Стадион: Тарихы мен мақсаты

Кіріспе

Стадион (стадиондар немесе стадион) – (көбінесе) ашық ауадағы спорттық жарыстар, концерттер немесе басқа да шаралар өткізілетін орын немесе алаң. Ол ойын алаңы немесе сахнадан тұрады, төңірекке қабат-қабат құрылыстармен оралып, көрермендерге тұрып немесе отырып шараны тамашалауға мүмкіндік береді. Паусанияс ежелгі грек Олимпиадасының шамамен жарты ғасыр бойы тек Олимпиададағы стадионның бір ұзындығымен жүгіріс жарысы өткізілгенін, содан "стадион" сөзі пайда болғанын айтқан. 10 000 орыннан астам сыйымдылығы бар стадиондардың көпшілігі футболға пайдаланылады. Стадионда танымал спорт түрлеріне американдық футбол, бейсбол, крикет, регбидің түрлі нұсқалары, далалық лакросс, банди және бұқа күресі жатады. Көптеген ірі спорттық ареналар концерттер үшін де қолданылады.

Этимология

"Стадион" сөзі грек тіліндегі "стадион" (στάδιον) сөзінің латынша түрі, ол 600 адам қадамының ұзындығына тең ұзындық өлшемі. Адам қадамының ұзындығы өзгеріп отыратындықтан, стадионның нақты ұзындығы белгілі бір жерде және уақытта 1 қадам үшін қабылданған нақты ұзындыққа байланысты. Қазіргі заманғы өлшемдерде 1 стадион = 600 фут (183 м), бірақ нақты тарихи контексте ол 15%-ға дейін ұзынырақ немесе қысқарақ болуы мүмкін. 1896 жылғы алғашқы заманауи Олимпиада ойындарына, 1906 жылғы аралық Олимпиада ойындарына және 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының кейбір жарыстарына иелік етуге дейін стадион қазба жұмыстарынан өткізіліп, жаңартылды. Стадионды қазу және жаңғырту грек халқының игілігін ойлаған Эвангелос Заппастың мұрасының бір бөлігі болды және ол заманауи дәуірде пайдаланылған алғашқы ежелгі стадион еді.

Ежелгі дәуір

Ежелгі Греция мен Римдегі стадиондар әртүрлі мақсаттарда салынған, бастапқыда "стадион" деп аталатын құрылыстарды тек гректер ғана салған, ал римдіктер "цирк" деп аталатын құрылыстарды салған. Грек стадиондарында жаяу жүгіру жарыстары өткізілсе, римдік цирктерде ат жарыстары өткізілген. Екеуінің де пішіні ұқсас, төңірек жағында көрермендер отыруы үшін шұңқыр тәрізді кеңістік болған. Гректер театрды дамытты, оның отыру орналасуы қазіргі заманғы стадиондардың кейпін алдын ала көрсеткен. Римдіктер театрды көшіріп, оны үлкен көрермен қабылдау үшін және әсемдеу үшін кеңейтті. Римдіктер сондай-ақ екі есе үлкен дөңгелек театрды, амфитеатрды да жасады, онда ондаған мың адамдар гладиаторлардың айқастарын және жануарлардың көрсетілімдерін тамашалайтын. Грек стадионы мен театры, римдік цирк және амфитеатр – қазіргі стадиондардың түпкі аталары.

Мысалдар

АтауыЕлЕң алғашқы датаЖолының ұзындығыЖолының ені Олимпиададағы стадион Грекия 776 б.з.д.Дельфидегі стадион Грекия 500 б.з.д.Домитиан стадионы Италия 80 ж. (шамамен) Филипополь стадионы Болгария II ғасыр (117–138 ж.ж.) Афродизиас стадионы Түркия I ғасыр б.з.д. (шамамен) (шамамен)

