Кіріспе
Шотланд кәсіпкері, бизнесмен және «Рейнджерс» футбол клубының бұрынғы төрағасы сэр Дэвид Эдвард Мюррей (14 қазан 1951 жылы туған) – шотланд кәсіпкері, бизнесмен және «Рейнджерс» футбол клубының бұрынғы төрағасы. Шотландияның Эйр қаласында туған Мюррей 23 жасында «Мюррей Интернэшнл Металз Лимитед» компаниясын құрды. Компания темір тарататын, кен шығаратын және жылжымайтын мүлікті дамытатын салаларды қамтыды. Мюррей 1988 жылы 6 миллион фунт стерлингке сатып алған шотландтық «Рейнджерс» футбол клубының иесі ретінде ең жақсы танымал. Оның басшылығымен клуб 15 лига чемпионы және 20 ішкі кубок жеңіп алды. Мюррей 2009 жылы төрағалықтан кетіп, оның орнына Аластер Джонстон келді.
Sir David Edward Murray (born 14 October 1951) is a Scottish entrepreneur, businessman and former chairman of the Rangers Football Club. Born in Ayr, Scotland, Murray had formed the company Murray International Metals Limited by the age of 23. The company grew to include steel distribution, mining and property development. Murray is perhaps best known for his ownership of Scottish football club Rangers, which he purchased for £6 million in 1988. Under his stewardship, the club won 15 League Championships and 20 domestic Cups. Murray stepped down as chairman in 2009, and was replaced by Alastair Johnston.
Ерте өмір және білім
1951 жылы 14 қазанда Айр қаласында туған Мюррей Айр академиясында, Белмонт орта мектебінде, Феттс колледжінде және Броутон орта мектебінде оқыған. 23 жасқа келгенде Мюррей Murray International Metals Limited компаниясын құрды, ол құрылысқа арналған металл өнімдерін таратуда жетекшілікке ие болды. Шотландияның ең танымал футбол клубтарының біріне ие болу идеясымен қызығған Мюррей 1988 жылғы 23 қарашада «Рейнджерс» клубын клубтың сол кездегі иесі, Невада штатында тұратын Лоуренс Марлбороудан 6 миллион фунт стерлингке сатып алды.
Төрағалық ету
Кейін оның төрағалық етудің бірінші кезеңіне айналған кезде Мюррей Дэвид Холмстен мұра еткен амбициялық стратегияны жалғастырып, кеңейтті. Оның инвестициясы Ibrox стадионының одан әрі дамуына әкелді, ол 1971 жылдың 2 қаңтарындағы Ibrox трагедиясынан кейін кең ауқымды қайта жаңартудан өтті, осы трагедияда «Олд Фирм» дербиі барысында Селтикпен болған ойыннан кейін 66 жанкүйер қаза тапты. Мюррей қазіргі негізгі трибунаға үшінші қабатты қосылуын қадағалады, бұл стадионның сыйымдылығын 7300 орынға арттырды. Бұл кезең футболдық жетістіктерден бөлек, маңызды себептерге де толы болды. 1989 жылы Мюррей мен сол кездегі бас жаттықтырушы Грэм Сунесс француз клубынан 1.5 миллион фунтқа Мо Джонстонды сатып алды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бері клуб үшін ойнаған алғашқы танымал католик ойыншысы болды. 1989 жылдан бастап клубтың Еуропадағы көрсеткіштері күтілгеннен төмен болды. 2005–06 жылдары «Рейнджерс» Чемпиондар лигасының топтық кезеңінен өтіп, бұл жарыстың қазіргі форматында соңғы 16 командаға жеткен алғашқы шотланд командасы атанды. 2007–08 жылдары «Рейнджерс» УЕФА кубогының финалына шықты, бірақ Манчестер қаласындағы стадионда «Зенитке» 2:0 есебімен жеңілді. Алайда, «Рейнджерс» Шотландия Лига кубогы мен Шотландия кубогын жеңіп алды. 2001–02 жылдары Мюррей «Рейнджерс» ешқашан шотланд футболын тастамайды деген бұрынғы талабынан бас тарды, «Олд Фирм» командаларының ағылшын лигаларына, соңында Премьер-лигаға көшуін қолдады. Мюррей және басқалардың пікірінше, бұл теледидардан түсетін табыстың айтарлықтай өсуін қамтамасыз етеді, сондай-ақ клубтың бәсекелестік ортада жұмыс істеуіне мүмкіндік береді, бұл еуропалық жарыстардағы көрсеткіштерді жақсартуға көмектеседі. «Рейнджерс» ойыншылардың келісімшарттарында көрсетілмеген төлемдер жүйесін пайдаланғаны және осылайша футбол органдарында ойыншыларды дұрыс тіркемегені туралы айыптауларға байланысты Мюррей билігі кезінде «Рейнджерс» жеңген титулдардың күшін жою мүмкіндігі туындады. Мюррей өзінің басшылығы кезінде қандай да бір бұзушылық жасады деген айыптауларды қатаң түрде жоққа шығарды. 2013 жылы Шотландия Премьер-лигасының тәуелсіз комиссиясы «Рейнджерс» тарапынан жасалған «жарияланбаған төлемдер» туралы тергеу жүргізді. Комиссия «Рейнджерс» компаниясының HM Revenue & Customs (HMRC) органдарынан ақпаратты жасыру мақсатымен сенімдік төлемдерді әдейі жарияламағанын анықтады және бұрынғы компанияға 250 000 фунт стерлинг айыппұл салды. Тергеу барысында сенімдік төлемдер жасалған кезеңде «Рейнджерс» жеңіп алған құрметтердің (бес лигалық титул, төрт Шотландия кубогы және бес Лига кубогы) күшін жою күтілгенімен, бұл іс жүзеге аспады, өйткені «Рейнджерс» ақпаратты жасыру арқылы спорттық артықшылыққа ие болған жоқ деп есептелді.
