Кіріспе
Футбол стадионы: «Альянц Арена» (;) – Германияның Бавария штатындағы Мюнхен қаласында орналасқан футбол стадионы. Халықаралық матчтарға 70 000, ал ішкі матчтарға 75 000 көрерменге арналған. Сыртқы жағындағы инфляциялық ETFE пластикалық панельдерімен әйгілі, ол түсін өзгертетін сыртқы жағы бар әлемдегі алғашқы стадион. Мюнхеннің Швабинг-Фрайманн ауданының солтүстік жиегінде, Фретминг даласындағы 25 Вернер Хайзенберг аллеясында орналасқан. Дортмундтағы «Вестфаленштадионнан» кейін Германиядағы екінші ірі стадион болып табылады. «Бавария» (Мюнхен) футбол клубы 2005/06 маусымынан бастап өз алаңындағы ойындарын «Альянц Аренада» өткізеді. Бұрын клуб 1972 жылдан бері Мюнхен Олимпиада стадионында өз алаңындағы ойындарын өткізген. «1860 Мюнхен» бұрын стадионның 50 пайызына ие болған, бірақ 2006 жылы оны «Баварияға» 11 миллион еуроға сатты, бұл «1860» клубының қаржылық қиындықтарын шешуге көмектесті. Осы келісім бойынша «1860 Мюнхен» 2025 жылға дейін стадионда ойнауға мүмкіндік алды, бірақ меншік құқығына ие болмады. Алайда, 2017 жылдың шілдесінде «Бавария» «1860» клубымен жалға алу шартын тоқтатты, содан кейін стадионның жалғыз арендаторы атанды. Ірі жергілікті қаржы қызметтерін ұсынатын «Allianz» компаниясы стадионның атау құқығын 30 жылға сатып алды. Дегенмен, ФИФА мен УЕФА жарыстарын өткізген кезде бұл атау қолданылмайды, себебі бұл басқарушы органдардың саясаты ресми турнир демеушілері емес компаниялардың корпоративтік демеушілігіне тыйым салады. 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты кезінде стадион «FIFA WM Stadion München» (ФИФА Әлем чемпионаты стадионы, Мюнхен) деп аталды. УЕФА клубтарының, Ұлттар лигасының және халықаралық матчтарда ол «Fußball Arena München» (Футбол Арена Мюнхен) деп танылады. 2012 жылы УЕФА Чемпиондар лигасының финалы қабылдады және 2023 жылдан кейін 2025 жылға ауыстырылған финалға, сондай-ақ УЕФА Еуро-2024 турниріндегі матчтарға төрағалық етеді. 2012 жылдан бері «Бавария» клубының мұражайы – «FC Bayern Erlebniswelt» «Альянц Арена» ішінде орналасқан. 2022 жылы ол NFL халықаралық сериясының бөлігі ретінде Германияда өткен алғашқы тұрақты маусымдық Ұлттық футбол лигасының (NFL) американдық футбол матчын қабылдады.
Allianz Arena (; known as Fußball Arena München for UEFA competitions) is a football stadium in Munich, Bavaria, Germany, with a 70,000 seating capacity for international matches and 75,000 for domestic matches. Widely known for its exterior of inflated ETFE plastic panels, it is the first stadium in the world with a full colour changing exterior. Located at 25 Werner Heisenberg Allee at the northern edge of Munich's Schwabing Freimann borough on the Fröttmaning Heath, it is the second largest stadium in Germany behind the Westfalenstadion in Dortmund. FC Bayern Munich has played its home games at the Allianz Arena since the start of the 2005–06 season. The club had previously played their home games at the Munich Olympic Stadium since 1972. 1860 Munich previously had a 50 per cent share in the stadium, but, in 2006, sold this to Bayern for €11m to help resolve a serious financial crisis that saw 1860 facing bankruptcy. The arrangement allowed 1860 Munich to play at the stadium while retaining no ownership until 2025. However, in July 2017 Bayern terminated the rental contract with 1860, making themselves the sole tenants of the stadium. The large locally based financial services provider Allianz purchased the naming rights to the stadium for 30 years. However, this name cannot be used when hosting FIFA and UEFA events, since these governing bodies have policies forbidding corporate sponsorship from companies that are not official tournament partners. During the 2006 FIFA World Cup, the stadium was referred to as FIFA WM Stadion München (FIFA World Cup Stadium, Munich). In UEFA club, Nations League and international matches, it is known as the Fußball Arena München (Football Arena Munich), and it hosted the 2012 UEFA Champions League Final and will host the upcoming 2025 final, moved from 2023 as well as matches during UEFA Euro 2024. Since 2012, the museum of Bayern Munich, FC Bayern Erlebniswelt, has been located inside the Allianz Arena. In 2022, it hosted a first regular season National Football League (NFL) American football game played in Germany as part of the NFL International Series.
