Кіріспе
Соғысқа дайындалу және оны жүргізуге басты міндеті жүктелген ұйым, әскери, сондай-ақ қарулы күштер деп аталатын, негізінен соғыс жүргізу үшін арналған, ауыр қаруланған, жоғары ұйымдастырылған күш. Әскери күштерді әдетте тәуелсіз мемлекет бекітеді және ұстайды, олардың мүшелері ерекше әскери киіммен анықталады. Олар әскер, теңіз күштері, әуе күштері, ғарыш күштері, теңіз жаяу әскері немесе жағалау күзеті сияқты бір немесе бірнеше әскери тармақтардан тұрады. Әскери қызметтің басты міндеті – мемлекетін және оның мүдделерін сыртқы қарулы қатерлерден қорғау. Жалпы қолданыста «қарулы күштер» және «әскери» терминдері көбінесе синонимдер болып табылады, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, елдің қарулы күштеріне қарулы полиция сияқты басқа да жарымәскери күштер кіруі мүмкін. Бір ұлттың әскері әскери тұрғын үйлер, мектептер, коммуналдық қызметтер, логистика, ауруханалар, құқықтық қызметтер, азық-түлік өндірісі, қаржы және банк қызметтерін қамтитын жекелеген инфрақұрылыммен бөлек әлеуметтік топ ретінде жұмыс істей алады. Соғыстан басқа, әскерилер мемлекет ішінде санкцияланған және санкцияланбаған қосымша функцияларды орындай алады, оның ішінде ішкі қауіпсіздікке қатер төндіру, халықты бақылау, саяси мақсаттарды ілгерілету, төтенше жағдайларға жауап беру және қайта құру, корпоративтік экономикалық мүдделерді қорғау, әлеуметтік шаралар мен ұлттық салт-дәстүрлерді сақтау. Әскерге шақыру тарихы жазбаға түскен тарихтан бұрынғы кездерге дейін жетеді. Ежелгі дәуірдің ең керемет бейнелері әскери басшылардың күші мен ерліктерін көрсетеді. 1274 ж.б.д. болған Кадеш шайқасы, Рамзес II билігінің маңызды кезеңі, басрельефтік ескерткіштерде бейнеленген. Біріккен Қытайдың алғашқы императоры Цинь Ши Хуан өзінің әскери күшін көрсету үшін терракота армиясын жасады. Ежелгі римдіктер соғыс туралы көптеген трактаттар мен жазбаларды, сондай-ақ әшекейленген триумф аркалары мен жеңіс бағаналарын кейінгі ұрпаққа мұра етіп қалдырды.
</noinclude>
A military, also known collectively as an armed forces, are a heavily armed, highly organized force primarily intended for warfare. Militaries are typically authorized and maintained by a sovereign state, with their members identifiable by a distinct military uniform. They may consist of one or more military branches such as an army, navy, air force, space force, marines, or coast guard. The main task of a military is usually defined as defence of their state and its interests against external armed threats. In broad usage, the terms "armed forces" and "military" are often synonymous, although in technical usage a distinction is sometimes made in which a country's armed forces may include other paramilitary forces such as armed police. A nation's military may function as a discrete social subculture, with dedicated infrastructure such as military housing, schools, utilities, logistics, hospitals, legal services, food production, finance, and banking services. Beyond warfare, the military may be employed in additional sanctioned and non sanctioned functions within the state, including internal security threats, crowd control, promotion of political agendas, emergency services and reconstruction, protecting corporate economic interests, social ceremonies, and national honour guards. The profession of soldiering is older than recorded history. Some of the most enduring images of classical antiquity portray the power and feats of military leaders. The Battle of Kadesh in 1274 BC, a defining point in the reign of Ramses II, features in bas relief monuments. The first Emperor of a unified China, Qin Shi Huang, created the Terracotta Army to represent his military might. The Ancient Romans left to posterity many treatises and writings on warfare, as well as many decorated triumphal arches and victory columns.
Этимологиясы мен анықтамасы
"Әскери" сөзі ағылшын тілінде алғаш рет 1582 жылы "militarie" деп жазылып қолданылған. Ол латын тіліндегі *militaris* (латын тіліндегі *miles* сөзінен) арқылы француз тіліне өтіп келген, бірақ оның этимологиясы нақты белгісіз. Бір болжам бойынша, ол *mil it* – бірлесіп немесе жиналып қозғалу деген сөзден шыққан. Зат есім ретінде "әскери" әдетте елдің қарулы күштерін, ал кейде оларды басқаратын жоғары шенді офицерлерді білдіреді. Жалпы алғанда, ол қарулы күштердің материалдық жарақтануын, құрамын, жабдықтарын және олардың орналасқан аумағын қамтиды. Сын есім ретінде "әскери" бастапқыда тек сарбаздар мен әскери қызметке қатысты қолданылған, бірақ кейін ол құрлықтағы әскерлердің барлық түріне және олардың кәсібіне байланысты мәселелерге де қолданылатын болды.