Қазіргі заман

Қазіргі заманда салынған алғашқы стадиондар мүмкіндігінше көп көрерменді орналастыруға арналған қарапайым құрылыстар болды. Виктория дәуірінің соңында ұйымдастырылған спорттың, әсіресе Ұлыбританиядағы футбол және АҚШ-тағы бейсболдың үлкен танымалдылыққа ие болуымен, осындай алғашқы құрылыстар салынды. Мұндай алғашқы стадиондардың бірі – Генри Данлоптың идеясымен салынған Лансдоун Роуд стадионы, ол алғашқы Бүкіл Ирландия жеңіл атлетика чемпионатының ұйымдастырушысы болды. Тринити колледжінде спорттық іс-шаралар өткізуге тыйым салынғандықтан, Данлоп 1872 жылы стадион салдырды. "Мен бір жарым шақырымдық күлді жүгіру жолын жасадым, қазіргі Лансдаун теннис клубының алаңын өз теодолитіммен жобаладым, Лансдаун садақ ату клубын, Лансдаун крикет клубын және соңғы, бірақ ең маңыздысы – Лансдаун регби футбол клубын құрдым – түстері қызыл, қара және сары." Темір жолдың астындағы ордан 300 арба топырақ алынып, жерді көтеруге пайдаланылды, бұл Данлопқа өзінің инженерлік білімін қолданып, Ирландияда зұмырлатып тамашаланатын алаң жасауға мүмкіндік берді. Ұлыбританиядағы осы кезеңдегі басқа ерте стадиондарға Стэмфорд Бридж стадионы (1877 жылы Лондон атлетика клубы үшін ашылды) және Анфилд стадионы (1884 жылы Эвертон футбол клубының алаңы ретінде) жатады. АҚШ-та көптеген кәсіби бейсбол командалары ағаштан жасалған үлкен стадиондар салды, алғашқысы 1871 жылы Бостон Бинитерс (қазіргі Атланта Брейвз) командасы үшін ашылған Бостон қаласындағы Саут-Энд Граундс болды. Осы стадиондардың көптегені өртенді, ал өртенбегендері өсіп келе жатқан ойынға жарамсыз болып шықты. 19 ғасырдың барлық ағаш стадиондары жаңаларымен ауыстырылды, кейбіреулері бірнеше жылдан кейін, ал бүгінде ешқайсысы сақталмаған. Гудисон Парк – әлемдегі алғашқы мақсатты футбол стадионы. Уолтон қаласындағы Келли бауырластары құрылыс фирмасына әрқайсысы 4000 көрерменге сыйымды екі ашық трибуна салу тапсырылды. Сонымен қатар, 3000 көрерменге арналған жабық үшінші трибуна да сұралды. Эвертон шенеуніктері құрылысшының жұмысына әсерленді және тағы екі келісімшартқа келісті: сыртқы қоршаулар 150 фунт стерлингке салынды және әрқайсысы 7 фунт стерлингке 12 турникет орнатылды. Стадионды 1892 жылғы 24 тамызда Футбол қауымдастығының Лорд Киннард және Фредерик Уолл ресми түрде ашты. Футбол ойналмады, оның орнына 12000 көрермен қысқа жеңіл атлетика жарысын, содан кейін музыка мен оттық шоуды тамашалады. Архитектор Арчибальд Лейч өнеркәсіптік ғимараттарды салудағы тәжірибесін елдегі функционалды стадиондарды жобалауға пайдаланды. Оның еңбектері 20 ғасырдың алғашқы 40 жылын қамтиды. Оның ең танымал жобаларының бірі – Манчестердегі Олд Траффорд стадионы. Алаң бастапқыда 100 000 көрерменге арналған, оңтүстік трибунасында жабық орындықтар болды, ал қалған үш трибунасы ашық және терраса ретінде қалдырылды. Бұл стадионның контурлары бойынша үздіксіз орындықтармен жабдықталған алғашқы стадион болды. Франко-британдық көрменің орнында салынған, 68000 орындыққа ие стадионды 1908 жылғы 27 сәуірде король Эдуард VII ашты. Аяқталу кезінде стадионда 7 метрлік жүгіру жолы және бір шақырымға үш айналым болды; сыртында 11 метрлік велосипед жолы болды. Ішкі алаңында жүзу және секіру бассейндері орналасқан. 1913 жылы салынған Лондонның Хайбери стадионы 1936 жылы арт-деко стилінде қайта жаңартылған кезде Ұлыбританиядағы екі қабатты орындықтармен жабдықталған алғашқы стадион болды.