Қуаттылығы
2006 жылдың 16 қаңтарында қала әкімдігі берген өзгерістерге рұқсаттан кейін стадионның заңды сыйымдылығы 69 000 көрерменнен 71 000 көрерменге дейін артты (тұрған орындарды қоса алғанда). Төменгі қабатқа 20 000 дейін, ортаңғы қабатқа 24 000 дейін, ал жоғарғы қабатқа 22 000 дейін көрермен сыяды. Төменгі қабаттың бұрыштарындағы 10 400 орындықты тұрған орындарға айналдыру арқылы қосымша 3 120 көрерменге мүмкіндік туады. Жалпы сыйымдылыққа 2 000 бизнес-орындық, 400 баспасөз орындығы, 174 орындыққа дейін сыятын 106 люкс-қорап, сондай-ақ 165 мүгедектер арбасымен жүретіндерге арналған орындықтар кіреді. 2005–06 Бундеслига маусымының екінші жартысынан бастап арена лига және DFB Pokal ойындарында 69 901 көрерменді қабылдай алады, бірақ УЕФА ережелеріне байланысты УЕФА Чемпиондар лигасы мен УЕФА кубогы ойындарында сыйымдылық 66 000 орындықта қалды. «Бавария» Бундеслига мен кубок ойындарында сыйымдылықты 69 000 орынға дейін шектеді. Шатырдың бір бөлігі барлық орындықтарды жабады, бірақ желдің салдарынан жаңбыр кейбір орындықтарға тие алады. 2012–13 маусымы алдында «Бавария» стадионның сыйымдылығын ішкі матчтар үшін 71 000-ға, ал УЕФА матчтары үшін 68 000-ға дейін арттырғанын, аренаның жоғарғы қабатына 2 000 орындық қосылғанын хабарлады. «Альянц Арена» үш балалар бағдарламасы мен «Бавария Мюнхен» клубының мега-дүкенін де ұсынады. Тауарлар орындықтардың артындағы сыртқы қабырғаның ішкі жағындағы стендтерде сатылады. Стадион төңірегінде көптеген мейрамханалар мен жылдам тамақ орындары орналасқан. Аренада екі үй командасы мен олардың қарсыластары үшін бір-бірден, төрт бапкерлік бөлме және төрешілер үшін екі бөлме бар, жалпы төрт командалық киім ауыстыру бөлмесі бар. Спортшылардың жылынуы үшін екі аймақ қарастырылған (әрқайсысы шамамен 110 м2). Аренада сондай-ақ 550 дәретхана мен 190 монитор орнатылған. 2013 жылдың 28 сәуірінде «Бавария» 2013–14 Бундеслига маусымынан бастап «Зюдкурве» бөліміне 300 билет сатуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2014 жылдың 21 қаңтарында Карл Хайнц Румменигге «Бавария» клубының «Альянц Аренаны» одан әрі кеңейтуді талқылап жатқанын хабарлады. Жоғарғы қабатқа 2 000 жаңа орындық, ал «Норд» және «Зюдкурве» бөлімдеріне 2 000 билет қосылмақ. 2014 жылдың тамызында сыйымдылықты кеңейту жұмыстары аяқталғаны және Бундеслигадағы жаңа ең жоғары сыйымдылықтың 75 024 орындықта, ал халықаралық матчтарда 69 334 орындықта екені хабарланды. 2015 жылдың қаңтарында стадионды Бундеслига ойындары үшін 75 000 орындыққа, ал Чемпиондар лигасы ойындары үшін 70 000 орындыққа дейін кеңейтуге рұқсат берілді.
