Кіріспе
Британдық сарбаз, дипломат, саяхатшы және барлау қызметінің офицері, полковник Құрметті Обри Найджел Генри Молино Герберт (3 сәуір 1880 – 26 қыркүйек 1923), Сомерсеттегі Пикстон Паркі мен Нотингемширдегі Теверсалде туған, британдық сарбаз, дипломат, саяхатшы және барлау қызметінің офицері болды. Ол Албанияның тәуелсіздігімен байланысты болды. Оған екі рет Албания тағына отыру ұсынылды. 1911 жылдан өліміне дейін ол консерватор партиясының парламент мүшесі болды. Оның үлкен жартылай ағасы Джордж Герберт, 5-ші Карнарвон графы (1866–1923), Тутанхамонның қабірін тапқан.
Colonel The Honourable Aubrey Nigel Henry Molyneux Herbert (3 April 1880 – 26 September 1923), of Pixton Park in Somerset and of Teversal, in Nottinghamshire, was a British soldier, diplomat, traveller, and intelligence officer associated with Albanian independence. He was twice offered the throne of Albania. From 1911 until his death he was a Conservative Member of Parliament. His eldest half brother was George Herbert, 5th Earl of Carnarvon (1866–1923), who discovered the tomb of Tutankhamun.
Шығу тегі
Обри Герберт Гемпширдегі Хайклэр қамалында дүниеге келді. Ол Генри Герберттің екінші ұлы, Карнарвонның 4-ші графы, бай жер иесі, британдық министрлер кабинетінің мүшесі және Ирландияның лорд-лейтенанты болған. Оның анасы (әкесінің екінші әйелі және туысы) – Элизабет Кэтрин Говард (1856–1929), Генри Говардтың қызы, Грейстоук қамалынан, Пенирт, Камберлендтен. Оның әкесі – Лорд Генри Говард Молинукс Говард, Норфолктің 12-ші герцогы Бернард Говардтың кіші інісі. Элизабет Говардтың ағасы – Пенириттің 1-ші бароны Эсме Говард. Обри Герберт, 1922 жылы Говард Картермен бірге Тутанхамонның қабірін тапқан египтолог, 5-ші Карнарвон графы Джордж Герберттің кіші ағасы болды; ол одан бес ай бұрын қайтыс болды. Обри бала кезінен бастап көздеріне қатысты мәселелерге тап болды, бұл оны жартылай соқыр қалдырды, ал 40 жасқа толғанға дейін толық көру қабілетін жоғалтты.
Ерте өмір
Герберт Итон колледжінде білім алған. Ол Оксфордтың Баллиол колледжінде заманауи тарих мамандығы бойынша бірінші сыныпты диплом алды. Көзі нашар болғанына қарамастан, ол университет ғимараттарының шатырларына шығумен танымал болды. Оның достарының арасында Адриан Картон де Виарт, Реймонд Асквит, Джон Бухан және Хиляре Беллок болды. Реджинальд Фаррер өмірінің соңына дейін жақын болды. 1900 жылдың 12 қаңтарында ол Нотингемшир (Шервуд рейнджерлері) атты жаяу әскер кавалериясында екінші лейтенант болып тағайындалды және 1902 жылдың 11 маусымында лейтенант қызметіне көтерілді. Дегенмен, нашар көру қабілетінің кесірінен Оңтүстік Африка соғысына қатыса алмады. (Гринмантл – Джон Буханның Ричард Ханней туралы романдарының бірі.)
Тілдер және саяхат
Герберт өзінің жеке тәжірибесі бойынша шығыстанушы маман және француз, итальян, неміс, түрік, араб, грек, албан тілдерін, сондай-ақ ағылшын тілін білетін тіл білгіш болған. Әсіресе Таяу Шығыста белгілі саяхатшы, оның сапарларына Жапония, Йемен, Түркия және Албания арқылы жасаған саяхаттар кіреді. Герберт саяхаттарында көбінесе қаңғыбақтай киінетін. 1902–1904 жылдары Токиода, содан кейін Константинопольде (1904–1905) құрметті атташе қызметін атқарды. Тақ ұсынылған екінші жағдай 1920 жылдың қыркүйегінде итальян армиясының албандықтардан жеңіліске ұшырағаннан кейін болды. Бұл ұсыныс Албания үкіметі атынан жасалғанмен, ресми емес еді. Герберт бұл ұсынысты Филип Керр және Морис Хэнкимен талқылап, мүмкін Ұлттар Лигасының туы астында әрекет ету идеясын ұстанды; Герберттің досы Эрик Драммонд оның бірінші бас хатшысы болды және лоббилеу арқылы 1920 жылдың желтоқсан айында Албанияның Ұлттар Лигасына мүше болып қабылдануына қол жеткізді. Албания үкіметіндегі сыртқы істер министрлерінің ауысуы Герберттің тәж алу мүмкіндігін айтарлықтай азайтты. 1921 жылдың сәуір айында Италияда тұратын Албанияның британдық достарының өкілі Джим Барнс, Атхолл герцогіне тақты ұсынды.
