Кіріспе

Америкалық сарбаз, Одақ армиясының полковнигі (1843–1863)

Чарльз Риверс Элет (1 маусым 1843 – 29 қазан 1863) – Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясының полковнигі. Ол әкесі Чарльз Элет-тің кішісі басқаратын АҚШ қошқар флотында және оның ағасы Альфред У. Элет басқаратын Миссисипи теңіз бригадасының құрамындағы қошқар флотының командирі болып қызмет етті. 1862–1863 жылдардағы Виксбург кампаниясы аясында Миссисипи өзені мен оның салаларын бақылау үшін жүргізілген «қоңыр су» шайқасында USS Queen of the West, USS Switzerland, USS Lancaster және USS Monarch кемелеріне қолбасшылық етті. Он тоғыз жасында Одақ армиясының ең жас полковниктерінің бірі болды. Оның Виксбургтегі бекіністерге қарсы екі түрлі қошқар кемесімен жасаған батыл шабуылдары және Язу өзеніндегі операциялары үшін Уильям Т. Шерман мен Дэвид Диксон Портер мақтады. Дегенмен, Портер оны Қызыл өзендегі агрессивті әрекеттері салдарынан «Батыс патшайымын» Конфедерация күштерінің қолға түсіргені үшін сынады.

Ерте өмір және білім

Элет 1843 жылдың 1 маусымында Вашингтон қаласының Джорджтаун ауданында дүниеге келді. Ол белгілі азаматтық инженер Чарльз Элеттің жалғыз ұлы болды. 1855 жылы ол әкесімен Еуропаға сапар шегіп, екі жыл бойы Парижде білім алды. Азамат соғысы басталарға дейін Джорджтаун университетінде медицинаны оқыды. 1861 жылы ол хирургтің көмекшісі болып ерікті түрде қызмет етіп, Вашингтон қаласында Булл-Ран шайқасының бірінші күнінде жараланған әскерлерді емдеуге көмектесті.

Азаматтық соғыс

Элетт 1862 жылдың көктемінде Одақ армиясына медициналық курсант ретінде қосылды, Одақ армиясының хирургіне көмекші болып жұмыс істеді. Кейін ол әкесі басқарған АҚШ-тың "Тартақ" флотына ауысты. Тартақ флотилиясы – коммерциялық кемелерден өзгертілген тартақ кемелерінен құралған Одақ армиясының бөлімшесі. 1862 жылдың маусым айында ол "Швейцария" кемесіндегі медициналық курсант ретінде Мемфистің бірінші шайқасына қатысты. Ол Мемфистің тапсырылуын қабылдаған Одақ армиясының өкілдерінің бірі болды. Элетт пен оның туысы Эдвард Элетт Мемфис пошта бөлімінің үстіндегі Конфедерация туын түсіріп, оның орнына американдық туды көтерді. Оның әкесі Мемфис шайқасында алған жарақатынан көз жұмды, ал тартақ флотилиясының басқаруы оның ағасы Альфред У. Элеттке берілді.