The first stadiums to be built in the modern era were basic facilities, designed for the single purpose of fitting as many spectators in as possible. With tremendous growth in the popularity of organised sport in the late Victorian era, especially association football in the United Kingdom and baseball in the United States, the first such structures were built. One such early stadium was the Lansdowne Road Stadium, the brainchild of Henry Dunlop, who organised the first All Ireland Athletics Championships. Banned from locating sporting events at Trinity College, Dunlop built the stadium in 1872. "I laid down a cinder running path of a quarter mile, laid down the present Lansdowne Tennis Club ground with my own theodolite, started a Lansdowne archery club, a Lansdowne cricket club, and last, but not least, the Lansdowne Rugby Football Club – colours red, black and yellow." Some 300 cartloads of soil from a trench beneath the railway were used to raise the ground, allowing Dunlop to use his engineering expertise to create a pitch envied around Ireland. Other early stadiums from this period in the UK include the Stamford Bridge stadium (opened in 1877 for the London Athletic Club) and Anfield stadium (1884 as a venue for Everton F. C.). In the U. S., many professional baseball teams built large stadiums mainly out of wood, with the first such venue being the South End Grounds in Boston, opened in 1871 for the team then known as the Boston Beaneaters (now the Atlanta Braves). Many of these parks caught fire, and those that did not proved inadequate for a growing game. All of the 19th century wooden parks were replaced, some after a few years, and none survive today. Goodison Park was the first purpose built association football stadium in the world. Walton based building firm Kelly brothers were instructed to erect two uncovered stands that could each accommodate 4,000 spectators. A third covered stand accommodating 3,000 spectators was also requested. Everton officials were impressed with the builder's workmanship and agreed two further contracts: exterior hoardings were constructed at a cost of £150 and 12 turnstiles were installed at a cost of £7 each. The stadium was officially opened on 24 August 1892 by Lord Kinnaird and Frederick Wall of the Football Association. No football was played; instead the 12,000 crowd watched a short track and field event followed by music and a fireworks display. The architect Archibald Leitch brought his experience with the construction of industrial buildings to bear on the design of functional stadiums up and down the country. His work encompassed the first 40 years of the 20th century. One of his most notable designs was Old Trafford in Manchester. The ground was originally designed with a capacity of 100,000 spectators and featured seating in the south stand under cover, while the remaining three stands were left as terraces and uncovered. It was the first stadium to feature continuous seating along the contours of the stadium. on the site of the Franco British Exhibition, this stadium with a seating capacity of 68,000 was opened by King Edward VII on 27 April 1908. Upon completion, the stadium had a running track 24 feet (7 m) and three laps to the mile (536 m); outside there was a 35 feet (11 m), cycle track. The infield included a swimming and diving pool. The London Highbury Stadium, built in 1913, was the first stadium in the UK to feature a two tiered seating arrangement when it was redesigned in the Art Deco style in 1936.

Түрлері

Жабық стадиондар дәстүрлі стадиондардан жабық шатырларымен ерекшеленеді. Олардың көпшілігі таза сәулеттік мағынада күмбез емес, кейбіреулері көпірлі, ал кейбіреулері фермалық конструкциялы шатырлармен, ал енді біреулері тенсегриттік құрылым сияқты ерекше дизайнмен жасалған. Бірақ, спорт стадиондары контекстінде "күмбез" термині барлық жабық стадиондар үшін қалыпты стандартқа айналды, әсіресе алғашқы жабық стадион – Хьюстон Астродомы нақты күмбез пішіндес шатырмен салынғандықтан. Кейбір стадиондардың шатыры жартылай, ал кейбіреулерінде инфрақұрылымның бөлігі ретінде жылжымалы алаңдар да қарастырылған. Жаңа Орлеандағы Цезарс Супердомы – көп сақиналы қабатты қаңқадан тұратын нағыз күмбезді құрылым және диаметрі 680 фут (210 м) құрайды. Бұл әлемдегі ең ірі тұрақты күмбезді құрылым. Жабық болғанына қарамастан, бұл стадиондар стадион деп аталады, өйткені олардың көлемі және дизайны жеңіл атлетика, американдық футбол, футбол, регби және бейсбол сияқты көбінесе ашық ауада ойналатын спорт түрлеріне арналған. Баскетбол, хоккей және волейбол сияқты көбінесе жабық алаңда ойналатын спорт түрлеріне арналған нысандар әдетте арена деп аталады. Ерекшеліктер:

Дьюк университетінің "Blue Devils" ерлер және әйелдер баскетбол командаларының үйі – Камерон жабық стадионы. "Red Bull Arena" – ашық алаң, ол "Major League Soccer" лигасының "New York Red Bulls" және Ұлттық әйелдер футбол лигасының "NJ/NY Gotham FC" командаларына үйі. Париж Ла Дефенс Аренасы – рагби клубы "Racing 92" командасының үйі болып табылатын күмбезді стадион. Ол жабық спорт алаңдарына қолайлы конфигурацияны қамтамасыз ететін жылжымалы отыру блогына ие. "Chicago Stadium" (бұрынғысы), Ұлттық хоккей лигасының "Chicago Blackhawks" және Ұлттық баскетбол қауымдастығының "Chicago Bulls" командаларының бұрынғы үйі.

