Кіріспе

Жауынгерлік пышақтың түрі

Траншеялық пышақ – жауды жақын аралықта, мысалы, траншеяда немесе басқа шектеулі кеңістікте өлтіруге немесе әрекетсіз етуге арналған жауынгерлік пышақ. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста жау траншеяларына шабуыл жасаған сарбаздар үшін жақындау соғысының қаруы ретінде жасалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы траншеялық пышақтың мысалы – неміс армиясының Nahkampfmesser (жақын ұрыс пышағы). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде траншеялық пышақ, сол кезде жауынгерлік пышақ деп те аталатын, жаңа үлгілерге айналды. Неміс тарапында Nahkampfmesser және оған байланысты пышақтар жауынгерлік және тұрмыстық мақсаттар үшін әдеттегі сарбаздарға кеңінен берілді, ал одақтас әскерлер көбінесе элиталық жаяу әскер бөлімдеріне және штыкпен жабдықталмаған сарбаздарға траншеялық пышақтар берді. Бұл ертедегі «траншеялық пышақтар» көбінесе қысқартылған және қайратылған әскерлік штыктар болды. Бір түрлі пышақпен соғысу қаруы – француз тырнағы – траншеяларды қорғайтын тікенек сымдарды ұстауға арналған болат тіреулерді кесіп, ұшын өткірлеу арқылы жасалатын. Кейбір тарихшылар кейбір траншеялық пышақ үлгілері Боуи пышағынан шабыттанды деп санайды. Осыдан кейін жасалған траншеялық пышақтар қорғаныс траншеяларындағы жақын аралықтағы соғыстарда қолданылды, және мұндай шайқастарда қолданыстағы үлгілердің кемшіліктері анықталды. Француз тырнағының жетілдірілген түрі – Poignard Baïonnette Lebel M1886/14. Француз армиясының подполковнигі Кутрот жасағаннан кейін стандартты әскери жаяу әскер қаруы ретінде бекітілген Poignard Baïonnette Lebel ұзын, ине тәрізді ұшы бар, ағаш тұтқасы бар және болаттан жасалған сақшысы бар пышақтан тұрады. Бұл бастапқыда француздық Épée Baïonnette Modèle 1886 (штық) үлгісінен өңделген және қатаң шабуыл қаруы ретінде жасалған, Poignard Baïonnette Lebel M1886 Lebel штығының ұзын, тар стилето типті айқыш пішіндес пышағының бір бөлігін пайдаланды, ол жау сарбазын терең шаншу арқылы жылдам өлтіруге арналған. Бір M1886 Lebel штығынан үш траншеялық пышақ жасауға болады. Француз өнеркәсібі соғыс жағдайында жұмыс істегендіктен, көптеген материалдық тапшылықтармен және көбінесе қосалқы жұмыс күшін пайдаланғандықтан, тіпті ресми түрде бекітілген француз армиясының траншеялық пышақтары да пышақтан пышаққа айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Пышақтарға деген қажеттілік соншалықты зор болды, француз армиясының құрамалары жүздеген бұрынғы пышақ шеберлерін жұмыстан босатуға мәжбүр болды, сонда олар бұрынғы жұмыстарына оралып, қарулы күштер үшін траншеялық пышақтарды көптеп өндіруге кірісті. Соғыс барысында, екі қырлы Couteau Poignard Mle 1916 dit Le Vengeur сияқты жаңа және әмбебап пышақ үлгілері француз тырнағы мен бұрынғы стилето типті траншеялық пышақтардың орнын баса бастады. Траншеялық пышақтарды дамытудағы Францияның жетекшілігіне АҚШ ілесіп, үш траншеялық пышақ үлгісін енгізді: M1917, M1918 және Mark I (1918), барлығы тікелей немесе жанама түрде бұрынғы француздық үлгілерге негізделген.