Сыртқы жарық
Аренаның қасбеті 2874 ETFE фольгалы ауа панельдерінен тұрады, олар 3,5 Па дифференциалдық қысымға дейін құрғақ ауамен үрленіп тұрады. Панельдер алыстан ақ түсті көрінеді, бірақ жақын қарағанда олардың үстінде ұсақ нүктелер байқалады. Алыстан қарағанда көзге нүктелер бірігіп, ақ түс сезіледі. Дегенмен, жақыннан қарағанда фольга арқылы көруге болады. Фольганың қалыңдығы 0,2 мм. Әрбір панельді жеке-жеке ақ, қызыл немесе көк түспен жарықтандыруға болады. Әр ойынға панельдер үй командасының түсімен жарықтандырылады: «Бавария» үшін қызыл, «ТСВ» үшін көк, ал Германия құрамасы үшін ақ. Стадион бейтарап арена болған кезде, мысалы 2012 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалында да ақ түс қолданылады. Теориялық тұрғыдан басқа түстерді, көп түсті немесе ауыспалы жарықтандыру схемаларын қолдануға болар еді, бірақ Мюнхен полициясы жақын орналасқан A9 тас жолында болған бірнеше жол апаттарына байланысты, жүргізушілердің назары ауысып кетпеуі үшін бір түсті жарықтандыру схемасын қолдануды қатаң талап етеді. Allianz Arena стадионының инновациялық қасбет жарықтандыру концепциясы кейіннен басқа жаңа салынған ареналарда, мысалы, Нью-Джерсидегі MetLife стадионында қолданылды, ол Ұлттық футбол лигасының «Гиганттар» командасы үшін көгілдір, ал «Джеттер» үшін жасыл түспен жарықтандырылады. Жарық үшін электр энергиясының құны сағатына шамамен 50 евро (75 АҚШ доллары) болса, құрылыс сонша жарық шығарады ki, ашық түндері стадионды Австрия тауларынан, мысалы, 80 км қашықтықтан оңай көруге болады.
Көлік
Клиенттер көліктерін Еуропадағы ең үлкен тұрақ құрылысына қоя алады, онда 9 800 тұрақ орыны бар төрт қабатты гараждардан тұрады. Бұған қоса, аренаның бірінші екі қабатына 1200 орын салынған, 350 орын автобустарға арналған (240-ы солтүстік жағында, ал 110-ы оңтүстік кіреберісінде), және 130 орын мүмкіндігі шектеулі адамдарға резервтелген. Стадион Фретминг U-Bahn станциясының қасында орналасқан. Бұл Мюнхен U-Bahn жүйесінің U6 желісінде.
Қоршаған орта
Аренаның оңтүстігіндегі метро стансасынан келушілер стадионға жақындағанда, кіреберіске бағыттап, оларды шатасудан қорғайтын арнайы саябақтан өтеді. Метро стансасының кіреберісіндегі жерден эспланада бірте-бірте көтеріліп, іс жүзінде тұрақ жабынын құрастырып, стадион кіреберісінің деңгейіне жетеді. Автобаның ар жағында Фретминг төбесіндегі жел тегірмені стадионға керемет көрініс ашады. Сонымен қатар, Мюнхен қаласы аумағындағы діни мақсаттарға арналған ең көне құрылыс – романдық стильдегі Heilig Kreuz Kirche шіркеуі және оның бетоннан жасалған көшірмесі – автобан құрылысы салдарынан жойылған Фретминг ауылының естелігі ретінде онда орналасқан.
