Пошта жәшігінің тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

Шығыс поштаны жинауға арналған қорап

Пошта жәшігі (британдық ағылшын тілінде; сондай-ақ пошта жәшігі деп жазылады; бағана жәшігі деп те аталады), сонымен қатар жинақтау жәшігі, пошта жәшігі, хат жәшігі немесе тастау жәшігі (американдық ағылшын тілінде) – бұл жұртшылықтың ел пошта қызметінің агенттері жинауға арналған шығыс поштасын салуға арналған физикалық қорап. Пошта жәшігі термині келіп түсетін поштаға арналған жеке пошта жәшігін де білдіруі мүмкін.

Еуропа

1653 жылы Париж және оның төңірегінде алғашқы пошта жәшіктері орнатылған деп саналады. 1829 жылға қарай, Францияның барлық аймақтарында пошта жәшіктері қолданысқа енді. Польшадағы алғашқы ашық пошта жәшіктері 1842 жылы Варшава қаласында орнатылды. Уэйкфилд пошта бөлімінің қабырғасына орнатылған пошта жәшігі 1809 жылғысы және ол Ұлыбританиядағы ең көне мысал деп есептеледі. Қазір ол жаңа Уэйкфилд мұражайында қойылған. Ұлыбританияда алғашқы қызыл бағаналы пошта жәшіктері 1852 жылы Гернсиде орнатылды. Жол бойындағы қабырғалық жәшіктер алғаш рет 1857 жылы бағаналы жәшіктерге арзан балама ретінде пайда болды, әсіресе ауылдық жерлерде. 1853 жылы Ұлыбританиядағы алғашқы бағаналы жәшік Карлайл қаласының Ботчергейт ауданында орнатылды. 1856 жылы Ғылым және өнер департаментінің қызметкері Ричард Редгрейв Лондон және басқа да ірі қалалар үшін әсем бағаналы жәшік дизайнын жасады. 1859 жылы дизайн жақсартылып, ол алғашқы Ұлттық стандарттағы бағаналы жәшік атанды. Жасыл түс ерте викториялық дәуірдегі пошта жәшіктері үшін стандартты түс ретінде қабылданып алынды. 1866 және 1879 жылдар аралығында алтыбұрышты Penfold пошта жәшігі бағаналы жәшіктер үшін стандартты дизайнға айналды және осы кезеңде қызыл түс стандартты түс ретінде қабылданып, қолданыла бастады. Алғашқы қызыл түспен боялған жәшіктер 1874 жылдың шілдесінде Лондонда пайда болды, бірақ барлық жәшіктер қайта боялғанға дейін шамамен 10 жыл уақыт кетті. 2012 жылы Ұлыбритания командасының Олимпиададағы алтын медальдарын тойлау мақсатында таңдалған жәшіктер алтын түспен боялды. Ресейде алғашқы ашық пошта жәшіктері 1848 жылы Санкт-Петербургте пайда болды. Олар ағаш және темірден жасалған. Бұл жәшіктер жеңіл болғандықтан және ұрлауға оңай болғандықтан, жиі жоғалып отырды; кейінгі жәшіктер құйма темірден жасалып, салмағы .

Азия

Пошта жәшіктері 19 ғасырдың соңында Гонконгқа келді және ағаштан жасалған. 1890 жылдары металл бағаналы пошта жәшіктері Гонконгта пайда болды және 1990 жылдардың соңына дейін қолданыста болды. 1890 жылдан 1997 жылға дейін жәшіктер қызыл түспен боялды, ал 1997 жылдан кейін жасыл түспен боялды.

Солтүстік Америка

АҚШ Пошта бөлімі 1850 жылдары пошта кеңселерiнiң сыртында және iрi Шығыс қалаларының көше бұрыштарында қоғамдық пошта жәшiктерін орнатуды бастады. Америкалық жинақ жәшiктерi бастапқыда iлу немесе тіреу үшiн жасалған және тіреу бағаналарына, шам бағаналарына, телеграф бағаналарына немесе тiптi ғимараттардың қабырғаларына орнатылған. Канадалық пошта жәшiктерiнен айырмашылығы, американдық жинақ жәшiктерi бастапқыда қызыл немесе жасыл түске боялған. 1909 жылдан бастап барлық пошта жәшiктерiн төтенше жағдайлар мен өрттен қорғау құралдарымен шатастыруды болдырмау үшiн қою жасыл түске бояды. 1971 жылы АҚШ Пошта қызметi жинақ жәшiктерiн қазiргi USPS кәрiс тiзiмiмен (Dark Blue) боялған түске өзгерттi. Автомобильдің пайда болуы американдық пошта жәшiктерiнiң дизайнына да әсер еттi, ал 1930 жылдардың соңында тротуар бойындағы жинақ жәшiктерiне жуып келуге арналған кеңейтiлген шүмек немесе «сноркель» қабылданды. 1500 жылы португалдық теңiз капитаны Перо де Атайде Оңтүстік Мүйiс маңындағы дауылда өз флотының көп бөлігін жоғалтты. Ол болашақ португалдық капитанға Үндiстандағы жағдай туралы ескерту және Каликуттан аулақ болу туралы хабарлама жазды, себебi ол қазiр жау болып табылатын. Атайде хатты теңiзшiлер су алатын Агуада-де-Сан-Брас (Моссель шығанағы) бұлағының жанындағы сүт ағашынан iлiнген ботқа тығып қойды. Таңқаларлық жағдай, бұл хатты келесі жылы 3-шi армияның адмиралы Жоао да Нова алды. Ағаш де-факто пошта жәшiгiне айналды, онда теңiзшiлер хат алмасып, оларды ботинка, темір ыдыс немесе тас астында сақтап қалды. Теңiзшiлер өздерiнiң отандастары оларды алып, дұрыс бағытқа жеткiзетiнiне сенiп, хаттарын артына қалдырды, бiрақ бұл өте баяу болатын. Пошта ағашының қазiргi жасы шамамен 600 жылға жететiнi саналады және ол әлi күнге дейiн хаттарды жiберiп, қабылдап келедi. Ағаштың астында үлкен бот тәріздi пошта жәшiгi орнатылған, онда адамдар әлемнiң кез келген жерiне хаттарды жiберiп, арнайы мөрмен белгiленген хат ала алады. Шамасы, қазiргi жеткiзу бiр жылдан кем уақыт алады.

The United States Post Office Department began installing public mail collection boxes in the 1850s outside post offices and on street corners in large Eastern cities. American collection boxes were initially designed to be hung or supported, and were mounted on support pillars, lamp posts, telegraph poles, or even the sides of buildings. Unlike Canadian mailboxes, which were painted red, American mail collection boxes were originally painted in red or green. Beginning in 1909, all mail collection boxes were painted a dark green to avoid confusion with emergency and fire equipment. In 1971 the United States Postal Service changed mail collection boxes to the current USPS Dark Blue with contrasting lettering. The coming of the automobile also influenced American mailbox design, and in the late 1930s, an extension chute or "snorkel" to drive up curbside collection boxes was adopted. In 1500, a Portuguese sea captain named Pêro de Ataíde lost much of his fleet in a storm off the Southern Cape. He wrote a message reporting the damage and a warning relating the state of affairs in India, for future Portuguese captains to avoid Calicut, which was now hostile. Ataíde tucked the message in a boot dangling from a milkwood tree near a spring where sailors often drew water, Aguada de São Brás (Mossel Bay). Miraculously, the message was retrieved by its intended recipient, João da Nova, admiral of the outgoing 3rd armada, the very next year. The tree became a de facto post office box, where sailors would exchange letters protected in boots, iron pots, or beneath rocks. Seamen would leave their messages behind, trusting that their countrymen would pick them up and deliver them to their correct destination, albeit very slowly. The Post Office Tree, now believed to be approximately 600 years old, still continues to send and receive mail. A large post office box shaped like a giant boot has been constructed beneath the tree, where people can send letters anywhere in the world and receive a special stamp. Presumably, delivery now takes less than a year.