Неміс армиясының окоптық пышақтары

Неміс Nahkampfmesser (аударма: жақын арадағы шайқас пышағы) Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде стандартты түрде берілетін неміс шайқас пышағы болды. Осы пышақтардың көпшілігі тақтайша ағаштан жасалған саптамасы мен металлдан жасалған қыны бар, сондай-ақ берік құрылымға ие болған. Сенімді дереккөздердің біріне сәйкес, Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс әскеріне берілген окоп пышақтары "жалпы мақсаттағы, кесуге және шаншуға арналған, дәстүрлі пышақтар" болды, олардың жүзі "көбінесе шамамен алты дюймдік, бір жақты кескіш, жоғарғы бөлігінде жалған жиекпен, бірақ кейде екі жақты кескіштер де кездеседі". Француз тырнағына қарсы қолданылғаннан кейін, Батыс майданындағы неміс әскері өздерінің сарбаздары үшін қолдануға арналған, пышақтап соғуға болатын қару ретінде болаттан жасалған тікенді сым тіректерін де қолдана бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған неміс окоп пышақтары да осыған ұқсас болды және қазіргі кезде көбінесе «бут пышақтары» деп белгіленеді, бірақ олар сирек ботқа салынып тасымалданды. Олардың көпшілігінде ботқа, жабдыққа немесе киімге бекітілетін клиптері бар болаттан жасалған қыны болды және олардың көпшілігі мемлекеттік мердігерлермен жасалып, жауынгерлік жарақ ретінде берілді.

Британдық және Комонвелл траншеялық пышақтар

Британдық армия және оның Ұлт Достастығының одақтастары (мысалы, Австралия, Канада және Жаңа Зеландия) Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде түрлі траншеялық пышақтарды қолданды. Кейбіреуі Боуи пышақтарының негізінде жасалған коммерциялық үлгілер болды. Ал басқалары арнайы типтерге жатты, мысалы, иесінің қолы жұдырықтай қысылғанда қолайлы болу үшін дөңгелек алюминийден жасалған тұтқасы бар итергіш пышақтар. Бекітілген пышақ иесінің саусақ буналарының арасынан шығып тұратын. Британдық әскерлер траншеялық шабуылдар кезінде траншеялық пышақтарды басқа "жай" қарулармен – траншеялық дубинкалар, пикакс саптары және шақырлармен, сондай-ақ револьверлер мен қол гранаталарымен бірге қолдануды қалыпты практика етті. Көптеген стандартталған үлгілер мемлекеттік мердігерлермен жасалып, ресми түрде шығарылды. Көбінесе олардың тұтқасы ағаштан, ал қыны металдан жасалған, берік құрылымға ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фэрбэрн-Сайкс айқас пышағы британдық командостар, Корольдік теңіз жаяу әскері командостары, Парашют полкі, Арнайы қайықтар қызметі және Арнайы әуе күштеріне кеңінен таралды. Бұл нағыз "траншеялық пышақ" болмаса да, Фэрбэрн-Сайкс осыған ұқсас мақсаттарда қолданылды.

