Кіріспе

Норвегиялық дипломат және Нобель сыйлығының лауреаты (1869–1938) оның әкесі, норвегиялық тарихшы және архивші.

Кристиан Лус Ланге (17 қыркүйек 1869 – 11 желтоқсан 1938) – норвегиялық тарихшы, мұғалім және саясаттанушы. Ол халықаралық қатынастар теориясы мен тәжірибесінің әлемдегі ең көрнекті жақтаушыларының бірі болды.

Ерте өмір және білім

Ол Ставангерде дүниеге келді; әкесі әскери инженер, ал ол тарихшы Кристиан К. А. Лангенің немересі болды. 1887 жылы орта мектепті бітіріп, Осло университетінде тарих, ағылшын және француз тілдерін оқуға түсты, онда 1893 жылы филология ғылымдарының кандидаты (cand. philol.) дәрежесін алды. Ол көп жыл бойы орта мектептерде сабақ берді, содан кейін докторлық диссертациясын қорғау үшін Осло университетіне қайта оралды.

Мансап

1899 жылы ол интернационалистік қозғалыста алғашқы ресми қызметін атқарды, түрлі елдердің парламентарийлері арасындағы талқылауды дамытуға бағытталған Парламенттер аралық одақтың Осло конференциясын ұйымдастыру комитетінің хатшысы болып тағайындалды. Келесі жылы Норвегия Парламентінің Нобель комитетінің хатшысы болды. 1909 жылы ол бұл лауазымнан бас тартса да, Норвегия Нобель институтының алғашқы жылдарында маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде ол Екінші Гаага бейбітшілік конференциясына Норвегияның техникалық делегаты болды. Ланге 1909 жылы Парламенттер аралық одаққа қайта қосылып, ұйымның бас хатшысы болып тағайындалды және 1933 жылға дейін осы қызметте болды. Бас хатшы ретінде ол Одақтың Брюссельге көшірілуін бақылады, Бірінші дүниежүзілік соғыстың қиын жылдарында Ослода сақтап тұрды, содан кейін соғыстан кейін Женеваға қайта орналастырды. Ол көптеген басқа ұйымдарда да белсенділік танытты, 1938 жылға дейін Ұлттар Лигасына Норвегияның делегаты немесе орынбасары ретінде қызмет етті, есептер жазып, Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының тілшісі болып жұмыс істеді, сондай-ақ Голландияның қолдауымен құрылған Ұзақ мерзімді бейбітшілік орталығына қатысты. Ол көбінесе төрелік және қару-жарақтарды бақылау саласындағы білімімен кеңес сұратылатын. Оның интернационализмді қолдауы үш томдық тарихи еңбекпен (Histoire de l'internationalisme) көрсетілді. 1919 жылы жарық көрген бұл еңбек Ұлттар Лигасына идеологиялық дайындық жасауға үлкен үлес қосты. Осы және өзге де қызметтері үшін Ланге 1921 жылы Хьяльмар Брантингпен бірге Нобель бейбітшілік сыйлығын бөлісті.

Жеке өмір және өлім

Ланге Нобель сыйлығын алғаннан кейін 17 жыл толуына бір күн қалғанда 69 жасында қайтыс болды. Ол Карл Вигго Манти Ланге, Халвард Ланге және Кристиан Август Манти Лангенің әкесі болды. Оның қызы Тора 1938 жылдан бастап Осло кафедралық мектебінде тарих және тіл сабақтарын оқытты. Норвегия нацистік Германияның оккупациясы кезінде ол қарсылық қозғалысына қатысты, ал күйеуі елден кетуге мәжбүр болды. 1943 жылдың қыркүйегінде Грини концлагерінде тұтқындалды, бірақ ауырып, желтоқсанда Ульлеволь ауруханасында көз жұмды. Ланге Норвегия әйелдер құқықтарын қорғау қауымдастығының мүшесі болды.