Ашықтандыру

Пошта жәшіктері әдетте жәшікке бекітілген жинау кестесінде көрсетілген уақыттарда босатылады ("тазаланады"). Қалалық аймақтарда бұл күніне бір немесе екі рет болуы мүмкін. Көп қолданылатын жәшіктер толып кетпеуі үшін және сұрыптаушылардың жұмысын бөлу үшін жиірек тазалуы мүмкін. Рождествоға дейін жәшіктер поштамен толып қалмауы үшін қосымша тазалаулар жасалады. 2005 жылдан бері Royal Mail пошта жәшіктерінің көпшілігінде тек күнінің соңғы жинау уақыты көрсетіледі, ал күнінің басқа уақытында жәшік тазаланатыны туралы ешқандай ақпарат жоқ. Royal Mail нашар көру қабілеті бар адамдарға көмектесу үшін кестедегі жазудың мөлшерін арттыру қажет болды дейді, сондықтан күні бойындағы барлық жинау уақытын тізімдеуге орын болмады. Кейбір пошта жәшіктерінде келесі жинау уақытын ашық жәшікшеде өзгерте алатын металл "тілше" немесе диск арқылы көрсетуі мүмкін. Тілшеде күн немесе сан көрсетіледі, әр сан кестеде көрсетілген уақытқа сәйкес келеді. Кейбір жәшіктер пайдаланылған шприцтерді тастау орыны ретінде қолданылған. Мұндай жағдайларда қызметкерлерге жеке қорғаныш құралдары беріледі.

Шотландия

1952 жылы Шотландияда Елизавета II патшайым қабылдаған тәждік нөмірге байланысты дау кезінде бірнеше пошта жәшігіне шабуыл жасалды, ол EIIR шифры түрінде көрсетілді. Оның ішінде Эдинбург қаласының Инч ауданындағы Гилмертон-роудтағы кем дегенде бір жәшік үйде жасалған жарылғыш құрылғымен зақымдалды. Бұл Шотландия халқының көпшілігі Елизавета II осы атақты алғанын қаламағандықтарынан болды. Олардың пікірінше, Шотландияда бұрын Елизавета патшайым болған емес, сондықтан оған «Шотландияның Елизавета патшайымы» деген атақ тиіс еді. Шотландия соттарында қарастырылған азаматтық іс нәтижесінде, келісімге келді. Осы келісім бойынша, Санкт-Эдуард тәжінің орнына Шотландия тәжі шотландтық пошта жәшіктеріне орналастырылды, бұл ретте ағымдағы монархқа ешқандай сілтеме жасалмады. Бүгінгі күнге дейін шотландтық пошта жәшіктері мен «Корольдік пошта» фургондары Шотландия тәжін пайдаланады, Елизавета II немесе Карл III есімдері еске алынбайды.