Қызметкерлер мен бөлімшелер
Әскери техниканың маңызы артқан сайын, әскери іс-қимыл ең бастысы адамдарға тәуелді. Мысалы, 2000 жылы Ұлыбритания армиясы: "Адам соғыстағы ең бірінші қару" деп мәлімдеді.
Ренжі мен рөлі
Әскери ұйым әскери шенге бөлінген командалық иерархиямен сипатталады, шендер әдетте офицерлер (мысалы, полковник), сержанттар (мысалы, сержант) және ең төменгі шендегі қатардағы әскери қызметшілер (мысалы, қатар) ретінде топтастырылады. Жоғары шенді офицерлер стратегиялық шешімдер қабылдаса, оларға бағынышты әскери қызметкерлер (әскерлер, теңізшілер, морпелер немесе әуе қорғанысшылар) оларды іске асырады. Шендердің атаулары әскери түрлер мен елдерге қарай өзгеше болғанымен, шендік иерархия бүкіл әлемдегі барлық мемлекеттік қарулы күштерге ортақ. Әскери қызметшілер өз шендерімен қатар, көптеген мамандықтардың бірін атқарады, олар көбінесе жауынгерлік операциялардағы міндеттеріне сәйкес топтастырылады: жауынгерлік мамандықтар (мысалы, жаяу әскер), жауынгерлік қолдау мамандықтары (мысалы, инженерлік бөлімдер) және жауынгерлік қызметтік қолдау мамандықтары (мысалы, логистикалық қолдау).
Жұмысқа қабылдау
Қызметкерлер мемлекет таңдаған жүйеге байланысты жұмысқа алынуы немесе әскерге шақырылуы мүмкін. Әскери қызметкерлердің көпшілігі ерлер, әйелдердің үлесі халықаралық деңгейде әртүрлі: Индияда шамамен 3%, Ұлыбританияда 10%, Швецияда 13%, АҚШ-та 16%, ал Оңтүстік Африкада 27%. Қазіргі кезде мемлекеттердің үштен екісі тек ересектерді ғана қабылдаса, 2017 жылғы мәліметтер бойынша 50 мемлекет әлі де 18 жасқа толмаған балаларды (көбінесе 16 немесе 17 жастағыларды) қарулы күштеріне тартуда. Офицерлік лауазымға қабылданғандар әдетте жақсы жағдайға жетеді, ал қатардағы әскери қызметшілердің көпшілігі бала кезінде салыстырмалы түрде төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайда өскен. Мысалы, АҚШ 1973 жылы әскерге шақыруды тоқтатқаннан кейін, "әскери қызметке афроамерикалық еркектер, төмен дәрежелі әлеуметтік-экономикалық ортадан шыққандар, академиялық емес мектеп бағдарламаларын бітіргендер және мектепте нашар оқығандар көптеп тартылды".
