Кіріспе

Католик шіркеуінің діни институттары

Урсулиндер, сондай-ақ Сент-Урсула ордені (пост-номиналь: OSU) – 1572 жылы Ангелиналардан бөлініп шыққан, қатысты діни тәртіппен өмір кеше білетін әйелдер ордені, сонымен қатар Сент-Урсула қоғамы деп те аталады. Урсулиндердің бастауын Ангелиналардың негізін қалаушысы Анжела Меричиге дейін жетеді және олар өздерін Киелі Урсуланың қамқорлығына ұсынады. Урсулиндер Сент-Августин ережесі бойынша монастырьлық өмір салтын қабылдаса, Ангелиналар зайырлы институт ретінде қызмет етеді. Урсулиндердің ішіндегі ең ірі тобы – Рим одағының Урсулиндері.

Тарих

1572 жылы Миланда Милан архиепископы Чарльз Борромео басшылығымен Қасиетті Урсула қоғамының мүшелері жабық діни орденге айналуды шешті. Рим папасы Григорий XIII оларды Святой Августин ережесімен басқарды. Әсіресе Францияда қоғамның топтары қатаң уәделермен, монастырь қабырғаларында қыздарды тәрбиелеуге арналған, уақытша оқшауланған монахтар ретінде өздерін қайта құруға кірісті. Келесі ғасырда Урсулин монахтары Франциск де Сальс тарапынан күшті қолдауға ие болды. Олар қоғамның бастапқы өмір салтын ұстанған "федерацияланған Урсулиндерінен" ерекшеленіп, "Урсулин монахтары" деп аталды. Екі түрлі өмір салты да Еуропа және одан тыс аймақтарда кеңінен тарады. 18 ғасырдың басында, ең қарқынды өсім кезеңінде, орденді 20 қауымдастық, 350 монастырь және 15 000-ден 20 000-ға дейін монахтар құрады.

Канада

Урсулин қарындастары жаңа әлемге қонған алғашқы католик монахтар емес. Олардан бұрын 1585 жылы Мексика қаласында Сан-Жеронимо мен Санта-Паула монастырын құрған иеронимдер келді. 1639 жылы Инкарнация анасы Мария, тағы екі урсулин қарындасы, үш августин қарындасы және иезуит дін қызметкері Франциядан Жаңа Францияға, қазіргі Квебек провинциясына миссионерлік сапарға шықты. Олар 1639 жылдың жазында келгеннен кейін, жергілікті халықтардың тілдерін үйреніп, сосын жергілікті балаларды оқыта бастады. Олар оқу мен жазуды, сондай-ақ тігін, кесте, сурет салу және басқа да үй шаруасының өнерлерін үйретті. Квебек қаласындағы Урсулин монастыры Солтүстік Америкадағы әйелдерге арналған ең көне білім беру орны болып табылады. Олардың еңбегі француз халқының діни сезімін сақтауға және Жаңа Францияның жергілікті халқына дін таратуға көмектесті.