Виксбургтен солтүстікке қарай

26 маусымда Альфред У. Элет «Монархты», ал Чарльз Р. Элет «Ланкастерді» Миссисипи штатындағы Ливерпуль маңындағы Язу өзенінде үш конфедерациялық канонерлік кемені – басып алу немесе жою мақсатымен қолға алды. Конфедерациялықтар өз кемелерін өртеп жіберді: CSS General Van Dorn, CSS General Polk және CSS Livingston, одақ күштері жақындап келе жатқанын көргенде. 15 шілдеде «Батыс патшайымы», «Каронделет» және «Тайлер» Язу өзенінде конфедерациялық темір қақпалы CSS Arkansas-пен шайқасты. «Арканзас» ауыр зақымдар алды, бірақ Миссисипи өзеніне қашып, Виксбургтегі конфедерациялық бекіністерінің қорғауына ішкіріп кірді. 22 шілдеде «Батыс патшайымы» мен «Эссекс» Виксбургтегі бекіністерге қарамастан «Арканзасқа» шабуыл жасады. Шайқас барысында «Батыс патшайымы» «Арканзасқа» шағылысты, бірақ көп зақым келтірмеді және Виксбургтің үстіндегі Миссисипи өзені эскадрильясының кемелеріне қосылды. Тамыз айында USS Benton, Элеттің «Монарх» және «Ланкастер» тарауымен бірге Миссисипи өзеніндегі Милликен бұрылысында CSS Fairplay-ді басып алды. Басып алынған кезде бу кемесінде Транс-Миссисипи армиясына бағытталған бес мың мылтық пен оқ-дәрі тасымалданған. Элет пен «Батыс патшайымы» Виксбургке қарсы операцияларды қолдауды жалғастырды. 19 қыркүйекте екі көліктік баржаны сүйемелдеп келе жатқанда, «Батыс патшайымы» Миссисипи штатының Боливар қаласының үстіндегі Миссисипи өзенінде конфедерациялық жаяу әскері мен артиллериясымен қысқаша шайқасқа түсті. Элет пен «Батыс патшайымы» Язу өзенінде миналарды жою және конфедерациялық бекіністеріне шабуыл жасау операцияларын жүргізді. 1862 жылдың қараша айында Альфред У. Элет Миссисипи теңіз бригадасын, десанттық шабуыл тобын ұйымдастырды. Тарау флоты бригада құрамына енгізілді. 5 қарашада Чарльз полковник шеніне көтеріліп, Элет отбасының үшінші мүшесі болып тарау флотына жетекшілік етті. Элет Виксбург қаласына елеулі зақым келтірді, бірақ оны толығымен жоя алмады. «Батыс патшайымы» Виксбург қаласын жоймас бұрын, жаудың атысынан кемедегі мақта балталары өртеніп кеткендіктен, шайқастан шығуға мәжбүр болды. Элет одақ күштеріне Виксбург бекіністерінің маңында түнде 20 000 бушель көмірмен толтырылған басқарылмайтын көмір баржасын жүзіп жіберіп, «Батыс патшайымын» отынмен қамтамасыз етуді ұсынды. Баржа конфедерациялық күштердің назарына ілікпеді және «Батыс патшайымы» оны ұстап алғанша 10 миль (16 км) өзен бойымен жүзіп кетті. Баржа «Батыс патшайымына» миссиясын жалғастыру үшін жеткілікті отын берді. 3 ақпанда Элет пен «Батыс патшайымы» үш конфедерациялық көлік кемесін – CSS A. W. Бейкер, CSS Moro және CSS Berwick Bay-ді басып алды. «Моро» кемесінде жүк болған жоқ, өйткені ол Луизиана штатының Хадсон портына азық-түлік тасымалдаған еді. Ал қалған екі кеме Виксбургке бағытталған азық-түлікпен жүктелген. «Батыс патшайымы» «Де Сотомен» кездесіп, 12 ақпанда Элет екі кемені де Атчафалая өзенінен Луизиана штатының Симмеспорт қаласына конфедерациялық күштерді іздеуге бағыттады. Экипаж жағаға шығып, табылған барлық заттарды жойды және тұрғын үйлерді тонады. Миссисипи өзенімен кері қайтып келе жатқанда «Батыс патшайымы» конфедерациялықтардың атысына түсті және бірінші офицер жараланды. Жауап ретінде Элет және оның экипажы бірінші офицерді жарақаттағандардың үйлері деп саналған үш плантацияны өртеп жіберді.

Батыс патшайымы жоғалды

14 ақпанда Элет «Батыс патшайымы» мен «Де Сото» кемелерін Қызыл өзен бойымен жүргізіп, 4500 бушель жүгері тасымалдаған «Эра No. 5» пароходына шабуыл жасады. «Де Сото» кемесі Конфедерация күштеріне түскеннен сақтау үшін өртеліп, Элет пен экипажы «Эра No. 5» кемесімен қашып кетті. Ол 1863 жылғы 14 тамызда отставкаға кетті. «Тартақ» флотының басқаруы оның туысы Джон А. Элетке жүктелді. 1939-1946 жылдары қызмет еткен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Эллет» эсминшісі Чарльз Риверс Элеттің және оның отбасы мүшелерінің құрметіне аталды.