Парламент
Герберт 1911 жылдан 1918 жылға дейін Сомерсет округінің оңтүстік бөлігінен, ал 1918 жылдан өмірінің соңына дейін Йеовилден тәуелсіз ойлы консервативті парламент депутаты болды. Өмірі бойында Герберт Ирландиядағы британ үкіметінің саясатына қарсы шықты.
1914-1915 жылдар
1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Герберт өте нашар көретін болса да, Ирландия гвардиясына қосылды, онда ол қосымша лауазымда қызмет етті. 24 мамыр, дүйсенбі күні, Түрік қолбасшысы Мустафа Кемальмен бірге сегіз сағатқа созылған кездесу өтті, мақсаты – қаза тапқандарды жерлеу. Бұл оқиға Луи де Берньердің романында «Құрметті Герберт» деп сипатталған. Шығыс Жерорта теңізі барлау бөлімінде ол Комптон Маккензибен бірге жұмыс істеді. 1915 жылдың қазан айында Англияда емделуде болған Герберт өзімен бірге меморандум алып жүрді, онда мынадай сөздер келтірілген: «Олар [Сыртқы істер министрлігі] Араб мәселесін шешуді Мысырға сеніп тапсырды», – деп жазылған. Бұл меморандумды Каир барлау бөлімінен полковник Клейтон Сыртқы істер министрлігіне, Таяу Шығыстағы жағдайды түсіндіре отырып жіберген. Қараша айында бастапқыда жақсы қабылданған меморандум, Франсуа Жорж Пиконың келуінен және Марк Сайкпен келіссөздерден кейін мәнсіз болып қалды. Араб бюросы меморандумның бағытымен жұмыс істеуді жалғастырғандықтан, нәтижесінде қайшы уәделер беріліп, жаман ниеттілік танытқандары туралы айыптаулар туды. 1915 жылдың қарашасында Герберт Албанияға қатысты құпия тапсырмамен Париж бен Римде болды. Келесі айда Анзак шығанағын эвакуациялау жоспары іске асырылатын болғандықтан, ол АНЗАК-қа қайта оралып, артқы күзетпен бірге қалуға ерікті болды, өйткені оның тіл білімі мен таныстарының желісі олар тұтқындалған жағдайда үлкен пайда әкеледі деп сенді. 20 желтоқсанда ANZAC және Сувла шығанағының сәтті эвакуациясы, сондай-ақ Хельс түбегінің жақсы перспективалары оның ұсынысына кедерес келтірді.
1916 жыл
1916 жылдың басында Герберт Сыртқы істер министрлігінің Албания мәселесінде шешім қабылдамауына наразы болып, жаңа мүмкіндіктер іздеуге кірісті. Адмирал сэр Рослин Вемисс оған барлау қызметінде капитан болып жұмыс істеуге ұсыныс жасады. Ақпан айында Соғыс министрлігі оны Албаниядағы істерден босатқан соң, ол ұсынысты қабылдады және Месопотамияда (қазіргі Ирак) және Перс шығанағындағы теңіз барлау қызметіне жетекші болып тағайындалды. Британ әскерлерінің Кут-эль-Амарадағы қиын жағдайынан кейін, Соғыс министрлігі Герберттің қызметін генерал Тауншендке түріктермен келіссөздер жүргізу үшін ұсынуды тапсырды. Т.Э. Лоуренс Араб бюросының атынан, ал полковник Бич Үндістан экспедициялық корпусының барлау қызметі үшін әрекет етті. Олар тұтқындар мен жараланғандарды алмастыруды қадағалап, соңында командир Халил Пашаға Кутты босату үшін 2 миллион фунт стерлингке дейін ұсыныс жасады. Енвер Паша ұсынысты қабылдамады, ал жараланғандарды эвакуациялау көлік тапшылығынан қиындыққа тап болды. Куттағы жағдай Обриді Үндістанның мемлекеттік хатшысы Остин Чемберленге, генерал Лейктің қолдауымен, бірақ әскер ережелерін бұза отырып, Месопотамия науқанын басқарудағы нашарлықты айыптайтын телеграмма жіберуге итермеледі. Үндістан үкіметі әскери сот отырысын бұйырды, бірақ Соғыс министрлігі бас тартты. Осы мақсатта Шимлаға сапарлаған адмирал Вемисс оны толық қолдады, Сір Бошамп Дафф, Үндістандағы бас қолбасшы, және Сір Уильям Мейер, қаржы хатшысы, оған қарсы болды, бірақ оның табандылығы нәтежесінде Арнайы Месопотамия комиссиясы құрылды. 1916 жылдың қазан айында Герберт Албаниядағы майдан желісінде орналасқан итальян армиясымен байланыс офицері қызметін бастады. Ол 1915 жылдың 26 сәуірінде Италиямен жасалған құпия Лондон шартында Албанияны бөлу туралы ережеден хабарсыз болды. 1917 жылы большевиктер оның құпия шарттарын жариялаған кезде, ол Албанияны Эсад Пашаның иелігіндегі шағын мұсылман мемлекеті деп санауға қарсы болды. Желтоқсан айында ол Англияға оралды.