Құрылыс мәселелері

Әр түрлі спорт түрлеріне әр түрлі өлшемдегі және пішіндегі ойын алаңдары қажет. Кейбір стадиондар бір ғана спорт түрі үшін, ал кейбіреулері әртүрлі шараларды қабылдауға арналған, әсіресе орындықтары жиналмалы стадиондар. Еуропада футболға арналған стадиондар көп, Ирландияда Крок Парк сияқты гэль ойындары стадиондары жиі кездеседі, ал АҚШ-та бейсбол немесе американдық футболға арналған стадиондар көптеп салынған. Көп мақсатты стадиондардың ең көп таралған дизайны – футбол алаңын жүгіру жолымен біріктіру, бірақ белгілі бір шаралар қабылдануы керек. Басты кемшілігі – трибуналардың алаңнан, әсіресе алаңның шеттерінен қашықта орналасуы. Кейбір кішкентай стадиондарда шеттерінде трибуналар жоқ. Егер стадионның барлық жағында трибуналар болса, онда оның пішіні овал тәрізді болады. Бір жағы ашық болса, стадион атпен теңелетін пішінге ие болады. Осы үш конфигурацияның (ашық, овал және атпен теңелетін) барлығы жиі кездеседі, әсіресе американдық университеттердегі футбол стадиондарында. Төртбұрышты стадиондар Еуропада, әсіресе футболда көп, онда стадионның төрт жағында әртүрлі және өте әртүрлі трибуналар орналасқан. Олардың әрқайсысы әртүрлі өлшемде және әртүрлі дизайнмен жасалған, стадион тарихының әртүрлі кезеңдерінде салынған. Еуропалық футбол стадиондарының ерекшелігі көрермендердің стадиондарды аралауға шығуына себеп болды, олар шараға емес, стадионның өзіне бару үшін саяхат жасайды. Соңғы жылдары Еуропада жаңадан овал стадиондар салу тенденциясы дәстүршілдердің сын-ескертпеуіне әкелді, олар бұл дизайнды ескі стадиондардың сипатынан айырылған бос деп бағалады. Солтүстік Америкада бейсбол және американдық футбол ең танымал ашық ауадағы спорт түрлері болғандықтан, 1960 жылдары көптеген футбол/бейсбол стадиондары салынды, олардың кейбіреулері сәтті болды. Бейсбол мен футболға қойылатын талаптар өте ерекше болғандықтан, 1972–1973 жылдары Канзас-Ситиден басталып, 1990 жылдары қарқынды дамыған бір мақсатты стадиондар салуға көшті. Көп жағдайда американдық футбол стадионы бейсбол алаңының жанына салынды, бұл ортақ тұрақтар мен басқа да ыңғайлылықтарды бөлісуге мүмкіндік берді. MLS-тің дамуымен бірге 1990 жылдардың соңынан бастап футболға арналған стадиондардың құрылысы да артты, бұл спорттың қажеттіліктерін жақсырақ қанағаттандыруға мүмкіндік берді. Көп жағдайда бейсбол стадиондары белгілі бір жерге немесе қалалық блокқа сәйкес келетін етіп салынды. Бұл көптеген бейсбол алаңдарының пішінінің симметриясыз болуына әкелді. Мысалы, Янки стадионы Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданындағы үшбұрышты қалалық блокқа салынған. Бұл сол жақ алаңның үлкен, ал оң жақ алаңның кішкентай болуына әкелді. АҚШ-та заманауи футбол стадиондары салынбастан бұрын, Фенуэй паркі, Поло алаңы, Ригли алаңы, Комиски паркі, Тайгер стадионы, Гриффит стадионы, Милуоки округі стадионы, Шиб паркі, Форбс алаңы, Янки стадионы және Спортсмендер паркі сияқты көптеген бейсбол алаңдары Ұлттық футбол лигасы немесе Америка футбол лигасы тарапынан пайдаланылды. (Бұл белгілі бір дәрежеде төменгі футбол лигаларында да жалғасуда, қазір Чарльз Шваб Филд Омаха деп аталатын орын Біріккен футбол лигасының Омаха Найтхокс үй стадионы ретінде пайдаланылады.) Қазіргі заманғы бір мақсатты стадиондармен қатар қала орталығына жақын ретро стильдегі алаңдар да танымал. Camden Yards-тағы Oriole Park – Майор Лигасының бейсболы үшін салынған алғашқы алаң, ол 20 ғасырдың басындағы стильді 21 ғасырдың ыңғайлылықтарымен үйлестіреді. Тайваньда күн энергиясымен жұмыс істейтін стадион бар, ол жұмыс істеу үшін қажетті энергияны өндіреді. Стадион дизайнерлері көрермендердің дауысынан туындайтын шуды арттыру үшін акустиканы зерттейді, осылайша жанды атмосфера құруға тырысады.

