Кіріспе
Карл Йоахим Хамбро (5 қаңтар 1885 – 15 желтоқсан 1964) – норвегиялық саясаткер, журналист, жазушы және Консервативтік партияның көрнекті өкілі. Норвегия Парламентіне он рет сайланған Хамбро, заң шығарушы органмен өткізген 38 жылының 20-сында Парламент Төрағасы қызметін атқарды. Ол халықаралық істерге белсенді қатысты, оның ішінде Ұлттар Лигасында жұмыс істеді (1939–1940), БҰҰ Бас Ассамблеясының делегаты (1945–1956) және Норвегия Нобель комитетінің мүшесі (1940–1963) болды.
Carl Joachim Hambro (5 January 1885 – 15 December 1964) was a Norwegian journalist, author and leading politician representing the Conservative Party. A ten term member of the Parliament of Norway, Hambro served as President of the Parliament for 20 of his 38 years in the legislature. He was actively engaged in international affairs, including work with the League of Nations (1939–1940), delegate to the UN General Assembly (1945–1956) and member of the Norwegian Nobel Committee (1940–1963).
Жеке өмір
Карл Йоахим Хамброның әулеті 1720 жылдардағы Рендсбург қаласына дейін жетеді. Отбасы еврей болған. Отбасының мүшесі Кальмер Йоахим Хамбро (1747–1806) 18 ғасырдың соңында Копенгагенге көшіп келді және кәсіпкер болды. Оның ұлдарының бірі, Йозеф Хамбро Лондонға көшіп, ұлы Карл Йоахим Хамбромен бірге «Hambros Bank» банкін құрды. Тағы бір ұлы (және Йозефтің інісі) Эдвард Исаак Хамбро (1782–1865) 19 ғасырдың басында Норвегияның Берген қаласына көшіп, саудагер болды. Эдвард Исаак Хамбро Карл Йоахим Хамброның (1813–1873) әкесі болды, ал ол өз кезегінде мектеп директоры Эдвард Исак Хамброның (1847–1909) әкесі еді. Хамбро Бергенде Эдвард Исак Хамбро мен Николин Кристин Харбицтің (1861–1926, кейін Нико Хамбро деп аталды) отбасында дүниеге келді. Оның үш әпкесі болды, олардың ішінде педагог Элиза Хамбро да бар. Ол Йохан Рандульф Буллдың алыс туысы болғандықтан, Эдвард Буллдың ағасы, Йохан Петер Булл және Фрэнсис Буллмен бірінші туыс еді. 1910 жылдың маусымынан бастап Хамбро дін қызметкерінің қызы Гудрун «Дуду» Григке (1881–1943) үйленді. Ол Норвегия студенттер қоғамының мүшесі болды және 1908, 1909 жылдары, сондай-ақ 1911 жылдың күзінде төрағалық етті. 1908, 1910 және 1911 жылдары Консервативтік студенттер қауымдастығының төрағасы болды, сонымен қатар 1904 жылы Filologisk Forening-тің төрағасының орынбасары болды. 1910 жылдан 1913 жылға дейін Норс Федерациясының хатшысы болды және 1911 жылдан 1916 жылға дейін оның мерзімді басылымын редакциялады. Ол сондай-ақ академиялық футболға қатысып, «Академиск» клубының төрағасы болды және 1904 жылы Норвегияның жаңадан құрылған Футбол қауымдастығының төрағасының орынбасары болды. Соғыс кезінде Хамбро британдық мәселелерге араласты. 1917 жылдың қаңтарында Ұлыбритания Норвегияға көмір экспорттауды тоқтатты. Кнудсен кабинетінің өкілдері мен Кристианиядағы британдық делегация арасындағы келіссөздер кезінде Хамбро «Morgenbladet» газетіне редакциялық мақала жазып, егер Норвегияның қажеттіліктері қанағаттандырылмаса, британдық дипломаттарды елден шығаруды ұсынды. Британдық сыртқы істер министрі Артур Балфур Норвегияның Ұлыбританиядағы елшісімен кездесіп, Кнудсен кабинетінен «Morgenbladet» газетінің мәлімдемесін айыптауды немесе Хамброны заңмен қуғындауды талап етті. Хамброның әрекеттерін Норвегия парламенттік оппозициясы, соның ішінде Консервативтік партия да қорғады. Бірнеше келіссөзден кейін мәселе шешілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Хамбро Кнудсен кабинетіне қарсы күресті, оны елді соғысқа жетектеуге тым әлсіз деп санады. Хамбро мен «Morgenbladet» газетіне «Tidens Tegn» және белгілі бір дәрежеде «Aftenposten» газеттері де қосылды. Премьер-министр Гуннар Кнудсен өзінің және үш газеттің редакторларымен кездесу ұйымдастырып, олардың шабуылдарын тоқтатуға тырысты. «Бұл әрекет мүлдем сәтсіз аяқталды», - деп жазады тарихшы Ханс Фредрик Даль. Хамбро социализмді де сынады. Ол Норвегиядағы социалистердің антимилитаристік саясатына қарсы күшті реакция білдірді және мұндай «зарарлы идеяларды» баспа түрінде тарататындарға қарсы шаралар қабылдауға шақырды. 1918 жылы Ресей революциясынан кейін Хамбро революциялық социалистік баспасөзді қатаң ережелермен шектеуді ұсынды. Ол «Morgenbladet» газетінде былай деп жазды: «Мүмкін, біздің билік органдарымыз социалистік көшбасшыларымыздың жазба және ауызша түрде ұзақ жылдар бойы жүргізіп келген әлеуметтік бүлдіруші агитациясына көбірек назар аударуы керек». Екінші жағынан, ол жұмысшылар қозғалысына бағытталған цензура жағдайларын да сынады, мысалы, 1914 жылдың мамырында Рюкан қаласындағы төтенше жағдайды басу үшін жасалған құпия әскери экспедиция кезінде. Ол 1913–1920 жылдары Консервативтік баспасөз қауымдастығының, 1919–1929 жылдары «Ukens Revy» журналының, 1920–1946 жылдары Норвегия ақпарат агенттігінің (1918–1920 жылдары төрағаның орынбасары), ал 1923–1946 жылдары Норс Федерациясының (1913–1915 жылдары мүше, 1915–1923 жылдары төрағаның орынбасары) басқармаларына төрағалық етті. Ол 1928–1932 жылдары «Det Nye» театрының вице-президенті, 1921–1933 жылдары «Morgenbladet» газетінің және Адам мәдениетін зерттеу институтының басқарма мүшесі болды.