Америка Құрама Штаттары

Алғашқы Урсулиндер 1719 жылы Мобилге, Алабама штатына келді (бірақ қалған және қолжетімді дереккөздердегі ақпараттар қарама-қайшы). 1727 жылы Франциядан 12 Урсулина қазіргі Нью-Орлеанға келіп қонды. Урсулиндер тобы қазіргі АҚШ-тағы алғашқы Рим-католик монахтар тобы болды. Екі орын да Луизиананың (Жаңа Франция) француз колониясының құрамына кірді. Олар елге Папа Пий III және Франция патшасы Людовик XV-нің қолдауымен келді. 1803 жылы Луизиананы сатып алудан кейін олардың жарғысы АҚШ-тың юрисдикциясына қарады. Олар монастырь және мектеп ашты, екеуі де бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Урсулин академиясы (Нью-Орлеан) – АҚШ-тағы ең көне үздіксіз жұмыс істейтін католик мектебі және АҚШ-тағы ең көне қыздар мектебі. Урсулиндер дәстүрі жеке тұлғалардың өсуіне бағытталған АҚШ-тағы көптеген алғашқы жаңалықтарды қамтиды, соның ішінде алғашқы фармацевт әйел, әдеби құндылығы бар кітап жазған алғашқы әйел, алғашқы монастырь, алғашқы тегін мектеп, әйелдер үшін алғашқы демалыс орталығы, құл әйелдерге арналған алғашқы сабақтар (құлдық жойылғанға дейін жалғасты), түсті терілі әйелдер (Нью-Орлеанға тән, сондай-ақ түсті креолдар деп белгілі топ) және үндістерге білім беру. Миссисипи алқабындағы аймақта Урсулиндер алғашқы әлеуметтік көмек орталығын құрды. Ескі Урсулин монастырі Вье Карреде (Нью-Орлеанның француз кварталы) орналасқан. Қазіргі уақытта ғимаратта Нью-Орлеан архиепархиясының архиві орналасқан, сонымен қатар ол туристік орталық/мұражай ретінде жұмыс істейді және күнделікті түрде экскурсиялар ұйымдастырылады. АҚШ-тың Тәуелсіздік соғысы кезінде олар жақсы дамыған аурухана болып табылды. Урсулин қарындастары соғыста жараланған британдық және америкалық сарбаздарды бір ғимаратта емдеді. Олар әртүрліліктің идеяларын таратумен айналысқан әйелдердің алғашқы тобы болған болуы мүмкін, бұл идеялар қасиетті Урсула мен оның ізбасарларының үйретулерінен тікелей туындады. Негізінен Франция мен Германиядан келген Урсулин монахтары Солтүстік Американың басқа бөліктеріне де қоныс аударды, соның ішінде Бостон (1820), Браун округі, Огайо (1845), Кливленд (1850), Нью-Йорк (1855), Луисвилл (1858), Чатем, Онтарио (1860) және Саскачевандағы Бруно (1916) және Прелат (1919). Бұл негіздер Солтүстік Американың басқа аймақтарына тарады, соның ішінде Толедо, Янгстаун, Огайо, Сент-Джозеф тауы, Кентукки, Санта-Роза, Техас және Мехико қаласы. Олардың киімдері қара көйлек, былғары белбеумен бекітілген, жеңсіз қара плащ, тығыз бас киім, ақ шапан және ұзын қара шапаннан тұрды. Екінші Ватикан соборынан кейін олар міндетті түрде киім киюден босатылды және бүгінде көптеген монахтар киім киюден бас тартады. Бүгінде қасиетті Урсуланың монахтар ордені (пост-номинальды OSU) Рим одағының Урсулиндерінен (осы мақалада сипатталған) тұрады, ол Шығыс провинциясының Урсулиндері, Орталық провинциясының Урсулиндері және Батыс провинциясының Урсулиндерінен құралған. Басқа тармақ – «Ангелиналар» деп белгілі қасиетті Урсула компаниясы, олар негізін қалаушы әйелдің орнатып берген өмір салтын ұстанады. Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы Урсулин академиясы 1857 жылы Ана Мэри Джозеф Вулфпен құрылған және 1857 жылдан 2007 жылға дейін жұмыс істеді.