Different sports require different playing surfaces of various size and shape. Some stadiums are designed primarily for a single sport while others can accommodate different events, particularly ones with retractable seating. Stadiums built specifically for association football are common in Europe; Gaelic games stadiums, such as Croke Park, are common in Ireland, while stadiums built specifically for baseball or American football are common in the United States. The most common multiple use design combines a football pitch with a running track, although certain compromises must be made. The major drawback is that the stands are necessarily set back a good distance from the pitch, especially at the ends of the pitch. In the case of some smaller stadiums, there are not stands at the ends. When there are stands all the way around, the stadium takes on an oval shape. When one end is open, the stadium has a horseshoe shape. All three configurations (open, oval and horseshoe) are common, especially in the case of American college football stadiums. Rectangular stadiums are more common in Europe, especially for football where many stadiums have four often distinct and very different stands on the four sides of the stadium. These are often all of different sizes and designs and have been erected at different periods in the stadium's history. The vastly differing character of European football stadiums has led to the growing hobby of ground hopping where spectators make a journey to visit the stadium for itself rather than for the event held there. In recent years the trend of building completely new oval stadiums in Europe has led to traditionalists criticising the designs as bland and lacking in the character of the old stadiums they replace. In North America, where baseball and American football are the two most popular outdoor spectator sports, a number of football/baseball multi use stadiums were built, especially during the 1960s, and some of them were successful. Since the requirements for baseball and football are significantly different, the trend has been toward the construction of single purpose stadiums, beginning with Kansas City in 1972–1973 and accelerating in the 1990s. In several cases, an American football stadium has been constructed adjacent to a baseball park, to allow for the sharing of mutual parking lots and other amenities. With the rise of MLS, the construction of soccer specific stadiums has also increased since the late 1990s to better fit the needs of that sport. In many cases, earlier baseball stadiums were constructed to fit into a particular land area or city block. This resulted in asymmetrical dimensions for many baseball fields. Yankee Stadium, for example, was built on a triangular city block in The Bronx, New York City. This resulted in a large left field dimension but a small right field dimension. Before more modern football stadiums were built in the United States, many baseball parks, including Fenway Park, the Polo Grounds, Wrigley Field, Comiskey Park, Tiger Stadium, Griffith Stadium, Milwaukee County Stadium, Shibe Park, Forbes Field, Yankee Stadium, and Sportsman's Park were used by the National Football League or the American Football League. (To a certain extent, this continues in lower football leagues as well, with the venue now known as Charles Schwab Field Omaha being used as the home stadium of the United Football League's Omaha Nighthawks.) Along with today's single use stadiums is the trend for retro style ballparks closer to downtown areas. Oriole Park at Camden Yards was the first such ballpark for Major League Baseball to be built, using early 20th century styling with 21st century amenities. There is a solar powered stadium in Taiwan that produces as much energy as it needs to function. Stadium designers often study acoustics to increase noise caused by fans' voices, aiming to create a lively atmosphere.

Жарықтандыру

Фонарлар пайда болғанға дейін үлкен аумақтарда өткізілетін көптеген ойындар табиғи жарыққа тәуелді болуға мәжбүр болды. Брамл-Лейн алғашқы жарықтандырылған стадион деп хабарланды. Футболда жарықтандыру тарихы 1878 жылға дейін жетеді, сол кезде Шеффилд қаласындағы Брамл-Лейнде қараңғы қысқы түстен кейін жарықтандыру эксперименттері өткізілді. Ұлттық электр желісі болмағандықтан, жарық батареялар мен динамолар арқылы қамтамасыз етілді және сенімсіз болды. Электр желілерінің дамуынан бері жарықтандыру стадион дизайнының маңызды бөлігіне айналды, бұл күн батқаннан кейін және жабық немесе жартылай жабық стадиондарда, онда табиғи жарық аз, бірақ көрермендерге жақсырақ қорғаныс ұсынылады, ойындар өткізуге мүмкіндік берді.

Көрермендер мен отыратын орындар

"Барлық орындықтары бар" стадионда барлық көрермендерге орындықтар қарастырылған. Басқа стадиондар көрермендердің бәрі немесе бір бөлігі тұрып, іс-шараны тамашалайтындай етіп жобаланған. "Барлық орындықтары бар" термині АҚШ-та жиі қолданылмайды, себебі американдық стадиондардың көпшілігінде тұруға арналған үлкен бөлімдер өте сирек кездеседі. Стадион дизайнының нашар болуы Хиллсборо және Хейзел стадионындағы апаттар сияқты қайғылы оқиғаларға әкеп соқты. Осы апаттардан кейін Премьер-лига, УЕФА Еуропа чемпионаты және ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу матчтарында барлық көрермендер орындыққа отыруға міндетті. Орын отыруға арналған аймақтар терраса, қабат немесе платформа деп аталуы мүмкін. Бұрын тек тұруға арналған, қазір көбінесе орындықтармен жабдықталған. АҚШ-та қолданылатын тағы бір термин – трибуналар, ол көбінесе жеке орындықтардың орнына қарапайым орындықтары бар және көбінесе жабылмаған аймақтар үшін қолданылады; бұл атау тікелей, көлеңкесіз күн сәулесінің орындықтар мен сол бөлімдегі көрермендерге тигізетін ағарту әсерін білдіреді. Көптеген стадиондар жоғары бағамен сәнді жайлар немесе ложаларды көрермендерге ұсынады. Бұл жайлар орын-жайға байланысты оннан отызға дейін адамды қабылдай алады. Мысалы, Супербоул сияқты іс-шараларда сәнді ложалардың құны жүздеген мың долларды құрайды.