1917-1918 жылдар
1917 жылы ол әскери барлау директоры Джордж Макдоногтың басшылығымен Түркиямен жеке бейбітшілік туралы келісімдерді әзірлеумен айналысты. 16 шілдеде ол Женева, Интерлакен және Берн қалаларында түріктермен бірқатар кездесулер өткізді, соның ішінде Энверге қарсы ықпалды топтың (құпия) өкілі де болды. Обри Галлиполиден танысқан Мұстафа Кемал, 5 шілдеде Сұлтанның жеке бұйрығымен Сүриядағы Алленби әскеріне қарсы жетінші армияның басшылығына тағайындалғандығы үшін Энвер-пашамен келіспеген болатын (1905 жылы ол Дамаскідегі Бесінші армия штабының капитаны болған). Обри өзінің жазбаларын Париждегі одақтас елдердің конференциясына алып барды. Сыртқы істер министрлігіне жолдаған хатында ол: "Біз багажды алсақ, түріктердің таңбаларын алуының маңызы жоқ. Лорд Китченер Мысырда билігі күшті болған кезде оның хатшысы фез киген. Месопотамия мен Палестинаға да құрмет көрсету керек" деді. 1917 жылдың қараша айында Герберт генерал Макдоногтың бұйрығымен тағы да Италияға жіберілді. Енді ол Британдық Адриатика миссиясын басқарды, ал Сэмюэл Хоар Римдегі миссияның арнайы барлау жұмыстарын үйлестірді. Американың жалпыалбандық федерациясы (Ватра) Обридің басшылығымен албандық полк құру туралы бұрынғы ұсынысын қайта көтерді. Бұл мәселе итальяндықтар үшін даулы болды, себебі Ватра итальяндықтарға қарсы күшейді. 1918 жылдың 17 шілдесінде ұсыныс Бостонда ресми түрде мақұлданды, ал Италия консулдығы оны Италия армиясының құрамына кірген жағдайда қабылдады. Соғыстың аяқталуы мәселенің одан әрі усложняюына мүмкіндік бермеді. Герберт соғысты Албаниядағы итальян армиясына британдық миссияның басшысы ретінде, подполковник шенімен аяқтады.
Салдары
Анық емес саясат 1919 жылғы Париж бейбітшілік конференциясында Мысыр сияқты империялық орталықтардан ұлтшыл сынға ұшырады (Саад Загхлул, 1919 жылға қараңыз), сондай-ақ, нәтижесіндегі саяси шешімдер Обри, Т. Е. Лоуренс немесе Гертруда Белл сияқты басымдыққа ие куәгерлерде үміт тудырмады. Конференцияда Обри Гербертке Кавказ аймағы үшін итальяндық делегаттардың ортақ жауапкершілікті алу ұсынысы арқылы болашақ перспектива көрінді – бұл аймақ стратегиялық тұрғыдан маңызды болды: Баку мұнай кен орындары, солтүстіктен Мосул және Киркукке қол жеткізу. 1919 жылдың мамырына қарай бұл ұсыныс құрғақ сөз болып көрінді. 1919 жылдың мамырына қарай Ақпараттық басқарма Лорд Керзонның (Артур Балфур Парижде келіссөздер жүргізіп жатқанда әрекеттегі сыртқы істер министрі) өкілеттігімен Обридің бас генералы Джордж Макдоногтан Скотланд-Ярдтың арнайы бөлімінің сэр Базиль Томсонына ауысты, яғни, ішкі майдандағы большевиктердің қаупін ескере отырып, әскери басқармадан азаматтық басқармаға көшті. Осылайша, 1921 жылдың ақпанында Обри, сенімді досы лорд Роберт Сесилге, ол Шотландиялық инспектор ретінде шетелге бара жатыр дегенді айтып, оны таң қалдырды: ол Талаат пашамен сұхбат алу үшін Берлинге барды. Обри: «Егер адам екінші елге ие бола алса, Италия менің екінші елім» деді. Обри вилласын әйелі Мэри Весиге мұра етті, кейіннен ол ақын-жазушылар, суретшілер үшін шынайы әдеби орталыққа айналды, олардың арасында күйеу баласы Эвелин Во, Альфред Дагган, Питер Актон және Брук Астор болды.