Міндеттемелер
Әскери қызметте көптеген міндеттер бар. Толық уақытты әскери қызмет әдетте бірнеше жылдық қызмет мерзімін талап етеді; мысалы, Австралия, Ұлыбритания және АҚШ қарулы күштерінде рөлге, бөлімшеге және шеніне байланысты екі жылдан алты жылға дейін болуы мүмкін. Кейбір қарулы күштерде оқу кезінде рекруттердің өз еркімен әскери қызметтен шығуына мүмкіндік беретін қысқа мерзімді босату терезесі қарастырылған. Балама ретінде, жартылай уақытты әскери қызмет, яғни резервтік қызмет, рекрутқа әскери тәртіп бойынша демалыс күндері оқып, азаматтық жұмысын сақтауға мүмкіндік береді; олар толық уақытты құрамды толықтыру үшін операцияларға жұмылдырылуы мүмкін. Әскери қызметтен шыққаннан кейін рекруттер оқуға немесе операцияларға қатысу үшін толық уақытты әскери қызметке қайта шақыруға міндетті болуы мүмкін. Әскери соттан кейін жазалар ескертуден басталып, бірнеше жылға бас бостандығынан айыруға дейін жетеді. Күнделікті тәртіп қатаң түрде бақыланады (мысалы, рекруттер төсектерін жинап, аяқ киімдерін жылтыратып, киімдерін белгілі бір тәртіппен жинауы керек, ал қателіктері жазаланады);
Ақпараттық қызмет
Келесі талап – әскердің болашақта кездесуі мүмкін қауіптерді анықтау қажеттілігінен туындайды. Осы мақсатта, командирлік құрамның бір бөлігі, басқа әскери қызметшілер және көбінесе азаматтық персонал осы қауіптерді анықтауға қатысады. Бұл – ұйым, жүйе және процестің бірлігі, ол әскери барлау (АБ) деп аталады. Әскери барлаудағы зерттеу салалары операциялық ортаны, жауынгерлік, достық және бейтарап күштерді, жауынгерлік қимылдар аймағындағы азаматтық халықты және басқа да маңызды мәселелерді қамтуы мүмкін. Әскери барлау ұғымдары мен әдістерін қолданудың қиындығы ізделіп отырған ақпараттың құпиялылығында және барлау қызметкерлерінің қақтығыстың күшеюі, соғыс басталуы немесе басқындық жоспарларын анықтау үшін жасырын түрде жұмыс істеуінде жатыр. Әскери барлау рөлінің маңызды бөлігі – болашақ агрессорлардың әскери мүмкіндіктерін бағалауға жүргізілетін әскери талдау және күштерді салыстыруға мүмкіндік беретін ұрыс моделін жасау. Бұл "Қытай мен Үндістан әлемдегі ең ірі қарулы күштеріне ие" немесе "АҚШ әскері әлемдегі ең күшті деп есептеледі" сияқты мәлімдемелерді сандық және сапалық тұрғыдан бағалауға көмектеседі. Соғысқа қатысатын кейбір топтар, мысалы, жауынгерлер немесе қарсылық қозғалыстары, өздерін әскери терминологиямен, әсіресе "армия" немесе "фронт" деп атағанымен, олардың ешқайсысы осы атауға лайықты ұлттық әскери құрылымға ие емес және көбінесе сыртқы елдердің әскери қолдауына мұқтаж болады. Олар сондай-ақ АБ-ден өздерінің нақты мүмкіндіктерін жасыру және болашақ идеологиялық жақтастарға әсер ету үшін осы терминдерді пайдаланады. Ұлттық қорғаныс саясатын іске асыруға әскери барлау өкілдерінің қатысуы маңызды, себебі олар анықталған қауіптердің шындығымен салыстырғанда, саясатта көзделген стратегиялық мақсаттарға алғашқы баға беруші және пікір білдіруші болады. Ақпараттық есептерді саясатпен салыстыру арқылы ұлттық басшылық офицерлер мен олардың бағыныштыларының жалақысынан өзге де ресурстарды бөлуді, сондай-ақ әскери нысандарды және оларға әскери қолдау көрсету қызметтерін ұстауға кеткен шығындарды қарастыра алады.
Экономика
Қорғаныс экономикасы – әскери күштерді жабдықтау және оларды ұстау, сондай-ақ әскери операцияларды, оның ішінде соғысты қаржыландыруға бағытталған қаржылық және монетарлық күш-жігердің жиынтығы. Ресурстарды бөлу процесі әскери бюджетті белгілеу арқылы жүзеге асырылады, оны әскери қаржы ұйымы басқарады. Әскери сатып алулар, бейбіт кезеңдегі тұрақты базаларда немесе соғыс аймағындағы жергілікті халықтан тауарлар мен қызметтерді сатып алуға немесе келісімшарт негізінде қамтамасыз етуге рұқсат береді.