Қауіпсіздік және қауіпсіздік

Стадиондарға жиналатын адамдардың көптігі мен іс-шаралардың жиілігі салдарынан бұрын көптеген ауыр апаттар болды, олардың кейбіреулері жарақаттар мен өлімге әкеп соқты. Мысалы, 1989 жылдың 15 сәуірінде Англияның Шеффилд қаласындағы Хиллсборо стадионында Хиллсборо трагедиясы орын алды. Оның нәтижесінде 97 адам қаза тауып, 765 адам жарақат алды, бұл Ұлыбритания спорт тарихындағы ең ірі апат саналады. Мұндай оқиғалардың қайталануын болдырмау үшін жобалау және заңнама салаларында көптеген күш-жігер жұмсалды. Әсіресе терроризм немесе зорлық-зомбылық қаупі бар жерлерде адам өліміне жол бермеу және стадиондарды отбасылардың бірге қоғамдық шараларға қатыса алатын орындар ретінде сақтап қалуға ерекше мән беріледі. Еуропа мен Оңтүстік Америкада ХХ ғасырда футбол стадиондарының ішінде немесе жанында күш қолданып төбелес шығаратын жанкүйерлер топтары жиі кездесетін. Ұлыбританияда олар хулиган деп аталады. Қауіпсіздікті арттыратын құрылымдық элементтерге әрбір көрермендер аймағы үшін жеке кіру және шығу жолдары, әсіресе үй және қарсы команда жанкүйерлері үшін бөлек кіру жолдары, бөлу қабырғалары, шыны қоршаулар, дірілді жұмсарту және су шашу жүйелері кіреді. Қолданылатын қауіпсіздік шараларына қарулы күзет, жеке куәліктерді тексеру, бейнебақылау, металл іздегіштер және қауіпті немесе қауіпті болуы мүмкін заттарды әкелуге тыйым салатын ережелерді сақтау үшін қауіпсіздік тексерулері жатады.

Саяси және экономикалық мәселелер

Қазіргі заманғы стадиондар, әсіресе олардың ішіндегі ең ірілері, тек ірі корпорациялардың, ең бай тұлғалардың немесе үкіметтердің ғана қаржылай мүмкіндігіне жететін мегажобалар. Спорт жанкүйерлері өз командаларына терең эмоционалды байланыс сезінеді. Солтүстік Америкада, жабық лигадағы "франшиза" жүйесінің арқасында, қалалардың қалауынша командалар саны кем. Бұл команда иелеріне зор саудалық ықпал береді, олар үкімет жаңа стадиондар құрылысына көмек көрсетпесе, команданы басқа қалаға көшірумен қорқытуға мүмкіндік алады. Еуропа мен Латын Америкасында, әрбір қалада бірнеше футбол клубы және әр елде бірнеше лига болғандықтан, мұндай монополиялық билік жоқ, ал стадиондар көбінесе жеке қаражат есебінен салынады. Кәсіби спорттан бөлек, үкіметтер де ірі спорттық шараларды қабылдау құқығы үшін күшті бәсекелестікке қатысады, ең алдымен, Жазғы Олимпиада ойындары мен ФИФА Әлем чемпионаты (футболдан) үшін, олардың барысында қалалар Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) немесе ФИФА-ның талаптарын орындау үшін жаңа стадиондар салуға міндеттеме береді.

