Кіріспе

Көлденең күш нөлге тең болғанда

Классикалық механикада, егер бөлшекке әсер ететін жалпы күш нөл болса, онда бөлшек механикалық тепе-теңдікте болады. Механикалық тепе-теңдікті күш арқылы анықтаудан басқа, механикалық тепе-теңдіктің көптеген баламалы анықтамалары бар, олардың барлығы математикалық тұрғыдан эквивалентті. Импульс тұрғысынан, жүйе тепе-теңдікте болады, егер оның құрамындағы импульстар тұрақты болса. Жылдамдық тұрғысынан, жүйе тепе-теңдікте болады, егер жылдамдық тұрақты болса. * Айналмалы механикалық тепе-теңдікте объектінің бұрыштық импульсі сақталады және жалпы айналу моменты нөлге тең болады. Тепе-теңдіктегі барлық бөлшектердің жылдамдығы тұрақты болғандықтан, бөлшектің аталған жүйеге қатысты қозғалмайтын инерциялық санақ жүйесін табу әрқашан мүмкін.

Тұрақтылық

Механикалық тепе-теңдіктегі жүйелердің маңызды қасиеті – тұрақтылығы.

Потенциалдық энергия тұрақтылығын сынау

Жүйенің әлеуеттік энергиясын сипаттайтын функцияда жүйенің тепе-теңдіктерін есептеу арқылы анықтауға болады. Жүйе жүйенің әлеуеттік энергиясын сипаттайтын функцияның сындық нүктелерінде механикалық тепе-теңдікте болады. Бұл нүктелерді функцияның туындысы осы нүктелерде нөлге тең екендігін пайдаланып табуға болады. Жүйенің тұрақты немесе тұрақсыз екенін анықтау үшін екінші туынды сынағы қолданылады. Бір бостандық дәрежесі бар жүйенің статикалық қозғалыс теңдеуін белгілей отырып, келесі есептеулерді жасауға болады:

Екінші туынды < 0 Потенциалдық энергия жергілікті максимумда, яғни жүйе тұрақсыз тепе-теңдік күйінде. Егер жүйе тепе-теңдік күйінен кез келгендей аз қашықтыққа жылжыса, жүйенің күштері оны одан да алыс жылжытады. Екінші туынды > 0 Потенциалдық энергия жергілікті минимумда. Бұл тұрақты тепе-теңдік. Шағын бұзылысқа жауап ретінде тепе-теңдікті қалпына келтіретін күштер пайда болады. Егер жүйеде бірнеше тұрақты тепе-теңдік күйі мүмкін болса, кез келген тепе-теңдік, оның әлеуеттік энергиясы абсолюттік минимумнан жоғары болса, метатұрақ күйді білдіреді. Екінші туынды = 0 Күй ең төменгі рет бойынша бейтарап және егер аз мөлшерде жылжыса, тепе-теңдікте қалады. Жүйенің нақты тұрақтылығын зерттеу үшін жоғары ретті туындыларды қарастыруға болады. Егер ең төменгі нөлден өзгеше туынды тақ ретпен немесе теріс мәнге ие болса, күй тұрақсыз, ал егер ең төменгі нөлден өзгеше туынды жұп ретпен және оң мәнге ие болса, тұрақты. Егер барлық туындылар нөл болса, онда тек туындылар бойынша ешқандай қорытынды жасау мүмкін емес. Мысалы, функция (x=0-де 0 деп анықталған) барлық туындылары нөлге тең. Сонымен қатар, бұл функция x=0-де жергілікті минимумға ие, сондықтан ол тұрақты тепе-теңдік. Егер бұл функцияны таңба функциясына көбейтсек, барлық туындылар әлі де нөлге тең болады, бірақ ол тұрақсыз тепе-теңдікке айналады. Функция жергілікті тұрақты. Шын бейтарап күйде энергия өзгермейді және тепе-теңдік күйінің ені шекті болады. Бұл кейде шекті тұрақты, бейтараптық күйі немесе астабильді тепе-теңдік деп аталады. Егер бірнеше өлшемді қарастырсақ, әр түрлі бағытта әр түрлі нәтижелер алуға болады, мысалы, x бағытындағы жылжуларға қатысты тұрақтылық, бірақ y бағытындағы тұрақсыздық, бұл сідік нүктесі деп аталады. Жалпы, тепе-теңдік тек барлық бағытта тұрақты болса ғана тұрақты деп есептеледі.

Статикалық анықталмаған жүйе

Кейде денеге әсер ететін күштер туралы, оның тепе-теңдікте екенін немесе жоқ екенін анықтауға жеткілікті мәлімет болмайды. Мұндай жағдайда, ол статикалық белгісіздікке ие жүйе болып табылады.

Мысалдар

Стационарлық объект (немесе объектілер жиынтығы) "статикалық тепе-теңдікте" болады, бұл механикалық тепе-теңдіктің ерекше жағдайы. Үстелдегі қағаз салмағы статикалық тепе-теңдіктің мысалы. Басқа мысалдарға тас балансының мүсіні немесе Женга ойынындағы блоктардан құралған үйінді кіреді, егер мүсін немесе блоктардың үйіндісі құлауға дайын болмаса. Қозғалыстағы заттар да тепе-теңдікте болуы мүмкін. Тұрақты жылдамдықпен сырғанап түсетін бала механикалық тепе-теңдікте болады, бірақ статикалық тепе-теңдікте емес (жердің немесе сырғанақтың координаттық жүйесінде). Механикалық тепе-теңдіктің тағы бір мысалы – адамның пружинаны белгілі бір нүктеге дейін басып тұруы. Ол оны кез келген нүктеге итеріп, сол жерде ұстап тұра алады, сол кезде қысым күші мен пружинаның қарсы әрекеті теңеседі. Осы жағдайда жүйе механикалық тепе-теңдікте болады. Қысым күші алынғанда пружина бастапқы күйіне оралады. Біртекті дөңгелек денелердің (жазық бетте гравитация әсерімен тыныш тұрғанда) статикалық тепе-теңдіктерінің ең аз саны ерекше қызығушылық тудырады. Жазық жағдайда ең аз саны 4-ке тең, ал үш өлшемде бір тұрақты және бір тұрақсыз тепе-теңдік нүктесі бар объектіні жасауға болады. Мұндай объектіні gömböc деп атайды.