Қаржы
Еуропадағы Рейнджерс клубының амбицияларын іске асыру ниетінде, Дик Адвокаттың басшылығымен беспрецеденттік шығындар кезеңі клубтың қарызын арттырды. Күтілген теледидарлық кірістер түспеді, ал клубтың табысы трансферлік ақылар мен ойыншылардың жалақысының өсуін өтемеді. 1998 жылы Мюррей: «Селтик клубы әр 5 фунт жұмсаса, біз 10 фунт жұмсаймыз» деді. 2001 жылы Алекс Маклиш бас менеджер болып тағайындалғанда Мюррей қателіктер жасалғанын мойындап, «Біз бұрыс түсіндік. Біз, әрине, тым көп ақша жұмсадық. Бұған қайта жол бере алмаймыз, өйткені бұл – толыққанды басқарудың қателігі» деді. Клубты қаржылық тұрақтылыққа жеткізу үшін шығындарды қысқартудың радикалды бағдарламасы енгізілді. 1996 жылы ENIC тобы Рейнджерс клубына 40 миллион фунт стерлинг инвестициялады. Алайда, Мюрреймен трансферлік шығындар жөніндегі келіспеушіліктер 1999 жылдың мамырында ENIC-тің Говард Стэнтонның клуб директорлар кеңесінен кетуіне әкелді. ENIC 2001 жылдың ақпан айында Рейнджерс клубындағы 20,2% үлесін сатуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді, бірақ сатып алушы таба алмағандықтан 2004 жылдың тамызында Мюррейге 8,9 миллион фунтқа сатты. 2010 жылдың сәуір айында банк Murray International Holdings-тегі үлесін 24%-ға дейін арттырды, бұл компания үлкен шығынға ұшырағаннан кейін борыш пен акцияны айырбастауды ұйымдастырды. 2002 жылдың 5 шілдесінде Мюррей төрағалықтан бас тарды және клубтың күнделікті басқару ісіне қатысуын шектеді. Оның клубтың ең ірі акционері мәртебесі сақталды. 2004 жылдың 1 қыркүйегінде Мюррей төрағалыққа оралуын жариялады, сонымен бірге клубтың қарызын азайту үшін 50 миллион фунт көтеруге құқық берілді. Осылайша Мюррей клубтағы үлесін жалпы акцияның 90%-ға дейін арттырды. Мюррей өзінің 100 миллион фунт стерлингтен астам ақшасын Рейнджерс клубына инвестициялағанын мәлімдеді. Рейнджерс клубын сатқаннан кейін, Дэвид Мюррейдің Рейнджерс клубындағы басқару кезеңіндегі қаржылық басқару 2012 жылдың ақпан айында клубтың таратылуына байланысты одан да көп сынға ұшырады. Мюррей Рейнджерс клубын Крейг Уайтке сатты, ол бұрынғы басшылықтың, әсіресе қызметкерлерге берілген үлесімдерден туындаған салық төлеміне байланысты клубтың проблемалары үшін кінәлі екенін айтты. Алайда Мюррей клубтың қаржылық қиындықтарындағы өз рөлін азайтып, сондай-ақ Рейнджерс клубының иесі болған кезінде жасалған «алдау» туралы айыптауларды жоққа шығарды. Бірінші сатыдағы салық трибуналы Рейнджерс пен Murray International Holdings компаниясының HMRC талап еткен 74 миллион фунт стерлингтік салықтық төлемге қатысты шағымын қарап, 2012 жылдың 20 қарашасында үкім шығарды. Рейнджерс пен MIH көпшілік дауыспен шағымды жеңіп алды. Үкім шығарылғаннан кейін Мюррей екі жыл бұрын HMRC-ге 10 миллион фунт стерлингтен астам төлеу ұсынылғанын растап, шешімге келместен бұрын Рейнджерс клубына келтірілген зиянға наразылық білдірді. Ол сондай-ақ HMRC-нің өзінің ізбасары Крейг Уайттың әрекеттерін бағалауына күмән келтірді, ол клубта салық пен әлеуметтік сақтандыру төлеуін тоқтатқаннан кейін Рейнджерс клубының бұрынғы холдинг компаниясының таратылуына әкелді. Мюррейдің ақпараттық ағып шығуына қарсы заңдық шаралар 2012 жылдан бастап жүргізіліп жатыр.