Корпоративтік атау

Соңғы онжылдықтарда стадион салу және күтіп ұстауға жұмсалатын үлкен шығындардың салмағын азайту үшін көптеген американдық және еуропалық спорт командалары стадионның атын беру құқығын сатты. Бұл үрдіс 1970-ші жылдары басталған, бірақ 1990-шы жылдары айтарлықтай қарқын алды, нәтижесінде жаңа да, құрылған да стадиондарға демеушілердің аттары берілді. Кейбір жағдайларда корпоративтік атау (әртүрлі деңгейде сәттілікпен) бұл орынды көп жылдар бойы танымал болған атауды алмастырды. Алайда, Германияның Вольфсбург қаласындағы «Фольксваген Арена» сияқты көптеген жаңа стадиондар ешқашан корпоративтік емес атаумен танымал болған емес. Демеушілік құбылысы содан бері бүкіл әлемге тарады. Әлі де муниципалитетке тиесілі бірнеше стадион бар, олар көбінесе өңірлері үшін маңызды атаумен белгілі (мысалы, Бостонның «Фенуэй паркі»). Соңғы жылдары кейбір мемлекеттік стадиондар да атау құқығы туралы келісімдерге ие болды, олардың кірісінің бір бөлігі немесе барлығы сол жерде ойнайтын командаларға беріледі. Корпоративтік атаудың бір салдары – стадион атауларының жиі өзгеруі, атау беруші корпорация атын өзгерткенде немесе келісім мерзімі біткенде. Мысалы, Феникстің «Чейз Филд» бұрын «Bank One Ballpark» деп аталған, бірақ кейінірек оның атауы сол корпорацияны сатып алған компанияның атын көрсететіндей өзгертілді. Сан-Францисконың тарихи «Кэндлстик Паркі» бірнеше жыл бойы «3Com Park» деп аталды, бірақ демеушілік келісімі аяқталғаннан кейін атауы алынып тасталды, және «Monster Cable Products» компаниясының «Monster Park» атауы қолданылғанға дейін тағы екі жыл өтті. Осы стадионға корпоративтік атау беруге қарсы жергілікті наразылықтар Сан-Франциско қалалық кеңесін «Монстр» келісім-шарты аяқталғаннан кейін «Кэндлстик Парк» атауын қайта орнатуға мәжбүр етті. Жақында Ирландияда Дублиннің тарихи «Лансдаун Роуд» стадионының «Aviva Stadium» деп аталуына қарсы үлкен қарсылық болды. «Лансдаун» 2010 жылдың мамыр айында «Aviva» ретінде қайта ашылды. Керісінше, Лос-Анджелестің «Great Western Forum» стадионы, корпоративтік атауды өзгертудің ең алғашқы мысалдарының бірі, сол банк болмағаннан кейін де көп жылдар бойы өз атын сақтап келді, ал корпоративтік атау ғимарат кейін иесіз қалғаннан кейін ғана алынып тасталды. Бұл практика АҚШ-тан тыс елдерде одан аз таралған. Ерекше жағдай – Жапонияның Nippon Professional Baseball лигасы, онда көптеген командалар өздерінің бас компанияларының аттарымен аталған. Сондай-ақ, Англиядағы «Болтон Университеті» және «Эмирейтс» стадиондары, Германиядағы «Сигнал Идуна Парк» және «Альянц Арена» сияқты көптеген жаңа еуропалық футбол стадиондары корпоративтік атау алған. Корпоративтік атаудың (немесе қайта атаудың) бұл жаңа үрдісі «Кроссли Филд», «Ригли Филд» және бірінші және екінші «Буш» стадиондары сияқты кейбір ескі стадиондардың атауларынан өзгеше, себебі бұл стадиондар клубтың иесінің атымен және сол клуб иесіне тиесілі компанияның атымен аталған. (Қазіргі «Буш» стадионы атауын заманауи атау құқығы туралы келісім арқылы алды.) 2006 жылғы Германияда өткен ФИФА Әлем чемпионаты кезінде кейбір стадиондардың атаулары уақытша өзгертілді, өйткені ФИФА стадиондарға демеушілік жасауға тыйым салады. Мысалы, Мюнхендегі «Альянц Арена» турнир кезінде «FIFA World Cup Stadium, Munich» деп аталды. Сол сияқты, дәл осы стадион Еуропалық жарыстар кезінде «München Arena» деп аталады. Ұқсас ережелер «Imtech Arena» және «Veltins Arena» стадиондарына да қатысты. Бұл ереже стадионның демеушісі ресми ФИФА демеушісі болған жағдайда да қолданылады. 2010 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты кезінде Йоханнесбург стадионы, ФИФА-ның ірі демеушілерінің бірінің атымен «Coca Cola Park» деп аталған, бірақ турнир кезінде оның тарихи аты «Ellis Park Stadium» деп сақталды. Олимпиада кезінде де корпоративтік атаулар уақытша ауыстырылады.