Неке және ұрпақ
Обри Герберт өзінің алыс туысы, Хон. Мэри Гертруда Везиге (1889–1970, Джон Везидің жалғыз баласы және жалғыз мұрагері, 4-ші виконт де Веси (1844–1903), Томас Везидің тұңғыш ұлы және мұрагері, 3-ші виконт де Веси (1875 ж. қайтыс болды) және оның әйелі леди Эмма Герберт (1819–1884), Джордж Герберттің 11-ші Пембрук графының кіші қызы) үйленді. 4-ші виконт Ирландиядағы протестанттық ассиденцияның мүшесі болды, бірақ әйелімен бірге римдік католицизмге көшті және олар балаларын сол дінде тәрбиеледі. Герберттің енесі (Леди Эвелин Чартерис, Фрэнсис Чартеристің үлкен қызы, Уэмисс графының 10-ы) отбасына Лондонда жақсы үй сыйлады. Оның әйелінен төрт баласы болды: бір ұл және үш қыз. Габриэль Мэри Гермиона Герберт (29 қыркүйек 1911 – 15 қараша 1987), үлкен қызы, Испания азамат соғысы кезінде испан ұлтшылдарымен бірге қызмет еткен екі ерікті медбикенің бірі. Ол майор Александр Дрюге үйленді. Олардың немересі Александр Дрю леди Татьяна Маунтбеттенге үйленді. (Анна) Бриджит Доменика Герберт (22 ақпан 1914 – 8 шілде 2005), майор Алистер Эдвард Грантқа (1892–1947), Нуткомб Манор, Клейхангер, Тивертон, Девон, "Эдди", MC, Гранд Нешнл-де екі рет мойнын сындырған тігізбе жүргізушісі, кейіннен баспагер, сэр Чарльз Гранттың ұлы және сэр Роберт Гранттың немересі, депутат, екінші әйелі ретінде үйленді. Ол "барлық Герберттерден ең қарапайым" болды және күйеуінің ерте қайтыс болуынан кейін өзін шаруашылыққа арнады. Уоның алғашқы әйелі, ол ажырасқан, Эвелин Гарднер, Лора мен Оберонның жартылай туысы және Карнарвонның 5-ші графының немересі болды. Бұл некеге оның ағасы Оберон қарсы болды. Ол журналист Оберон Воның (1939–2001) (Пикстонда туып, анасының ағасының құрметіне аталған) анасы және Дейзи Во мен Александр Воның әжесі болды.
Өлім және жерлеу
Өмірінің көп бөлігінде нашар көріп, 40 жасқа дейін көру қабілетінен айырылды. Герберт өмірінің соңында толығымен соқыр болды. Ол дұрыс емес медициналық кеңес алды, осы кеңес оны көруін жақсарту үшін барлық тістерін жұлып салуға итермеледі. Тіс операциясы салдарынан қан улануына шалдығып, 1923 жылдың 26 қыркүйегінде Лондонда қайтыс болды. Бұл оның үлкен ағасы, Джордж Герберт, Карнарвонның 5-ші графы, Тутанхамон қабірін тапқан египтологтың қайтысынан кейін бес ай өткен соң болды. 1924 жылы Герберттің мүлкі 49 970 фунт стерлингке бағаланды (қазіргі шақтағы құны фунт стерлингте есептеледі). Оның толық бойы бейнеленген, салтанатты қылышымен бірге Герберт капелласында, Сомерсеттегі Сент-Николас шіркеуінде сақталған, Пикстон паркіне жақын жерде орналасқан. Оның үстінде, әсем өрнектелген ағаш панельдерде оның тегі мен некесін көрсететін алты геральдикалық қалқандар ілінген.
Әдебиет үлгісі
Луи де Берньердің "Қанатсыз құстар" романындағы "Абыройлы Герберт" кейіпкері Гербертке негізделген. Ол Галлиполи шайқасындағы АНЗАК әскерлерімен британдық байланыс офицері ретінде бейнеленеді. Екі жақпен де тілдесе алатын, көп тілді білетін офицер, ол екі тараптың қаза тапқандарын жерлеуді ұйымдастырып, екі жақта да зор құрметке ие болады – бұл оның 1915 жылғы келісімдегі рөлін көрсетеді. Герберт Джон Бьюкеннің Сэнди Арбутнот кейіпкерінің прототипінің бірі болды.