Біліктілікті арттыру
Қабілеттілікті дамыту, көбінесе әскери "күш" деп аталатын, адамзат таныған ең күрделі іс-шаралардың бірі болып табылады, себебі ол мыналарды анықтауды қажет етеді: анықталған қауіптерге қарсы стратегиялық, операциялық және тактикалық қабілеттілік талаптары; алынған қабілеттіліктерді қолдануға арналған стратегиялық, операциялық және тактикалық ілімдер; осы ілімдерді іске асыруға қатысты тұжырымдамаларды, әдістерді және жүйелерді анықтау; оларды жауынгерлік қолдану үшін жеткілікті мөлшерде және сапада өндіретін өндірушілерге арналған жобалау сипаттамаларын жасау; осы тұжырымдамаларды, әдістерді және жүйелерді сатып алу; ұғымдарды, әдістерді және жүйелерді ең тиімді және нәтижелі пайдаланатын күштер құрылымын құру; әскери білім беру, оқу және жаттығу арқылы осы тұжырымдамаларды, әдістерді және жүйелерді күштер құрылымына енгізу, мүмкіндігінше жауынгерлік қолданылатын ортаға ұқсас жағдай жасау; әскери логистика жүйелерін құру, соның ішінде әскери ұйымдардың жауынгерлік жағдайда үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету, жеке құрамға медициналық көмек көрсету және жабдықтарды күтіп ұстау; жараланған қызметкерлерді емдеуге және зақымдалған жабдықтарды жөндеуге көмектесетін қызметтерді ұйымдастыру; соңында, соғыстан кейінгі демобилизация және бейбіт уақыттағы қажеттіліктерден артық соғыс материалдарын жою. Әскери доктринаны дамыту, мүмкін, барлық қабілеттілікті дамыту іс-шараларының ең маңыздысы болып табылады, өйткені ол әскери күштердің қақтығыстарда қалай қолданылатынын, соғыстың, науқанның, шайқастың, ұрыстың және әрекеттің нақты мақсаттары мен міндеттерін орындау үшін командирлер қолданатын тұжырымдамалар мен әдістерді анықтайды, сондай-ақ әскери дағдысы бар, қаруланған және жабдықталған жеке құрамды тиімді пайдалануды қамтамасыз етеді. Стратегия мен тактика арасындағы шекараны анықтау оңай емес, бірақ қайсысы туралы сөз болып жатқанын шешу кейде кейбір сарапшылар мен әскери тарихшылардың жеке пікіріне байланысты болып келді. Стратегиялық және тактикалық деңгейлер арасындағы ұйымдастыру деңгейінде күштерді қолдану операциялық мобильділік деп аталады.
Ғылым
Көптеген әскери ұғымдар мен әдістер, сондай-ақ оның көптеген жүйелері коммерциялық салаларда кездеспейтіндіктен, көптеген материалдар әскери ғылым ұйымдары тарапынан әскери құрылымның жалпы шеңберінде зерттеледі, жобаланады, әзірленеді және қару-жарақтарға енгізу үшін ұсынылады. Сондықтан әскери ғалымдар қарулы күштердің барлық түрлері мен әскерлерімен, сондай-ақ әскери басқару тізбегінің барлық деңгейлерінде өзара әрекеттеседі. Олар әскери психологияны, әсіресе жауынгерлік стресті және оның әскерлердің моральдық-психологиялық жағдайына қалай әсер ететінін зерттеумен айналысса да, әскери ғылымның басым бөлігі әскери барлау технологияларына, әскери байланыс жүйелеріне және зерттеулер арқылы әскери қабілеттілікті арттыруға бағытталған. Қару-жарақтарды, әскери техниканы және жалпы әскери технологияны жобалау, әзірлеу және үлгілік нысандарын жасау – көп күш жұмсалатын маңызды сала. Оған жаһандық байланыс желілерінен бастап, әскери кемелерге, бояудан және азық-түліктен дейін барлық нәрсе кіреді.
Логистика
Әскери қабілеттілікке ие болу, егер бұл қабілеттілікті жауынгерлік операцияларға жұмылдыруға және қолдануға болмаса, жеткіліксіз. Осыған жету үшін әскери логистика күштердің логистикалық басқаруы мен жоспарлауы, әскери жабдықтау тізбегін басқару, материалдық-техникалық қамтамасыз ету және әскерлердің күрделі жабдықтары үшін пайдаланылады. Көбінесе әскери көлікпен байланысты болғанымен, түрлі көлік түрлерін пайдалана отырып жеткізу құралы ретінде – әскери жүк көліктерінен бастап, тұрақты әскери базалардан жұмыс істейтін контейнерлік кемелерге дейін, сонымен қатар жауынгерлік аймақтың тыл жағында, тіпті жеке бөлімнің тактикалық жауапкершілік аймағында алдын ала жабдықтау пункттерін құру да осының құрамына кіреді. Бұл жабдықтау пункттері әскери инженерлік қызметтерді де қамтамасыз етеді, мысалы, бұзылған және істен шыққан техника мен қару-жарақтарды қалпына келтіру, қару-жарақтарды дала жағдайында күтіп ұстау, қару-жарақ пен жабдықтарды жөндеу және далалық жағдайда модификациялау; сондай-ақ бейбіт уақытта жабдықтарды одан әрі пайдалануға мүмкіндік беру үшін жүргізілетін жабдықтардың қызмет ету мерзімін ұзарту бағдарламалары да осыған жатады. Логистиканың ең маңызды міндеттерінің бірі – оқ-дәрілерді, бірінші кезектегі материалдық-техникалық қамтамасыз ету түрі ретінде жеткізу, оларды сақтау және жою болып табылады.
