цитруллинді өндіретін цитруллиндеу немесе деиминация процесін катализдейді. Цитруллин қалдықтарын қамтитын ақуыздарға миелиннің негізгі ақуызы (MBP), филаггрин және бірнеше гистон ақуыздары жатады, ал фибрин және виментин сияқты басқа ақуыздар жасушалардың өлімі мен тіндердің қабынуы кезінде цитруллиндеуге ұшырайды. Қан айналымындағы цитруллин концентрациясы – ішек функциясының биомаркері.