Таңбалар

Австралия – ақ шеңбердегі қызыл "P" әрпі, "P" – "Post" дегенді білдіреді. Канада – қызыл шеңбердегі құс қанаты мен ұшақ қанатының үйлесімі, ал екі жағында "Canada Post / Postes Canada" сөздері жазылған. Бұрын пошта жәшіктерінде "Canada", "Canada Post" немесе "Canada Post Corporation" сөздері қолданылған. 1970 жылдардың басына дейін пошта жәшіктерінде "Royal Mail" және Канаданың Корольдік гербі бейнеленген. Континенттік Еуропа – көптеген дизайнды пошташылар келгенін хабарлау үшін қолданатын пост мүйізі бейнелейді. Германияда пост мүйізі – пошта қызметін көрсететін жалғыз элемент. Франция – La Poste-тің жебе тәрізді логотипі. Грекия – Hellenic Post логотипі ретінде қанатты петасос (жазғы бас киім) киген құдай Гермес бейнесін пайдаланады. Гермес әдетте құдайлардың хабаршысы ретінде бейнеленген. Нидерланды – "postnl" және корольдік тәжі жазылған қызғылт сары үшбұрыш. Ирландия Республикасы – 1922 жылдан бастап "SE" әріптерімен өрілген ирланд арфасы, содан кейін "P⁊T" гэль жазуымен "Post and Telegraphs", ал 1984 жылдан бастап An Post толқынды сызықтары бар логотипі, көбінесе есіктерде көтеріңкі құйма түрінде орналасқан. 1922 жылға дейін орнатылған көптеген жәшіктерде олардың жасалған уақытындағы монархтың жеке коды бар. Португалия – CTT Correios логотипі, пошта мүйізін ойнап тұрған атты пошташыдан тұрады. Ресей – Ресей поштасының (Почта России) логотипі, сары түсті бірінші сыныпты пошта жәшіктерінде көк және қара түспен ақ әріптермен жазылған. Испания – пост мүйізі және оның үстіндегі корольдік тәж. Жапония – жоғары сызығы бар "T" әрпі (〒). Ұлыбритания – барлық пошта жәшіктерінде олардың жасалған уақытындағы биліктегі монархтың жеке коды көрсетілген. 1879–1887 жылдардағы анонимді тірек жәшіктері, онда код алынып тасталған, және 1952 жылдан кейін Шотландияда жасалған барлық жәшіктер (соның ішінде 1866 жылғы Penfold дизайнының көшірмелері) Елизавета II-нің жеке кодының орнына Шотландияның тәжін көрсетеді. Royal Mail-дің жеке жәшіктерінде код болуы міндетті емес. 1994 жылдан бері жасалған Royal Mail пошта жәшіктерінде әдетте ашылудың үстінде (шам жәшіктері) немесе есікте (тірек жәшіктері) "Royal Mail" деген жазу болады. Осы күнге дейін барлық пошта жәшіктерінде, анонимді тірек жәшіктерінен басқа, "Post Office" деген жазу болды. АҚШ – АҚШ пошта қызметінің (USPS) бүркіт логотипі, бірақ Express Mail жәшіктері USPS Express Mail логотипін пайдаланады.

Australia – a styled red letter "P" on a white circle, "P" standing for "Post". Canada – a combination of a bird wing and an aircraft wing in a red circle and flanked by the words Canada Post / Postes Canada. Previously the words Canada, Canada Post, or Canada Post Corporation) were used on post boxes. Until the early 1970s, post boxes had the words "Royal Mail" and the Royal Coat of Arms of Canada. Continental Europe – most designs include a Post horn, like those used by postmen to announce their arrival. In Germany the post horn is the only element indicating post services. France – the arrow shaped logo of La Poste. Greece – Hellenic Post use the head of god Hermes wearing a winged petasos (summer hat) as their logo. Hermes was usually portrayed as the messenger of the gods
Netherlands – an orange triangle with "postnl" and a royal crown in it. Republic of Ireland – from 1922 the Irish harp entwined with the letters "SE" for Saorstát Éireann, then "P⁊T" Gaelic script for Post and Telegraphs and from 1984 An Post with their wavy lines logo, often on the door as a raised casting. Many boxes installed prior to 1922 contain the Royal Cypher of the reigning monarch at the time of manufacture. Portugal logo of the CTT Correios, consisting of a mounted postman playing a post horn. Russia – logo of Russian Post (Почта России) written white on blue and black on yellow 1st class mail boxes. Spain – Post horn and a royal crown over it. Japan – a "T" with bar above it (〒). United Kingdom – all post boxes display the Royal Cypher of the reigning monarch at the time of manufacture. Exceptions are the Anonymous pillar boxes of 1879–1887, where the cypher was omitted, and all boxes for use in Scotland manufactured after 1952 (including replicas of the 1866 Penfold design) which show the Crown of Scotland instead of the Royal Cypher for Elizabeth II. Private boxes emptied by Royal Mail do not have to carry a cypher. Royal Mail post boxes manufactured since 1994 carry the wording "Royal Mail", normally above the aperture (lamp boxes) or on the door (pillar boxes). Before this date all post boxes, with the exception of the Anonymous pillar boxes, carried the wording "Post Office". United States – the United States Postal Service (USPS) eagle logo, except that boxes for Express Mail use the USPS Express Mail logo.