Жарыс кезінде
Әскери құрылымның басты себебі – ұлттық қорғаныс саясаты қажет деп тапқан жағдайда, соғысқа түсу және жеңіске жетіп, оны қорғау. Бұл кез келген әскери ұйымның ұйымдық мақсаты және әскери тарих бойындағы әскери ойдың негізгі бағыты болып табылады. Жеңіске қалай қол жеткізілетіні және оның мәні қандай болатыны үш деңгейдегі әскери топтардың көпшілігі, тіпті барлығы да зерттейді.
Стратегиялық жеңісі
Әскери стратегия – соғыстар мен әскери науқандардағы күштерді басқару, оны бас қолбасшы жүзеге асырады. Ол үшін ұлы әскери күштерді – ұлттық және одақтас күштерді, немесе әскерлер, флоттар мен әуе күштерінің құрамдас бөліктерін, мысалы, әскер топтарын, флоттарды және ұшақтардың көп санын пайдаланады. Әскери стратегия – соғысушы тараптар саясатының ұзақ мерзімді көрінісі, оның нәтижесінде туындайтын салдарларды кеңінен қарастырады, соның ішінде әскери басшылықтың тікелей алаңдаушылығына жатпайтын мәселелерді де қамтиды. Әскери стратегия, далалық күштерді басқару мен олардың арасындағы шайқасқа қарағанда, соғыспен қамтамасыз ету және жоспарлаумен көбірек айналысады. Стратегиялық әскери жоспарлау апталарға созуы мүмкін, бірақ көбінесе айлар, тіпті жылдарға жоспарластырылады. Б.з.д. 6 ғасырда жазылған 13 тараудан тұратын кітап әскери теория емес, әскери нұсқау ретінде қарастырылған, бірақ Азияның әскери доктринасына, ал 19 ғасырдың соңынан бастап Еуропа мен АҚШ-тың әскери жоспарлауына зор әсер еткен. Ол тіпті бизнес тактикасын қалыптастыру үшін де қолданылған, сонымен қатар әлеуметтік және саяси салаларда да қолданылуы мүмкін. Классикалық гректер мен римдіктер әскери науқандар туралы көп жазған. Римнің ең танымал еңбектерінің қатарында Юлий Цезардың Галлия соғыстары мен Рим азаматтық соғысы туралы жазғандары бар (шамамен б.з.д. 50 ж.). Римнің соңғы кезеңінен тактикаға қатысты екі маңызды еңбек шыққан: Элиан Тактикустың «Тактикалық теориясы» және Вегецийдің «De Re Militari» («Әскери істер туралы»). «Тактикалық теориясы» грек әскери тактикасын зерттеген және Византия әлемінде, сондай-ақ Исламның алтын ғасырында ең ықпалды болған. «De Re Militari» 17 ғасырдың соңына дейін Еуропаның әскери тактикасының негізін құрады. Оның ең тұрақты қағидасы, мүмкін, «Igitur qui desiderat pacem, praeparet bellum» (бейбітшілікке ұмтылса, соғысқа дайындал) болып табылады. Еуропаның орта ғасырларында артиллерияның пайда болуымен және Ренессанс кезеңінде жаяу әскердің отты қаруларын қолдануымен ұрыс сипаты өзгергендіктен, римдіктер шайқас алдында құдайларға дұға ету арқылы жеңіске жеткен стратегияларды, ұлы тактикаларды және тактиканы анықтауға тырысты. Кейін бұл әскери ғылым ретінде танылды, ал одан кейін өнеркәсіптік революцияның ықпалымен әскери операцияларды жүргізуге ғылыми тәсіл қолданыла бастады. Пруссиялық генерал-майор және қазіргі заманғы әскери стратегияның жетекші сарапшысы Карл фон Клаузевиц өзінің «Соғыс туралы» кітабында әскери стратегияны «соғыс мақсатына жету үшін шайқастарды пайдалану» деп анықтады. Клаузевицтің сөзіне сүйенсек, стратегия соғыстың жоспарын құрайды және осы мақсатта соңғы шешімге жеткізетін әрекеттердің тізбегін біріктіреді, яғни жеке науқандардың жоспарларын жасайды және әрқайсысында жүргізілетін шайқастарды реттейді. Сондықтан Клаузевиц әскери мақсаттардан жоғары саяси мақсаттарды қойып, әскерилерді азаматтық бақылауда ұстады. Әскери стратегия – соғыс жүргізуді басқаратын «өнерлер» немесе «ғылымдар» триумвиратының бірі еді, ал қалғандары: әскери тактика (жоспарларды орындау және шайқаста күштерді маневрлеу) және әскерді ұстау. Әскери тактиканың мағынасы уақыт өте келе өзгерді: ежелгі шайқастар мен галереялық флоттардың даласында бүкіл құрлық әскерлерін орналастыру мен маневрлеуден бастап, қазіргі заманда шағын бөлімшелердің шабуылы, қоршау, бомбалау шабуылдары, фронталдық шабуылдар, әуе шабуылдары, негізінен партизандық күштер қолданатын соққы және қашу тактикасы, сондай-ақ кейбір жағдайларда құрлықта және теңізде жанкешті шабуылдар. Әуе соғысының дамуы әуедегі ұрыс тактикасын енгізді. Көбінесе, жауды жаңылыстыру үшін әскери маскировка немесе алдау сияқты әскери алдау тактикасы қолданылады. Жаяу әскер тактикасындағы маңызды өзгеріс 19 және 20 ғасырларда қазба соғысын кеңінен қолданумен байланысты. Бұл әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыста Галлиполи шайқасында және Батыс майданда қолданылды. Қазба соғысы көбінесе тұйыққа тіреліп, көптеген өлім-жұлымдарсыз бұзылмайтын, себебі жаудың қамауға алынған жеріне шабуыл жасау үшін сарбаздар қарсыластың қамалған жауынан қатты атыс астында ашық «ешкімнің жері» арқылы жүгіруге мәжбүр болды.
Технология
Кез келген кәсіптегідей, ежелгі заманнан бері әскерилер қоғамның басқа мүшелерінен қару-жарақтарымен – жауынгерлік іс-қимылдарда қолданылатын қару-жарақ пен әскери техникасымен ерекшеленеді. Тас дәуіріндегі адамдар алғаш рет найзаның ұшын кесу үшін кремень қолданғанда, қаруды жақсарту үшін технологияны қолданудың алғашқы мысалы болды. Сол кезден бері адамзат қоғамының жетістіктері мен қару-жарақтардың дамуы тығыз байланысты. Тас қару-жарақтардың орнына қола және темір дәуірінің қару-жарақтары, мысалы, қылыштар мен қалқандар келді. Әр технологиялық өзгеріс әскери қабілеттіліктің айқын артуын қамтамасыз етті, мысалы, қаруды жеңуде өткір жиектің тиімділігінің жоғарылауы немесе қару жасауда қолданылатын материалдардың тығыздығының жақсаруы. Құрлықтағы соғыстағы алғашқы маңызды технологиялық жетістік – қашықтықтан шабуылдайтын қарулардың, атап айтқанда, шырық пен кейіннен садақ пен жебелердің дамуы болды. Келесі маңызды жетістік – жылқыны қолға үйрету және атқа мінуді меңгеру, бұл атты әскер құруға және жылдам әскери қимылдар мен жақсы логистикаға мүмкіндік берді. Бәлкім, ең маңызды жетістік – дөңгелек, көліктің негізгі құралы, содан кейін соғыс арбаларымен және ақырында қоршау машиналарын жасаумен басталды. Садақтардың қашықтығы мен броньды тесіп өту қабілетін арттыру үшін үлкен және күшті нұсқалары жасалды, олар композиттік садақтарға, иісті садақтарға, ұзын садақтарға және арбаушақтарға айналды. Бұл атты әскердің өркендеу кезеңінде ерекше пайдалы болды, өйткені күрделі қару-жарақпен жабдықталған атты әскерлер соғыс алаңында үстемдік құрды. Ортағасырлық Қытайда оқ-дәрі ойлап табылды және әскерилер оны жауынгерлік іс-қимылдарда жиі қолданды. Еуропадағы ерте минометтерде оқ-дәріні қолдану және броньды тесіп өтетін жебелері бар ұзын садақтар мен арбаушақтардың жетілдірілген нұсқалары броньды салт аттылардың үстемдігіне нүкте қойды. Оқ-дәрінің пайда болуы мылтықтың жасалуына әкелді, оны аз жаттығумен тиімді қолдануға болады. Уақыт өте келе, мылтықтар мен зеңбіректердің орнын басатын мылтықтар мен артиллерия соғыстың негізгі технологиясына айналды. Азаматтық салалардағы технологиялық прогресс жылдамдаған сайын, әскери және соғыс салалары да индустрияланды. Жаңадан ойлап табылған пулеметтер мен қайта зарядталатын мылтықтар майдандағы атыс күшін қайта анықтады және Америка Азамат соғысындағы жоғары қаза тапқандар санының және соғыстағы жақын арадағы шайқастың төмендеуіне ықпал етті. Келесі жетістік – зеңбірек парктерінің жылдам атуға мүмкіндік беретін артқы бөлігінен зарядталатын зеңбіректерге айналуы, сондай-ақ жылдам мақсаттануға және қалқанды пайдалануға мүмкіндік берді. 