Ирландиядағы урсулиндер

1767 жылы Нано Нагль Париждегі Урсулиндер көшесіндегі Урсулиндер қарындастарының жатақжайында болды, ол өзінің туысы Маргарет Батлерді көру үшін келген еді, ол бір жыл бұрын ғибадатқа қабылданған болатын. 1771 жылы ол Корк қаласындағы Ков-Лейнде Ирландиядағы алғашқы Урсулин монастырын құрды. Қоғам төрт корк әйелінен тұрды – олар Париждегі Сент-Жак көшесіндегі Урсулиндер монастырында ғибадатқа қабылданған және бірге абыройлы анамен бірге болды. Кашель және Эмли архиепископы Джеймс Батлердің өтініші бойынша Анастасия Тобин діни қызметкер ретінде оқуға Коркқа барды. Ол 1787 жылдың қыркүйегінде Урсулин монастырында ғибадатқа қабылданды және Тюрлске оралып, мұғалімдікке кірісті. 1796 жылы Коркта оқыған тағы екі адам қосылды, нәтижесінде Тюрлсте шағын Урсулин қауымы құрылды. 1816 жылы Тюрлстен келген төрт қарындас Уотерфордта қауым құрды. 1932 жылы көшпенділер қауымының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Providence мектебі ашылды. 1839 жылы Галвей епископы Джордж Джозеф Планкет Браун Урсулин қарындастар орденін Оутерхард жолындағы Данганға әкелді. 1844 жылы Браун Эльфин епархиясына ауыстырылды. Урсулиндер ордені оны Эльфинге, алдымен Атлондағы Саммерхиллге, содан кейін Слайгоға ертіп барды. Ол әйел қарындастардың Слайгоға көшуінен туған қаржылық шығынды өтеу үшін арбасын лотереяға салып, қаражат жинады. Олар Браунның ізашары епископ Берктің бұрынғы үйі "Сивиллде" тұрды және оны Сент-Джозеф монастырі деп атады. 1851 жылы Назарет тегін бастауыш мектебі салынды. 1952 жылы Урсулиндер үй шаруашылығы саласында студенттер мен мұғалімдерді даярлау үшін Слайгодағы Сент-Анжела колледжін құрды, ол 1978 жылы Ирландия Ұлттық университетінің құрамдас бөлігіне айналды, ал 2003 жылдан бастап Ирландия Ұлттық университетінің Галвейдегі колледжі болып табылады. 2022 жылы Сент-Анжела колледжі Атлантик технологиялық университетінің құрамдас колледжіне айналды. Ирландия Урсулиндер одағы 1978 жылы құрылды.

Колледждер мен университеттер

АҚШ-та Урсулиндер екі танымал католик әйелдер колледжін құрды. Огайо штатының Пеппер Пайк қаласындағы Урсулин колледжі 1871 жылы Кливлендтің Урсулин қарындастарымен құрылған. 1904 жылы оған Нью-Рошель колледжі қосылды, ол қазір жабық, бірақ Нью-Йорк штатының Нью-Рошель қаласында орналасқан. 1919 жылы Урсулиндер Канаданың Онтарио штатының Лондон қаласында әйелдерге арналған университет деңгейіндегі гуманитарлық колледж ашты. Қазіргі уақытта Брешиа университеті колледжі (негізінде Брешиа колледжі) деп аталады, ол Канададағы жалғыз әйелдерге арналған университет деңгейіндегі колледж болып табылады және Батыс Онтарио университетімен байланысты. 1922 жылдан 1975 жылға дейін Огайо штатының Толедо қаласындағы Мэри Манс колледжі Урсулиндердің басқаруында болды. 1971 жылға дейін ол әйелдер колледжі болды, содан кейін соңғы төрт жылында аралас білім берілді. 1927 жылы Шығыс провинциясының Урсулин қарындастары Мэриленд штатының тарихи Елктон қаласында Кафедралық көше мен Сингерли даңғылының бұрышында орналасқан Безупречное зачатие мектебін құруға көмектесу арқылы Мэриленд штатының Елктон қаласында католик білім беру жүйесін жаңартты. Урсулиндер 1927 жылдан 1930 жылға дейін мектепте жұмыс істеді, содан кейін Глен Риддедегі Әйінше Франциск орденінің қарындастары басқарды. 1931 жылы Урсулиндер Тоуомбадағы Сент-Урсула колледжін Киелі Жүрек миссионерлері құрған Даунлендс колледжімен бірге ашты. 1932 жылы Монтана штатының Грейт-Фолс қаласында Грейт-Фолс әйелдер колледжі құрылды. Қазір Провиденс университеті болып табылатын ол ашық қабылдау саясатын ұстанады. 1921 жылы Луисвиллдің Урсулин қарындастары төрт жылдық колледжге дейін кеңейтілген, 1938 жылы Урсулин колледжіне айналған қасиетті жүрек кіші колледжін құрды. 1968 жылы Урсулин колледжі Беллармайн колледжімен бірікті, қазір Беллармайн университеті. Маунт-Сен-Жозеф әйелдерге арналған кіші колледжі 1925-1950 жылдары Кентукки штатының Мейпл-Маунт қаласында жұмыс істеді, ал Урсулиндер Оуэнсборо қаласында аралас білім беруге бағытталған курстар ұсынды. 1950 жылы Урсулиндер өздерінің курстарын Маунт-Сен-Жозеф кіші колледжімен біріктіріп, жұмыс істеп тұрған Брешиа университетін құрды. 1966 жылы Урсулиндер Тайваньда Вензао Урсулин тілдер колледжіне айналған мекемені құрды. 1968 жылдан 2003 жылға дейін Урсулин ордені Австралияның Канберра қаласындағы Австралия ұлттық университетінде Урсула колледжін басқарды. Бұл шамамен 200 студентке арналған аралас білім беретін жатақ колледжі болды. 2003 жылы колледж университетке сатылып, Урсула залы деп аталды. Урсулин дәстүрі залдағы жоғары білім беру стандарттарында, Урсулин рәміздері мен киім-кешектерін сақтауда және қарашадағы емтихандар алдында демалу мен әлеуметтесу үшін қазан айында өткізілетін Урсилер демалыс күнінде сақталды.