Саяси мансап
Хамбро Кристианияға (Осло) қоныс аударды және 1908 жылы ол мұнда Консервативтік партияның басқарма мүшесі болды. 1913 жылы Кристианияның мектеп кеңесіне мүше болып сайланды. 1921 жылы төраға болып сайланды және 1923 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Хамбро 14 501 дауыс алып, үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Ең жақын қарсыласы Лейборист партиясынан Г. Э. Стубберод болды, ол бар болғаны 1 504 дауыс жинады. Көпмандатты сайлау округтеріне өзгеруге байланысты Хамбро 1921 жылы Кристиания округінен Парламентке қайта сайланды, ал оның аты Ослоға өзгергеннен кейін 1924, 1927, 1930, 1933, 1936, 1945, 1949 және 1953 жылдары да сайланды. Ол 1919 жылдан 1957 жылға дейін Парламент мүшесі болды, барлығы он мерзімге сайланды (1940 жылғы сайлау Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан өткізілмеді). Ол бастапқыда Норвегияның Ұлттар Лигасына қосылуына қарсы дауыс берді, осылай дауыс берген партиясынан үш өкілдің бірі болды, Версаль шарты мұндай халықаралық ұйым үшін тиісті негіз жасамағанын айтты.
Көзқарастар
Хамбро космополит ретінде танымал болды. Ол консервативті қолдау үшін күрескен «Fedrelandslaget» тобының ұлтшылдығына қосылған жоқ. «Гренландия мәселесі» деп аталатын мәселеде, 1923–1924 жылдары Дания Гренландияға егемендік құқығын талап еткен кезде, ол Даниямен келісім жасастырып, Данияның әрекеттері негірсіз деп санады. Бірақ 1931 жылы аграрлық үкімет пен одан тыс күштер «Ерік Қызылдың жерін» аннексиялағанда, Хамбро бұған қатаң қарсы шықты. Аграрлық партия 1934 жылы Хамброны Парламент төрағасы лауазымынан түсіріп, одан кек алды.
Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі
Хамбро 1940 жылғы 9 сәуірде Норвегияға неміс басқыншылығы кезінде маңызды рөл атқарды. Ол Гитлердің елге деген ниеттерін дұрыс түсінген санаулы саясаткерлердің бірі болды. 1938 жылы Чехословакияда болған оқиғадан сабақ алған Хамбро дайындықпен алты сағат бұрын хабар алып, Хакон патшасы мен оның әулетінің, үкіметтің, Парламенттің көрнекті өкілдерінің және Норвегия банкісінің алтын қорының қашуын ұйымдастырды. Олардың бәрі Хамбро тапсырысымен пойызға мініп, немістер Ослоға келгенге дейін 30 минут бұрын кетіп қалды. Немістердің кешігуіне неміс крейсері «Блюхер» батып кеткені себеп болды. Басқыншылықтан кейінгі күндері Хамбро Швецияның астанасы Стокгольмнен американдық журналист Лиланд Стоу Норвегиядағы жағдайды қалай бейнелегенін түзету үшін белсенді жұмыс істеді. Швецияда болғанда Хамбро телефон арқылы Норвегияның жаңадан құрылған астыртын қарсылық қозғалысын ұйымдастыруға да зор үлес қосты.
Соғыстан кейінгі өмір
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол 1945 жылдан 1956 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына делегат ретінде қатысты. 1940 жылдан 1963 жылға дейін Норвегия Нобель комитетінің мүшесі болды.
Мұра
Хамбро Норвегияның тіл және әдебиет академиясының мүшесі болды. Оның ең жоғары наградалары – 1937 жылы Сент-Олаф орденінің Ұлы кресті және 1952 жылы Ерен еңбегі үшін медаль. Ол сонымен қатар Финляндияның Ақ роза орденінің Ұлы крестімен, Хакон VII 70 жылдық мерекелік медалімен және Сент-Олаф медалімен марапатталды. 1964 жылдың желтоқсанында қайтыс болғаннан кейін, оған Vår Frelsers gravlund зираттарының құрметті бөлімінде мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды. Оның құрметіне Ослоның орталығында C. J. Hambros plass алаңы аталды, онда Осло аудандық соты және Норвегияның экономикалық және экологиялық қылмыстарды тергеу және қудалау жөніндегі ұлттық органы орналасқан. Heimdal және Fyllingsdalen (C. J. Hambros vei) қалаларында, сондай-ақ Elverum (C. J. Hambros veg) қаласында оның есімімен көшелер аталды. 1995 жылы Парламент алдындағы Эйдсвольс-плэйс алаңында оның ескерткіші орнатылды.