Меншік иелері
Арена 2001 жылы құрылған Allianz Arena München Stadion GmbH компаниясының тапсырысы бойынша салынды және оны өз үйі деп санаған екі футбол клубының тең үлесіне тиесілі болды. GmbH-ның бас директоры Карл Хайнц Вайлдмозер-младший болды, стадиондағы жемқорлық ісі ашылғанға дейін (төменде қараңыз). Содан бері компанияны Бернд Раух, Питер Керспе және Уолтер Лайдекер басқарып келеді. 2006 жылдың сәуірінде «Бавария» Мюнхен клубы «TSV 1860» Мюнхеннің аренадағы 50 пайыздық үлесін шамамен 11 миллион еуроға сатып алды. 1860 клубының басқарушы директоры Стефан Зиффцер бұл мәміле клубты банкроттықтан сақтағанын мәлімдеді. Келісім шарттары бойынша 1860 клубына аренаның 50 пайыздық үлесін сату бағасымен және үстеме ақысымен 2010 жылдың маусым айына дейін қайта сатып алу құқығы берілді. 2007 жылдың қарашасында «1860» Мюнхен клубы бұл құқығынан бас тартты. Бұрынғы келісім бойынша, екі клуб татуластық ойындардан түскен табысты тең бөлісіп алатын, ал бұл ақша «Allianz Arena» GmbH-ға емес еді. «1860» Мюнхен клубының қаржылық қиындықтарына байланысты «Бавария» Мюнхен клубы барлық акцияларды сатып алып, «Allianz Arena» стадионының 100 пайыздық үлесіне ие болды.
Атауы
Allianz стадионға өз атын беру құқығы үшін маңызды сома төледі, бұл құқық 30 жылға берілді. Бірақ, Allianz 2006 жылғы әлем чемпионатына демеушілік жасамағандықтан және УЕФА-ның ресми демеушісі болмағандықтан, әлем чемпионаты кезінде Allianz логотипі алынып тасталды және Чемпиондар лигасы матчтарында жабылады.
Құны
Құрылыстың өзіне кеткен шығын 286 миллион евроны құрады, бірақ қаржыландыруға байланысты қосымша шығындар осы соманы 340 миллион евроға жеткізді. Бұған қоса, қала және мемлекет аймақты дамыту мен инфрақұрылымды жақсартуға шамамен 210 миллион евро жұмсады.
Реакциялар
2005 жылғы 14 қарашада өткен жылдық жиналыста «Бавария» клубының көптеген мүшелері арена ішіндегі қолайсыз желге шағымданып айтты. Осының нәтижесінде жабылатын есіктер орнатылды және көрермендер енді ойындарды жақсырақ жағдайда тамашалай алады. «Ультрас» және көптеген басқа жанкүйерлер бірнеше үй матчтарында «жанкүйерге қарсы» деп санайтын орындықтар мен аренаның кейбір ережелеріне қарсы наразылық білдірді. Мысалы, көрерменге мегафонмен немесе бір адам жая алмайтын тумен кіруге рұқсат етілмейді, ал бір метрден ұзын ту тіреулеріне тыйым салынған. Бұл ережелер мен дизайнерлік орындықтар жанкүйерлік тәжірибені төмендетіп жібереді деген шағым бар. Оңтүстік трибунасының алдындағы үлкен қоршау мен қауіпсіздік желісінің болуы (жанкүйерлерге арналған орындықтар блогы) де жиі сыналып тұрады. Бұл шағымдар белгілі бір нәтиже берді. 2006–2007 маусымынан бастап 112 және 113 блоктар дәстүрлі неміс стилінде террасаға айналдырылды, бірақ UEFA және халықаралық матчтар үшін орындықтар орнатуға болады, себебі олардың регламенттері барлық көрермендерге орындық болуын талап етеді.