Орта білім

Урсулин орта білім беру мектептері АҚШ және басқа да елдерде таралған. Алғашқы мектеп – 1727 жылы Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында ашылған Урсулин академиясы. Бұл елдегі ең көне қыздар мектебі. Бронкстағы Маунт-Сен-Урсула орта мектебі Нью-Йорк штатындағы ең көне католик қыздар орта мектебі, ол 1855 жылы, сол жылы Луисвиллдегі Кентукки штатындағы Sacred Heart академиясымен бірге құрылған. Нью-Йоркте 1873 жылы Джеймс Бойс (1826–1876) Урсулин монахтарын Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі Сент-Тереза ауданында қыздар академиясын ашуға шақырды. Жаңа мектеп, Сент-Терезаның Урсулин академиясы деп аталды, Генри көшесі, 137 нөмірде орналасқан, 1881 жылы құрылып, 1891 жылы 62 оқушыны оқытқан бес монах әйелден тұратын факультетке ие болды. 1899 жылы Урсулиндер Манхэттеннің солтүстік-батыс бөлігінде, Парк-авеню мен 93-ші көшенің бұрышында екі қабатты, ағаштан жасалған үй сатып алып, оны мектепке айналдырып, мектеп атауын жай ғана "Урсулин академиясы" деп өзгертті. 1905 жылы жаңалықтарда сәулетші Джозеф Х. МакГайрдың жобасы бойынша осы жерге жиырма төрт фут ені бар төрт қабатты семинария салынатыны туралы хабарланды. Жаңа ғимарат генерал Скотттың ескі үйінің батысына, бұрынғы бағына салынды. Орден 1912 жылы оларды сатқанға дейін екі ғимаратта да тұрды, содан кейін мектепті Нью-Йорк штатының Бронкс қаласындағы Гранд бульвар мен 165-ші көшедегі Урсулин провинциалдық ғимаратына көшірді. (Үй мен мектеп ғимараты 1916 жылы салынған Фрэнсис Ф. Палмер үйінің құрылысы үшін бұзылды. Нью-Рошельдегі Урсулин мектебі 6-12 сыныптардағы қыздарға арналған және жақын орналасқан Иона дайындық мектебімен тығыз байланыста. АҚШ-тағы басқа да танымал қыздарға арналған Урсулин орта мектептері: Даллас, Техас штатындағы Урсулин академиясы, Сент-Луис, Миссури штатындағы Урсулин академиясы (1848 жылы құрылған) және Уилмингтон, Делавэр штатындағы Урсулин академиясы. Ұлыбританияның Ньюхам ауданында Урсулиндердің негізін қалаушысының есімімен аталған St. Angela's қыздар мектебі бар. Мектептің жоғары сыныптарында ғана ұлдар оқи алады. Бұл Уимблдондағы Урсулин орта мектебіне де қатысты, ол 2011 жылғы шіркеу мектептерінің сыйлықтарында "Лондон орта мектебі" аймақтық жеңімпазы атанды. Урсулиндердің Гринвичтегі 11-16 жас аралығындағы қыздарды оқытатын St Ursula's Convent School және Westgate on Sea-дағы Ursuline College мектептері де бар. Британдық философ және жазушы Селия Грин Лондонның Ильфорд қаласындағы Урсулин орта мектебінде (қазіргі Урсулин академиясы Ильфорд) оқыған кезі туралы көп жазды. Анжела де Меричи Урсулин әпкелерін жас әйелдерге өздерінің толық әлеуетін дамытуға мүмкіндік беруге шақырып, оларға көмектесті. Өмір бойы студенттер Урсулин қауымының мүшелігін сақтап, Анжела де Меричидің мұрасын одан әрі дамыту үшін өз қоғамына қызмет етеді. Үндістанның Джаркханд штатындағы Ранчиде Урсулин монастырі бар. Таиландта Урсулиндер 1928 жылы Бангкокта Mater Dei мектебін ашты. Оның атақты түлектері арасында король Ананда Махидол мен Бхумибол Адульядедж бар. Бұл мектеп тек қыздарға арналған болғамен, балабақшадан бастап 2-ші сыныпқа дейін ұлдарды да қабылдады. Индонезияда Урсулиндер 1859 жылы Урсулин монастыры ретінде құрылғаннан кейін Батавияда Принцесса Джулиана мектебін (1912) ашты. Қазір бұл мектеп St. Ursula Catholic School деп аталады және ол қыздарға арналған мектеп. Олардың колледждері сияқты, барлық Урсулин орта мектептері бір жынысты болып қалған жоқ. 1878 жылы Огайо штатының Кливленд қаласында құрылған Вилла Анжела академиясы 1990 жылы Мариандық (Мария қоғамы) Сент-Джозеф орта мектебімен бірігіп, Вилла Анжела Сент-Джозеф орта мектебін құрды. Жоғарыда аталған Делавэрдегі Урсулин академиясы 1-3 сыныптардағы ұлдарды қабылдайды, ал 1905 жылы құрылған Огайо штатының Янгстаун қаласындағы Урсулин орта мектебі толыққанды аралас білім береді. АҚШ-тағы басқа Урсулин орта мектептері: Огайо штатының Кливленд Хайтс қаласындағы Бомонт мектебі (1850 жылы құрылған); Сан-Антониодағы Урсулин академиясы, Техас штаты (1851 жылы құрылған, 1992 жылы жабылған); Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Урсулин академиясы (1898 жылы құрылған); Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Санкт-Урсула академиясы; Массачусетс штатының Дедхам қаласындағы Урсулин академиясы; Санта-Розадағы Урсулин орта мектебі, Калифорния штаты (1880 жылы құрылған); Спрингфилд қаласындағы Урсулин академиясы, Иллинойс штаты (1857 жылы құрылған), 1981 жылдан бастап 2007 жылы жабылғанға дейін; және Нью-Йорк штатының Малоне қаласындағы Санкт-Джозефтың Урсулин академиясы (1977 жылы жабылған және кемінде 1960-шы жылдардың ортасынан бастап аралас білім берген). Ирландиядағы Урсулин орта мектептері: Турлес, Типперэри графтығы; Уотерфорд, Блэкрок, Корк графтығы; және Слайго, Ирландия қалаларындағы мектептер бір жынысты болып сақталған.