Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ботсванадағы мемлекеттік қызметтерге саяси сайлаулар
Political elections for public offices in Botswana
Ботсванадағы сайлаулар көп партиялық демократия және парламенттік жүйе шеңберінде өтеді. Ұлттық Ассамблеяның көп бөлігі тікелей сайланады, және ол өз кезегінде Президентті және өзінің бір бөлігін сайлайды. Нтло-я-Дигкоси құрамына тағайындалған, мұрагерлік және жанама сайлау арқылы таңдалған мүшелер кіреді.
Elections in Botswana take place within the framework of a multi party democracy and a parliamentary system. The National Assembly is mostly directly elected, and in turn elects the President and some of its own members. The Ntlo ya Dikgosi is a mixture of appointed, hereditary and indirectly elected members.
Бечуаналенд протектораты
1889 жылы Бечуаналанд протектораты құрылғаннан кейін, 1920 жылдардың басында Еуропалық консультативтік кеңес (ЕАК) және Туыстық кеңес (НАК) құрылғаннан соң, аумақта алғашқы сайлаулар өтті. ЕАК мүшелері еуропалық тегі бар британдық азаматтар (немесе британдық азаматтыққа қол жеткізе алатындар) бір өкілдік сайлау округтерінде тұру және мүліктік талаптарға сай сайланды. Ол алғаш рет 1921 жылы сайланды, сайлаулар үш жыл сайын өткізілді. Бастапқыда кеңесте төрт мүше болды, 1929 жылы алтыға, ал 1948 жылы сегізге дейін артты. Туыстық кеңес бастапқыда 30 мүшеден тұрды, оның ішінде оңтүстік тайпаларынан әрқайсынан бес адамнан (Ролонг, Квена, Бангвакеце, Кгатла, Бамалете және Тлоква) кірді. Бес мүшенің бірі тайпа басшысы болуы керек еді, ал қалған төртеуі тайпалардың "дәстүрлеріне сәйкес" сайланды. 1937 жылы жүйе өзгертіліп, Резидент комиссары әр тайпадан бір өкілді таңдау құқығына ие болды.
Following the creation of the Bechuanaland Protectorate in 1889, the first elections took place in the territory at the start of the 1920s, following the establishment of the European Advisory Council (EAC) and the Native Advisory Council (NAC). Members of the EAC were elected in single member constituencies by British citizens (or those who could qualify for British citizenship) with European parentage, and who met residency and wealth requirements. It was first elected in 1921, with elections held every three years. Initially it had four members, increasing to six in 1929 and eight in 1948. The Native Advisory Council initially consisted of 30 members, five from each of the southern tribes (the Rolong, Kwêna, Bangwaketse, Kgatla, Bamalete and the Tlôkwa). One of the five members had to be the tribe's chief, but the other four members were elected by the tribes "according to their customs". In 1937 the system was changed to allow the Resident Commissioner to select one representative for each tribe.
Ботсвана Республикасы
Жалпыға бірдей сайлау құқығы бойынша өткізілген алғашқы сайлаулар 1965 жылы, тәуелсіздік алғаннан 18 ай бұрын өтті. Бечуаналенд Демократиялық партиясы (тәуелсіздік алғаннан кейін Ботсвана Демократиялық партиясы деп қайта аталды) 31 орынның 28-ін алып, үлкен жеңіске жетті. Тәуелсіздік алғаннан кейін БДП 1969, 1974, 1979 және 1984 жылдары да үлкен жеңіске жетіп, әр сайлауда орынның кемінде үштен екі бөлігін иеленді. 1987 жылы сайлау реформасы жөніндегі референдум өтті, бірақ ол тек Сайлау бақылаушысы лауазымын құрумен шектелді, ал БДП-ның Ұлттық Ассамблеяда басымдығын сақтаған «бірінші келген жеңіске ие болады» жүйесі өзгеріссіз қалды. 1989 жылы тағы да үлкен жеңіске жеткеннен кейін, 1994 жылғы сайлауда оппозициялық партия ең жақсы нәтижені көрсетті, Ботсвана Ұлттық майданы (BNF) 40 сайланған орынның 13-ін жеңіп алды, бірақ БДП әлі де орынның үштен екі бөлігін сақтап қалды. 1995 жылы өткен наразылық акцияларынан кейін 1997 жылы сайлау реформасы бойынша екінші референдум өтті. Реформаларға тәуелсіз Сайлау комиссиясын құру, шетелде тұратын батсваналарға дауыс беруге рұқсат беру және дауыс беру жасын 21-ден 18-ге төмендету кірді, және осы үш реформа да сайлаушылармен бекітілді. 1999 жылғы сайлауда БДП 40 сайланған орынның 33-ін жеңіп алды, бұл 1998 жылы BNF-де болған жарылыстан кейін орын алды. 2004 жылы 57 сайланған орынның 44-ін, 2009 жылы 45-ін және 2014 жылы 37-ін жеңіп алды.