In recent decades, to help take the burden of the massive expense of building and maintaining a stadium, many American and European sports teams have sold the rights to the name of the facility. This trend, which began in the 1970s, but accelerated greatly in the 1990s, has led to sponsors' names being affixed to both established stadiums and new ones. In some cases, the corporate name replaces (with varying degrees of success) the name by which the venue has been known for many years. But many of the more recently built stadiums, like the Volkswagen Arena in Wolfsburg, Germany, have never been known by a non corporate name. The sponsorship phenomenon has since spread worldwide. There remain a few municipally owned stadiums, which are often known by a name that is significant to their area (for example, Boston's Fenway Park). In recent years, some government owned stadiums have also been subject to naming rights agreements, with some or all of the revenue often going to the team(s) that play there. One consequence of corporate naming has been an increase in stadium name changes, when the namesake corporation changes its name, or if it is the naming agreement simply expires. Phoenix's Chase Field, for example, was previously known as Bank One Ballpark, but was renamed to reflect the takeover of the latter corporation. San Francisco's historic Candlestick Park was renamed as 3Com Park for several years, but the name was dropped when the sponsorship agreement expired, and it was another two years before the new name of Monster Cable Products' Monster Park was applied. Local opposition to the corporate naming of that particular stadium led San Francisco's city council to permanently restore the Candlestick Park name once the Monster contract expired. More recently, in Ireland, there has been huge opposition to the renaming of Dublin's historic Lansdowne Road as the Aviva Stadium. Lansdowne was redeveloped as the Aviva, opening in May 2010. On the other hand, Los Angeles' Great Western Forum, one of the earliest examples of corporate renaming, retained its name for many years, even after the namesake bank no longer existed, the corporate name being dropped only after the building later changed ownership. This practice has typically been less common in countries outside the United States. A notable exception is the Nippon Professional Baseball league of Japan, in which many of the teams are themselves named after their parent corporations. Also, many newer European football stadiums, such as the University of Bolton and Emirates Stadiums in England and Signal Iduna Park and Allianz Arena in Germany have been corporately named. This new trend in corporate naming (or renaming) is distinguishable from names of some older venues, such as Crosley Field, Wrigley Field, and the first and second Busch Stadiums, in that the parks were named by and for the club's owner, which also happened to be the name of the company owned by those clubowners. (The current Busch Stadium received its name via a modern naming rights agreement.) During the 2006 FIFA World Cup in Germany, some stadiums were temporarily renamed because FIFA prohibits sponsorship of stadiums. For example, the Allianz Arena in Munich was called the FIFA World Cup Stadium, Munich during the tournament. Likewise, the same stadium will be known as the "München Arena" during the European Competitions. Similar rules affect the Imtech Arena and Veltins Arena. This rule applies even if the stadium sponsor is an official FIFA sponsor—the Johannesburg stadium then commercially known as "Coca Cola Park", bearing the name of one of FIFA's major sponsors, was known by its historic name of Ellis Park Stadium during the 2010 FIFA World Cup. Corporate names are also temporarily replaced during the Olympics.

Қоршаған орта мәселелері

Қазіргі заманғы стадиондар құрылысымен байланысты бірнеше экологиялық проблемалар туындайды. Олардың салынуына мыңдаған тонна материал қажет, сондай-ақ стадион маңындағы және оны күтіп ұстау кезіндегі көлік қозғалысы да зор мәселе тудырады. Health Effect Institute хабарлағандай, қазіргі заманғы стадиондар маңындағы көлік қозғалысының артуы зиянды әсер ететін аймақтардың пайда болуына алып келді, бұл стадион төңірегінде тұратын халықтың 30-40%-ын денсаулыққа қауіпті жағдайға ұшыратуда. Көптеген стадиондар осы мәселелерді шешу үшін күн панельдерін және энергия үнемдейтін жарықтандыру жүйелерін орнату арқылы өздерінің көміртегі ізін азайтуға тырысуда.

Музыкалық орындар

Оларда ондаған жылдар бойы классикалық музыка сияқты концерттер өткізіліп келсе де, 1960 жылдардан бастап стадиондар халықтық музыканың тікелей орындалатын орындары ретінде қолданыла бастады, бұл "стадиондық рок" терминінің пайда болуына, әсіресе хард-рок және прогрессивті рок түрлері үшін жағдай жасады. Стадиондық рок тарихының бастауы кейде 1965 жылы Нью-Йорктегі Ши стадионында Beatles тобының өнер көрсеткен кезінен басталады. Сондай-ақ, 1960 жылдардың соңында Rolling Stones, Grand Funk Railroad және Led Zeppelin сияқты топтардың американдық гастрольдері үшін үлкен стадиондарды пайдалану да маңызды болды. Бұл тенденция 1970 жылдардың ортасында күшейді, себебі күшейту және дыбыс жүйелерінің қуаты артып, үлкен ареналарды пайдалануға мүмкіндік берді. Түтін, фейерверктер және күрделі жарық шоулары ареналық рок өнер көрсетулерінің ажырамас бөлігіне айналды. Бұл дәуірдің маңызды өкілдері Journey, REO Speedwagon, Boston, Foreigner, Styx, Kiss, Питер Фрэмптон және Queen болды. 1980 жылдары ареналық рок-та глэм-металл топтары басымдыққа ие болды, Aerosmith-тің үлгісімен Mötley Crüe, Quiet Riot, W.A.S.P. және Ratt сияқты топтар осы бағытты дамытты. 1980 жылдан бері рок, поп және фолк жұлдыздары, соның ішінде Grateful Dead, Мадонна, Майкл Джексон, Бейонсе, Леди Гага және Тейлор Свифт үлкен стадиондарда концерттік турларды ұйымдастырып келеді.