Кіріспе

Сайлаулар

Бразилия ұлттық деңгейде мемлекет басшысын – президентті – және заң шығарушы органы сайлайды. Президент төрт жылдық мерзімге екі турлы жүйе бойынша абсолютті көпшілік дауыспен сайланады. Ұлттық конгресс (Congresso Nacional) екі палатадан тұрады. Депутаттар палатасы (Câmara dos Deputados) пропорционалдық өкілдікпен төрт жылға сайланатын 513 мүшеден тұрады. Федералдық сенатта (Senado Federal) 81 мүше бар, олар сегіз жылдық мерзімге сайланады, сайлаулар әр төрт жылда бір рет орынның үштен бірі және үштен екісі үшін кезегімен өткізіледі. Бразилия көп партиялық жүйеге ие, сонша көп партия бар, олардың ешқайсысы жеке билікке келе алмайды, сондықтан коалициялық үкімет құру үшін бірлесіп жұмыс істеуі керек.

Сайлау жүйелері

Бразилияда президенттікке үміткер жеңімпаз деп жариялану үшін 50 проценттен астам дауыс жинауы керек. Егер ешбір үміткер 50 процент плюс бір дауыс жинамаса, екінші тур өткізіледі. Депутаттар Халық қабылдаушылар палатасына партиялық тізімдер арқылы пропорционалды өкілдіктің ашық тізім түрінде сайланады. Орындықтар 27 көпмандатты округтерге бөлінеді, округтер Федерациялық бірліктерге (26 штат және Федералды округ) негізделген, олар 8-ден 70 орынға дейін ауыспайды. Орындықтар Д’Ондт әдісі арқылы үлестіріледі. Сенаторлар Федералды Сенатқа көпшілік дауыспен, бірінші келгенге жеңіс принципі бойынша сайланады, бұл пропорционалды емес жүйе. Әр штаттан және Федералды округтен үш сенатор сайланады. Мемлекеттік биліктің төменгі деңгейлерінде штаттық заң шығарушы жиналыстар мен қалалық кеңестер ашық тізімді пропорционалды сайлау жүйесі бойынша сайланады. Орындықтар Д’Ондт әдісінің нұсқасы бойынша бөлінеді, онда тек V/n дауыс алған партиялар ғана (мұнда V – берілген дауыстардың жалпы саны, ал n – толтырылатын орын саны) заң шығарушы органда орын алады. Бразилияда 18-ден 70 жасқа дейінгі сауатты азаматтар үшін дауыс беру міндетті, ал 16 және 17 жастағы, 70 жастан асқан немесе сауатсыз азаматтар үшін – ерікті. Бразилия 1932 жылы Сайлау кодексіне міндетті дауыс беруді енгізді және 1988 жылғы Конституцияда дауыс беру жасын 18-ден 16-ға төмендетті. 1988 жылғы Конституция Бразилияның сауатсыз азаматтарына да ерікті сайлау құқығын берді.

Референдумдар

Бразилия тарихында үш ұлттық референдум өткізді. Біріншісі 1963 жылғы 6 қаңтарда өткен, онда халық 1961 жылы конституциялық түзетумен өзгертілген президенттік үкімет жүйесін қайта орнатуға дауыс берді (жарамды бюллетеньдердің 82%). 1988 жылғы Федералды Конституцияға сәйкес екінші референдум 1993 жылғы 21 сәуірде өткізілді, онда сайлаушылар республикалық үкімет нысаны үшін дауыс берді және президенттік жүйені қайта растады. Жеке атыс қаруы мен оқ-дәрі саудасын тыйым салу туралы үшінші ұлттық референдум 2005 жылғы 23 қазанда өтті. Сайлаушылардың 64% бұл тыйым салу ұсынысын қабылдамады.