Тарих
2002 жылдың 21 қазанында сайлаушылар жаңа стадионның осы жерде салынуы және Мюнхен қаласының қажетті инфрақұрылымды қамтамасыз етуі туралы шешім қабылдау үшін дауыс берді. Сайлаушылардың үштен екісі осы ұсынысты қолдады. Жаңа аренаны салудың баламасы ретінде Олимпиада стадионын кең масштабты қайта жаңарту қарастырылған, бірақ бұл ұсыныстан оның авторы Гюнтер Бехниш бас тартты. Швейцариялық Herzog & de Meuron архитектуралық фирмасы стадионның тұжырымдамасын жасады – іштен жарықтандырылатын және өздігінен тазаланатын ETFE пленкалық панельдерден жасалған сыртқы қабырғасы бар. Құрылыс 2002 жылдың соңында басталды және 2005 жылдың сәуір айының соңында аяқталды. Арена құрылысымен бірге U6 метро желісінің Fröttmaning және Marienplatz станциялары кеңейтіліп, жаңартылды. Fröttmaning метро станциясының платформалары оңтүстікке қарай сәл жылжытылып, екі жолдан төрт жолға дейін кеңейтілді, ал Marienplatz метро станциясы метро жолдарына параллель қосымша жаяу өткел туннельдерімен жабдықталды, олар станцияның S-Bahn бөлігіне шығады, бұл Мюнхен S-Bahn-ға ауысатын жолаушылардың тығырынуын азайтады. Қосымша трафик жүктемесін қабылдау үшін A9 автобаны әр бағытта үш және төрт жолаққа дейін кеңейтілді және аренаның солтүстігінде A99 автобанына қосымша шығу қосылды. 2012 жылдың 19 мамырында «Альянц Аренада» 2011–12 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалы өтті. «Бавария», үй командасы ретінде, «Челсимен» ойнауға тиіс болды. Ойынның негізгі және қосымша уақыты 1:1 есебімен аяқталғаннан кейін «Челси» пенальтилер сериясында жеңіске жетті. Бастиан Швайнштайгердің соққан пенальтисі Петр Чехтің сол тірегіне тиді, ал Дидье Дрогба жеңіс голын соқты. 2012 жылдың 25 мамырында «Бавария» «Альянц Арена» стадионында клуб тарихына арналған «FC Bayern Erlebniswelt» музейін ашты. 2016–17 маусымында 3. Лигаға түсіп қалғандықтан TSV 1860 Мюнхен стадионды тастап кеткеннен кейін, «Бавария» бір жылдан соң «Альянц Аренаға» айтарлықтай жаңарту жүргізді, ескі сұр орындықтарды клубтың түстері – қызыл және ақтан тұратын жаңа орындықтарға ауыстырды. Стадионда енді трибунада клубтың эмблемасы, бір жағында «FC Bayern München» деген жазу, екінші жағында клубтың ұраны – «Mia San Mia» орналасқан. Сонымен қатар, клуб тарихының суреттерімен қабырғаларды безендіру, қызыл түстің мөлшерін арттыру және «FC Bayern» дүкенін ашу сияқты бірнеше басқа да өзгерістер енгізілді.
Стадионның сыбайлас жемқорлық ісі
2004 жылдың наурызынан 2006 жылдың тамызына дейін стадионға қатысты жемқорлық оқиғасы футбол әлемін және неміс соттарын шарлады. 2004 жылғы 9 наурызда TSV 1860 Мюнхеннің президенті Карл Хайнц Вайлдмозер аға, оның ұлы Карл Хайнц Вайлдмозер кіші, Allianz Arena München Stadion GmbH бас директоры және тағы екеуі арена құрылысы келісімшарттарын берумен байланысты жемқорлыққа қатысты айыпталып, қамауға алынды. 12 наурызда Вайлдмозер аға кінәсін мойындап, босатылды. Ол үш күннен кейін клуб президенттігінен бас тартып, 18 мамырда оның ісі бойынша тергеу тоқтатылды. Оның ұлы Карл Хайнц Вайлдмозер кіші қамауда қалды. 29 маусымдағы кепілдік беру отырысында судья қашу қаупі және әділетке кедергі келтіру мүмкіндігіне байланысты кепілдік беруден бас тартты. Аудандық прокурор 2004 жылғы 23 тамызда оған алаяқтық, жемқорлық және салықтан қашу айыптарын қойды. Wildmoser Jr. құрылыс келісімшартын қымбат бағамен тапсырып, австриялық Alpine құрылыс компаниясына ішкі ақпарат берген, осының арқасында компания келісімшартты жеңіп алған, ал өзіне 2,8 миллион евро алған. 2005 жылғы 13 мамырда Карл Хайнц Вайлдмозер кіші Мюнхен сотымен төрт жарым жылға сотталды. Ол апелляцияға дейін кепілдікпен босатылды. 2006 жылдың тамызында Федералды сот апелляцияны қабылдамады.