АҚШ траншеялық пышақтары

Қызметке қабылданған алғашқы ресми АҚШ траншеялық пышағы – Генри Дистон және ұлдары жасаған, француз армиясында қолданыста болған траншеялық пышақтардың үлгілеріне негізделген АҚШ M1917 траншеялық пышағы. M1917 үшбұрышты шыны пышақ, ағаш тұтқа, металл буын қорғауышы және дөңгелек шүмегімен жабдықталған. M1917 қызметте қанағаттандырмайтындықтан, бірнеше ай ішінде сәл жақсартылған M1918 үлгісі қабылданды. Дегенмен, M1918 M1917-мен дерлік бірдей, басты айырмашылығы – буын қорғауышының құрылысы мен сыртқы түрі. Тек қана пышақпен соғысуға арналған M1917 және M1918 жиі пышақтары сынды. Олардың шектеулі пайдалылығы мен жалпы танымалдығы 1918 жылы AEF-ті түрлі траншеялық пышақтарды сынап, жаңа үлгіні таңдау үшін сынақ комиссиясын құруға мәжбүр етті. Осы сынақтардың нәтижесінде Mark I пайда болды, ол АҚШ армиясы офицерлерінің тобы M1917/18-дің кемшіліктерін жою мақсатымен жасаған. 1918 жылдың соңында қабылданған Mark I-дің пышақ пішіні француздық Couteau Poignard Mle 1916 dit Le Vengeur үлгісімен жасалған, бірақ көптеген Mark I пышақтары Бірінші дүниежүзілік соғыстың окоптарында қолданылуға үлкермеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 және 1943 жылдары Mark I әуе десантшыларына, Армия рейнджерлеріне және теңіз жауынгерлеріне берілді. Mark I толық таңғы конструкциямен, екі қырлы пышақпен және саусақтарды қорғауға және шайқаста пышақты қолдан шығармай, ұстауға көмектесетін қоладан жасалған ауыр тұтқамен жабдықталған. Сыртқы түріне қарамастан, буын қорғауышындағы тікенектер де қорғаныш мақсатында жасалған, олардың мақсаты – қарсыластың пышақты ұстауын қиындату. Бұл қолға бекітілетін, былғары баумен бекітілетін және алақан мен саусақтарды бос қалдыратын серіппелі механизммен бүктелетін пышақтан тұратын ерекше құрылғы еді. Хьюз 1919 жылы автоматты траншеялық пышағына патент алған, бірақ ол азаматтық өндірушілерді қызықтырмаған сияқты. Mark I-ді жасау үшін стратегиялық металдар қажет болды және оны жаппай өндіру өте қымбатқа түсті, сонымен қатар ол заманауи қолдан-қол қарумен күресу стиліне сәйкес келмейтіні де сынға ілікті. 1943 жылғы «АҚШ стандартты қару-жарақ каталогында» былай делінген: «M3 траншеялық пышағы қазіргі заманғы соғыста қолдан-қол қарумен күресу қажеттілігін қанағаттандыру үшін жасалды. Штыкпен қаруланбаған сарбаздарға берілгенімен, ол әсіресе парашютшілер мен рейнджерлер сияқты шабуыл жасақтарына арналған». M3 алғаш рет 1943 жылы АҚШ армиясының сарбаздарына берілді, ал алғашқы пышақтар әуе десантшылары мен АҚШ армиясының рейнджерлері сияқты элиталық бөлімшелерге жіберілді. Қолдан-қол қарумен күресу үшін жасалғанға қарамастан, M3 жауынгерлік бөлімшелерге берілген кезде жауынгерлік пышақ ретінде кең мақтау алмады. M3 жақсы теңдестірілген болса да (кейбір десантшылар мен рейнджерлер M3-ті лақтыру пышағы ретінде пайдалану өнерін меңгерген), оның пышағы оқ-дәрі жәшіктерін және азық-түлік банкаларын ашу сияқты ауыр жұмыстар үшін тым тар деп сынға ілікті, ал оның жиегін қайрау қиын болды. Пышақтың екінші жиегі де тым қысқа деп сынға түсті, бұл пышақтың артқа қарай кесу үшін қолданылуын шектеді. M3-тің көптеген ерекшеліктері M1 Carbine үшін M4 штығына, M1 Garand үшін M5 штығына, M14 мылтығы үшін M6 штығына және соңында M16 мылтығы үшін M7 штығына енгізілді. M3 пышағы мен барлық штыктар M8A1 қынына орналасады, ол ресми түрде «Қыны, Штык Пышақ, M8A1» деп аталады, оның Ұлттық қор нөмірі (NSN) 1095 00 508 0339. АҚШ әскерлері қолданған басқа да жауынгерлік пышақтарды кейде траншеялық пышақтар деп атайды. Оларға ІІ дүниежүзілік соғыста теңізшілер корпусының рейдкерлерімен жүретін шыны пышақтар және KA BAR және басқа өндірушілер жасаған жауынгерлік пышақтар жатады.