Кіріспе

Норвегиялық саясаткер Педер Людвик Колстад (28 қараша 1878 – 5 наурыз 1932) – Норвегияның Аграрлық партиясынан шыққан саясаткер. 1931 жылдан 1932 жылы қайтыс болғанға дейін ол Норвегияның 19-шы премьер-министрі қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Боргеде, шаруа отбасында дүниеге келген, қазір Øстфолд округындағы Фредрикстадтың бір бөлігі. 1899 жылы Калнес ауыл шаруашылығы мектебін, ал 1902 жылы Акершюс округындағы Ас қаласындағы Норвегия ауыл шаруашылығы университетін бітірді. Содан кейін Акершюс округындағы Аскер және Ост-Агдер округындағы Неденес ауыл шаруашылығы мектептерінде мұғалім болып жұмыс істеді. 1905 жылы Øстфолдқа және Калнес ауыл шаруашылығы мектебіне оралды, 1912 жылы мектеп директоры болды. 1919-1922 жылдары Тюнедегі herredsstyre (қалалық кеңестің іріктелген органы) құрамына кірді. 1928 жылға дейін қалалық кеңестің мүшесі болды.

1921 жылғы Норвегия парламент сайлауында Колстад Øстфолдтағы Шаруалар партиясы тізімінде бірінші орынға шықты және Норвегия парламентіне сайланды, содан кейін қайтыс болғанға дейін барлық сайлауларда қайта сайланды. Өзінің парламенттік мансабының барлық кезеңінде Қаржы жөніндегі тұрақты комитетте жұмыс істеді, 1928 жылы комитет төрағасы болды. Парламенттегі жылдары Шаруалар партиясының парламенттік тобының хатшысы қызметін атқарды және 1931 жылы Одельстинг президенті болып сайланды. Осы кезеңде бірнеше жыл бойы Шаруалар партиясының Øстфолд бөлімін басқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тоқтатылғаннан кейін, 1928 жылы Норвегия кронасын алтын стандартына қайтару туралы либерал Мовинкель кабинетінің шешімін қолдаған Шаруалар партиясының көпшілігін басқарды.

Премьер-министр ретінде

Мовинкель кабинетінің ағыл-голландиялық Unilever компаниясына Lilleborg норвегиялық компаниясының жартысын сатып алуға концессия беру туралы шешімі 1931 жылы саяси дағдарыс тудырды, бұл кабинеттің отставкаға келуіне және Фермерлер партиясынан алғашқы кабинет құрылуына әкеп соқты. Фермерлер партиясының парламенттегі 150 орынның тек 25-і болды; сол кезге дейін Норвегиядағы кабинет үшін ең нашар негіз. Кабинет парламентте Либералдық партия мен Консервативтік партияның қолдауын іздейтін болды. Партия партия жетекшісі Йенс Хундейдтің орнына премьер-министр ретінде Колстадты таңдады, себебі ол Хундейдке қарағанда басқа партиялармен және саясаткерлермен ынтымақтастықта орташа және жақсырақ деп есептелді. Партия оның қаржы саясатын жақсы білуін де артықшылық деп санады. Сандби бастапқыда Парламентте Ауыл шаруашылығы жөніндегі тұрақты комитеттің төрағасы ретінде қалуды жоспарлаған. Қорғаныс министрі ретінде майор Видкун Квислингтің тағайындалуы даулы болды. Квислинг бұрын партиялық саясатқа қатыспаған, ал Сандби оны жеке танымаған. Колстад Квислингтің Ресей туралы білімі, оның жазбаларында көрсетілгендей, кабинет үшін пайдалы болады деп мәлімдеді.

Лиллеборг ісі

Мовинкель кабинеті норвегиялық Lilleborg компаниясына Фредрикстадтағы De No Fa мұнай фабрикасын сатып алуға концессия берді, сонымен бірге голланд Unilever компаниясының 50% үлесіне ие болған De No Fa компаниясына Lilleborg-тағы үлестің жартысын сатып алуға да концессия берді. Бұл Unilever компаниясына Lilleborg-ты бақылауға мүмкіндік беретін еді. Фермерлер партиясы концессияға қарсы шықты, себебі олар Норвегияның өнеркәсіпке меншік құқығын қорғауды қалады, және бұл Мовинкель кабинетінің құлауына себеп болды. Ал Колстад кабинеті концессияны кері қайтару мүмкін емес деп тапты. De No Fa фабрика концессиясыз жабылуға мәжбүр болады деп мәлімдеді, сонымен бірге De No Fa және Unilever жаңа келісімшарт жасасты, ол Unilever-ге концессиясыз да Lilleborg-ты бақылауға мүмкіндік беретін еді. 1931 жылдың 10 шілдесінде Колстад кабинеті Мовинкель кабинеті бұрын берген концессияны растады.

Денсаулыққа байланысты проблемалар мен өлім

Колстад премьер-министр болған кезінде түрлі денсаулық мәселелерімен күресті және 1932 жылдың қаңтарында ауруханаға түсті. 1932 жылдың 5 наурызында қан қыстырудан көз жұмды. 14 наурызда Йенс Хундсейд жаңа Фермерлер партиясы үкіметінің премьер-министрі болды.

Жеке өмірі мен мұрасы

1905 жылы Колстад өнеркәсіпшінің қызы Ингрид Матиесенге үйленді. Ол либерал саясаткер және әйелдер құқықтары үшін күрескен белсенді Ева Колстадтың қайтыс болғаннан кейінгі қайнағасы, ал кино сыншысы Харальд Колстадтың әкесі болды. Ол Тюне шіркеуінің қорымына жерленді. Сарпсборг қаласындағы бір көше оның құрметіне аталған. Гудлеев Форр мен Пер Эгиль Хегге редакциялаған 2010 жылғы «Норвегия премьер-министрлері» (ағылш. Norwegian prime ministers) кітабында тарихшылар Колстадты Норвегияның ең нашар премьер-министрлерінің бірі деп бағалап, 1-ден 6-ға дейінгі шкала бойынша 2 балл берді. Тарихшылар бағалау кезінде премьер-министр қызметін атқарған мерзіміне ерекше мән берді.