Рейнджерлерді сату
2006 жылы Мюррей «Рейнджерс» клубымен байланысын үзгенді ойлады. Мюррейдің өзі клубты сату немесе иелігінде қалдыру ниетіне қатысты әлгіндей нақты пікір білдіруді жалғастырды: «Бұл тікелей «Сатылымда» деген жарнама емес, бірақ мен мұны мәңгілікке жасағым жоқ». Мюррей 2009 жылдың 26 тамызында жеке себептермен «Рейнджерс» футбол клубының төрағасы лауазымынан қайтадан бас тартатынын хабарлады. 2010 жылдың маусым айында Мюррей клуб енді белсенді түрде сатып алушы іздемейтінін мәлімдеді. Ол кезде клуб және оның бас компаниясы «Murray International Holdings» оффшорлық банк шоттарына жасалған төлемдерге байланысты салық мәселесі бойынша HMRC-нің тергеуіне түсті. 2011 жылдың 6 мамырында Мюррей клубтағы бақылау үлесінің (85,3 пайызын) «Wavetower Limited» компаниясына 1 фунт стерлингке сатқаны расталды, бұл шарт бойынша Шотландия банкіне барлық 18 миллион фунт стерлингтік ескі қарызын толық өтеу, 4 жыл бойы жаңа ойыншылар құрамына жыл сайын 5 миллион фунт стерлинг инвестициялау, сондай-ақ 7 миллион фунт стерлингті қосымша жұмыс капиталы мен стадионды жақсартуға жұмсау міндеттемелері болды. «Wavetower Limited» компаниясы «Liberty Capital» компаниясына тиесілі, ал оның түпкілікті иесі – бизнесмен Крейг Уайт.
Регбидің демеушілігі
2007 жылдың 3 қыркүйегінде Шотландия регбиі Сер Дэвид Мюррейдің Шотландия ұлттық регби командасының жаңа демеушісі болып, «The Famous Grouse» компаниясын алмастыратынын хабарлады. Алғашқы 3 жылдық келісімнің құны 2,7 миллион фунт стерлингті құрады, кейіннен ол бір жылға ұзартылды.
Жеке өмір
Мюррейдің бизнестегі жетістіктері 1976 жылы регби матчынан кейін болған ауыр автокөлік апатынан екі аяғынан айырылған жеке трагедиясына қарамастан келді. Мюррей аяқтарынан айырылғандарды ұзақ жылдар бойы қолдап келді, бұл оның 1996 жылы Мюррей қорын құруында көрініс тапты. 2006 жылдың 7 қарашасында, қор құрылғанына 10 жыл толуымен, сэр Дэвид Мюррей Мюррей қорына табысталған Еріктік қызмет көрсеткені үшін Королеваның сыйлығын қабылдады. 1992 жылы Мюррейдің әйелі Луиза рактан қайтыс болды, бұл тағы бір жеке трагедия болды. Олардың екі ұлы болды: Дәуіт (1973 жылы туған) және Кит (1975 жылы туған). Мюррейдің басты қызығушылықтары – спортты тамашалау, шарап жинау және өндіру. Ол Францияда екі жүзімдікке ие: Прованстағы Шато Рутас және Бургундиядағы Домен Жессиом. 2006 жылы ол Chevaliers du Tastevin орденімен марапатталды және шараптары үшін көптеген сыйлықтар алды. 2011 жылдың маусым айында сэр Дэвид Пертширдегі Дунбарни есімінде бұрынғы заңгер Кае Тинтоға үйленді. Олар жеті жылдан кейін 2018 жылы ажырасты.
Құрметтер
Мюррей мансабында көптеген марапаттармен танылған. 1984 жылы, 33 жасында, ол «Жылғы жас шотланд кәсіпкері» атағын алды. Мюррей Шотландиядағы бизнес саласына қосқан үлесі үшін 2007 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде рыцарь атағына ие болды. Осы құрметті тізімге енгеннен кейін Мюррей 2007 жылдың 4 шілдесінде Холируд сарайында өткен салтанатта Елизавета патшайымнан рыцарь атағын алды. 2008 жылдың желтоқсан айында сэр Дэвид Эдинбург университетінің МакЭван залында өткен шарада құрметті доктор ғылымының дәрежесін алды.