The first elections held under universal suffrage took place in 1965, prior to independence 18 months later. The Bechuanaland Democratic Party (renamed the Botswana Democratic Party following independence) won a landslide victory, taking 28 of the 31 seats. Following independence, the BDP went on to claim landslide victories in 1969, 1974, 1979 and 1984, winning at least three quarters of the seats in every election. A referendum on electoral reform was held in 1987, but it only involved the creation of the post of Supervisor of Elections, and the first past the post system that allowed the BDP to dominate the National Assembly remained in place. After another landslide victory in 1989, the 1994 elections saw the best performance by an opposition party, as the Botswana National Front (BNF) won 13 of the 40 elected seats, although the BDP still held two thirds of the seats. A second electoral reform referendum was held in 1997 following violent protests in 1995. The reforms included the creation of an Independent Electoral Commission, allowing Batswana living abroad to vote, and lowering the vote age from 21 to 18, with all three approved by voters. The 1999 elections saw the BDP win 33 of the 40 elected seats, following a split in the BNF in 1998. It went on to win 44 of the 57 elected seats in 2004, 45 seats in 2009 and 37 seats in 2014.
Ұлттық жиналыс
Ұлттық Ассамблеяның 65 мүшесінің ішінде бес жылдық мерзімге бір мандатты округтерде көп дауыс алған үміткерлер арқылы сайланған 57 мүше, Президент ұсынған тізім бойынша Ұлттық Ассамблея сайлаған төрт мүше және қызметі бойынша кіретін екі мүше – Президент және Бас Прокурор бар. Тәуелсіздік алғаннан бері Ұлттық Ассамблеяның құрамы біртіндеп кеңейді; сайланған мүшелердің саны 1974 жылы 31-ден 32-ге, 1984 жылы 34-ке, 1994 жылы 40-қа және 2004 жылы 57-ге дейін артты. Тікелей сайланбаған мүшелердің болуы 1974 жылдан басталды. Дауыс беруге құқығы бар азаматтар 18 жасқа толып, Ботсвана азаматы болуы керек, сондай-ақ дауыс беру тізіміне тіркелуге дейін кемінде 12 ай елде тұруы тиіс. Сайлауға қатысуға құқығы жоқ деп танылуының себептері: ақыл-есі дұрыс емес деп танылуы, өлім жазасына кесілуі, алты ай немесе одан астам мерзімге түрмеге қамалуы, сайлауға байланысты қылмыс жасауы немесе екі азаматтығының болуы. 1974 жылға дейін Президент сайланған депутат болуы міндетті еді.
The 65 members of the National Assembly include 57 members elected for five year terms in single member constituencies using first past the post voting, four members elected by the National Assembly from a list provided by the President, and two ex officio members; the President and the Attorney General. Since independence, the size of the National Assembly has gradually been increased; with the number of elected members increasing from 31 to 32 in 1974, 34 in 1984, 40 in 1994 and 57 in 2004. The presence of indirectly elected members began in 1974. Voters must be Batswana citizens aged 18 or over, have continuously resided in the country for at least 12 months prior to voter registration. Reasons for disqualification include being declared insane, being under a death sentence, having been imprisoned for six months or more, having committed an offence related to elections, or having dual citizenship. Until 1974 the President had to be an elected MP.
Нтло-я-Дигкоси
Нтло-я-Дигкоси (басшылар палатасы) жанама сайланады. 2005 жылға дейін оның құрамына елдің негізгі тайпаларының сегіз басшысы, басқа тайпалардың басшылары өздерінен сайлаған төрт мүше және қолданыстағы 12 мүше сайлаған тағы үш мүше кірген.
The Ntlo ya Dikgosi (House of Chiefs) is indirectly elected. Until 2005 it consisted of the eight chiefs of the country's main tribes, four members elected from amongst themselves by chiefs of other tribes, and three further members elected by the 12 existing members.
Референдумдар
Ботсванада үш ұлттық референдум өтті. Алғашқысы 1987 жылы сайлау жүйесін реформалау мәселесі бойынша, екіншісі 1997 жылы сол мәселе бойынша өткізілді. Үшінші референдум 2001 жылы сот жүйесіне ұсынылған реформалар туралы болды. Дауыс берушілерге барлығы сегіз сұрақ қойылды, ал дауыс беруге қатысу көрсеткіші 4,9% құрады.
Three national referendums have been held in Botswana. The first was held in 1987 on reforms to the electoral system, with a second referendum on the same subject in 1997. The third referendum was held in 2001 on proposed reforms to the judicial system. Voters were asked a total of eight questions, and voter turnout was just 4.9%.