1880 жылдан бері аз түтінді (түсі жоқ) ұнтақтарды кеңінен қолдану артиллерияның қашықтығын жақсартуға мүмкіндік берді. Артқы зарядтау әскери-теңіз соғысына орта ғасырдан бері алғаш рет үлкен әсер етті, қару-жарақтардың әскери кемелерге орнатылу тәсілін өзгертті. Теңіз тактикасы желкендерге тәуелділіктен ішкі жану қозғалтқыштарының пайда болуымен ажырасты. Әскери-теңіз технологиясындағы тағы бір жетістік – су асты кемелері мен торпедалар. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде окоп соғысының тосқауылдарын бұзу қажеттілігі көптеген жаңа технологиялардың, әсіресе танктердің жылдам дамуына әкелді. Әскери авиация кеңінен қолданылды, ал бомбалаушылар Екінші дүниежүзілік соғыстың көптеген шайқастарында шешуші рөл атқарды, бұл қару-жарақ дамуының тарихындағы ең қарқынды кезеңді белгіледі. 1939 және 1945 жылдар аралығында көптеген жаңа жобалар мен тұжырымдамалар соғыста қолданылды және барлық қолданыстағы соғыс технологиялары жетілдірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде радионы қолдану арқылы әскери байланыс, радарды қолдану арқылы әскери барлау және пенициллинді қолдану арқылы әскери медицинада маңызды жетістіктер жасалды, ал әуеде басқарылатын зымырандар, реактивті ұшақтар мен тікұшақтар алғаш рет пайда болды. Әскери технологиялардың ең жаман танылғаны – ядролық қарудың жасалуы болды, бірақ оның радиациясының нақты әсері 1950 жылдардың басына дейін белгісіз болды. Әскери көлік құралдарының кеңінен қолданылуы ақыры атты әскерді әскери күштер құрылымынан жойды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, суық соғыстың басталуымен, жаңа қару-жарақтардың үнемі технологиялық дамуы институционалдық деңгейге көтерілді, өйткені қатысушылар қабілеттерін арттыру үшін үнемі қарулану жарысына қатысты. Қару-жарақтарды дамытудың бұл тұрақты жағдайы бүгінге дейін жалғасуда. Негізгі жауынгерлік танктер және басқа да ауыр техника, мысалы, брондалған жойғыш машиналарын, әскери ұшақтар мен кемелер ұйымдасқан әскери күштердің ерекшелігі болып табылады. Соғысқа ең үлкен әсер еткен технологиялық жетістіктер – барлық қарулы күштердің түрлері қолдана алатын басқарылатын зымырандар. Соңғы кезде ақпараттық технологиялар, оның ішінде әскери операцияларда кеңінен қолданылатын барлау жүйелері, әсіресе ғарыштан жүргізілетін барлау, маңызды рөл атқарады. Әскери байланыс жүйелеріне және әскери дерекқорларға шабуыл жасауға бағытталған ақпараттық соғыстың әсері, сондай-ақ ұшқышсыз әскери ұшақтар мен ұшқышсыз жер үстіндегі көлік құралдары сияқты роботтық жүйелерді соғыста қолданумен байланысты. Соңғы кезде әскери көлік құралдарын жүргізу үшін жаңару энергия көздерін пайдалануға ерекше назар аударылып жатыр. Қазылған отыннан айырмашылығы, жаңару энергия көздерін кез келген елде өндіруге болады, бұл стратегиялық артықшылықты қамтамасыз етеді. АҚШ әскерилері энергия тұтынымының 50% жаңару көздерінен алынуына міндеттеме берді.