Ашылу күні
2005 жылғы 30 мамырда «1860 Мюнхен» клубы «1. FC Нюрнберг» клубымен көрмелік матч өткізіп, 3:2 есебімен жеңіске жетті. Келесі күні Германияның рекордтық чемпионы «Бавария» Германия құрама командасына қарсы ойын өткізді. Екі матч та 2005 жылдың наурыз айының басынан-ақ сатылып бітті. «TSV 1860» клубының ойыншысы Патрик Милкраум стадиондағы алғашқы ресми голды соқты. 2005 жылғы 2 маусымда жоғары сұранысқа байланысты арендадағы екі команда арасында алғашқы «арена дербиі» өтті. Бұл ойында «TSV 1860» Пол Агостиноның голының арқасында жеңіске жетті. Ашылу күніне дейін екі клубтың да ветерандары 30 000 көрерменнің алдында көрмелік матч өткізді. Матч барысында стадионның барлық функциялары жан-жақты тексерілді. Стадиондағы бәсекелестік матчтағы алғашқы голды 2005 жылғы 26 шілдеде өткен 2005 DFL Ligapokal жартылай финалында «FC Бавария» клубының ойыншысы Рой Макаай соқты. Сол ойында «VfB Штутгарт» клубының Томас Хитцлспергер қонақ командасының ресми матчтағы алғашқы голын енгізді. Ойын «Штутгарттың» 2:1 есебімен аяқталды. Лигадағы алғашқы голды «FC Бавария» клубының Оуэн Харгривс 2005-06 жылғы Бундеслиганың ашылу матчында «Боруссия Мёнхенгладбах» клубына қарсы 2005 жылғы 5 тамызда 3:0 есебімен жеңіске жеткенде соқты. Лигадағы қонақ команданың алғашқы голын «Динамо Дрезден» клубы 2005 жылғы 9 қыркүйекте 2. Бундеслигада «1860 Мюнхенге» қарсы матчта соқты. Бұл ойын толық толған трибуналардың алдында 1:2 есебімен аяқталды, оған Дрезденнен Мюнхенге матчты көруге келген шамамен 20 000 – 22 000 жанкүйер қатысты. Осылайша «Дрезден» «Альянц Аренада» лигалық матчта жеңіске жеткен алғашқы қонақ команда атанды. «Альянц Аренада» лигалық матчта «FC Баварияға» қарсы алғашқы голды «Вердер Бремен» клубының ойыншысы Мирослав Клозе 2005 жылғы 5 қарашада ойынның бірінші минутында соқты. Бұл күні қонақтардың жалғыз голы болды, ал матч «Баварияның» 3:1 есебімен аяқталды. «Бавария» клубы «Альянц Аренада» өткізген алғашқы он үй матчының барлығын сату арқылы қатарынан сатылып кеткен рекордты жаңартты.
Американдық футбол
2022 жылдың 9 ақпанында «Альянц Арена» стадионында NFL халықаралық сериясы аясында «Сиэтл Сихокс» және «Тампа Бэй Буканерс» командалары арасындағы тұрақты маусымдық ойын өткізілетіні жарияланды. Үй командасы болып белгіленген «Буканерс» командасы Германияда өткен Ұлттық футбол лигасының алғашқы тұрақты маусымдық ойынында 69 811 жанкүйердің алдында «Сихокс» командасын 21–16 есебімен жеңді. Ойын 13 қарашада өтті, бұл матч «Бавария Мюнхен» командасы Бундеслигадағы соңғы ойынын өткізгеннен кейін, 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты үшін Германияның ішкі лигасы маусымына үзіліс бергенге дейін болды.