Қоғамның бір бөлігі ретінде
Әскери тарихтың көп бөлігінде қарулы күштер қоғам басшыларының, соңғы кезде мемлекет басшыларының пайдалануына арналған деп есептелді. Демократияда немесе қоғамдық мүддеде жұмыс істейтін басқа да саяси жүйеде, ол – қоғамдық күш. Әскери және оған қызмет ететін қоғам арасындағы қарым-қатынас күрделі және үнемі өзгеріп отыратын құбылыс. Бұл, ең алдымен, қоғамның қандай екендігіне және ол әскерді маңызды деп санай ма, мысалы, қауіп-қатер немесе соғыс кезінде, әлде бейбіт уақытта қорғаныс шығындарын қысқарту арқылы көрінетін салмақты шығын деп қарастыра ма, оған байланысты. Әскери және қоғам арасындағы қарым-қатынастағы бір қиын мәселе – бақылау және ашықтық. Кейбір елдерде әскери операциялар мен бюджет туралы ақпарат жұртшылыққа шектеулі түрде қолжетімді. Дегенмен, жемқорлықпен күресу үшін әскери секторде ашықтық өте маңызды. Бұл туралы 2013 жылы Transparency International UK жариялаған Үкіметтік қорғанысқа қарсы жемқорлық индексі көрсетті. Әскерилер көбінесе өздерінің әскери қауымдастықтары, экономикасы, білімі, медицинасы және толыққанды азаматтық қоғамның басқа да салалары бар, қоғам ішіндегі қоғам ретінде жұмыс істейді. Әскери тек мемлекеттермен ғана шектелмейді, себебі көптеген жеке әскери компаниялар (немесе ЖӘК) ұйымдар мен жеке тұлғалар тарапынан қауіпсіздік, сүйемелдеу немесе полиция, арнайы қызметтер немесе әскерилердің жоқ немесе оларға сенімсіздік танылатын жағдайларда қорғанудың басқа да тәсілдері ретінде пайдаланылуы немесе жалдануы мүмкін.
Идеология және этика
Милитаристік идеология – қоғамның үкіметтің мүддесін қорғауға, немесе әскери мәдениетте, доктринада, жүйеде немесе басшыларда бейнеленген ұғымдармен басшылыққа алуға бейімделігінің әлеуметтік көзқарасы. Мәдени естелік, ұлттық тарих немесе әскери қауіп-қатердің болу мүмкіндігіне байланысты, милитаристік тұжырымдама азаматтық халықтың тәуелсіздігін сақтау үшін әскери қажеттіліктері мен мақсаттарына тәуелді және бағынышты екенін көрсетеді. Милитаризм кейде ұлттық күштің толыққанды көрінісі, «жұмсақ күш» және «қатты күш» ұғымдарымен салыстырылады. Көптеген мемлекеттерде соғыс және бейбіт уақыттағы мінез-құлқыны реттейтін жеке әскери заңдар бар. Осы саладағы алғашқы ойшылдардың бірі – Уго Гроций болды, оның 1625 жылғы «Соғыс және бейбітшілік туралы заң» еңбегі соғыс саласындағы гуманитарлық көзқарастың дамуына зор ықпал етті. Оның идеяларын Густав Адольф да қолдады. 1945 жылдан бері соғыс этикасы дамып, Женева конвенциялары арқылы тұтқындар мен бейбіт азаматтарға қатысты әскери әрекеттерге шектеулер қойылды; алайда, бұл шектеулер саяси қақтығыстар кезінде туындаған халық наразылықтары мен көтерілістерді басу үшін әскери күштерді ішкі қауіпсіздік күштері ретінде пайдалануға сирек қолданылады. Халықаралық хаттамалар кейбір қару түрлерін пайдалануды шектейді, тіпті жаппай қырып-жоятын қару (ЖҚҚ) сияқты түрлеріне халықаралық толық тыйым салады. Халықаралық конвенциялар соғыс қылмысының мәнін анықтайды және соғыс қылмыстарын қудалау тәртібін белгілейді. Жеке мемлекеттерде де әскери сот кодекстері бар, мысалы, АҚШ-тың Бірыңғай әскери сот кодексі әскери қызметкерлерді соғыс қылмысы жасағаны үшін сотқа беруге мүмкіндік береді. Әскери шаралар кейде гуманитарлық мақсаттарға қол жеткізу арқылы ақталады, мысалы, апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету немесе босқындарды қорғау; мұндай әрекеттер әскери гуманизм деп аталады.