Кіріспе
Америкалық газет баспагері (1941–2006)
Đỗ Ngọc Yến, Америкада Yen Ngoc Do деп танылған (25 мамыр 1941 – 17 тамыз 2006) – вьетнамдық-американдық газет баспагері; ең көне және ең ірі вьетнамдық күндізгі газеті Nguoi Viet Daily News-тің негізін қалаушы; сондай-ақ Калифорния штатының Ориндж округіндегі Кішкентай Сайгонның негізін салушылардың бірі. Ол Оңтүстік Вьетнамда дүниеге келді және ересек өмірінің көп бөлігін Оңтүстік Калифорнияда өткізді.
Đỗ Ngọc Yến, known in America as Yen Ngoc Do (May 25, 1941 — August 17, 2006) was a Vietnamese American newspaper publisher; the founder of Nguoi Viet Daily News, the oldest and largest Vietnamese daily publication; and a founding father of Little Saigon in Orange County, California. He was born in South Vietnam, and lived for most of his adult life in Southern California.
Өмірбаян
Йен Нгок До 1941 жылы 25 мамырда Вьетнамның Сайгон қаласында дүниеге келген. Ол бес баланың бірі (үш ұл, екі қыз). Оның әкесі Францияға қарсы соғыс кезінде Вьетмингті қолдаған тігінші болған. Оның анасы Рим-католик дінінің адал мүшесі еді. До Сайгонның ең беделді орта мектебіне түсу үшін 3000 үміткердің ішінен 20-шы орын алды. Университетте ол өзінің интеллектуалдық және көшбасшылық қабілеттерін көрсетіп, көптеген лауазымдарға көтерілді. Ол мектеп газетінің редакторы болды. Бұл Вьетнамның тарихи саяси және әлеуметтік дағдарыс кезінде болды. Елдің француз отаршылдығына қарсы тәуелсіздік үшін ұзақ күресі Вьетнамның жеңісімен аяқталды, бірақ одан кейін АҚШ-тың даулы әскери араласуы басталды. Француздар әлі де Вьетнамды билеп тұрған кезде До студенттердің азаттық үшін наразылықтарын ұйымдастырып, агитация жасады және азаттық қозғалысын қолдап, жасырын хабарламалар басып шығарды және таратты. Ақырында ол жазу, редакциялау, жариялау және студенттер мен қоғамның қоғамдық митингілерін ұйымдастыра бастады. Ол қоғам қайраткерлерінің, саясаткерлердің, батыс журналистерінің және үкімет қызметкерлерінің назарын аударды. Кәсіби журналистер Доның шеберлігін өздерінің газеттері үшін пайдаланғысы келді. Сонымен қатар, ол белсенділігін әртараптандырып, студенттерге көбірек көмек пен стипендиялар, білім беру ресурстарын жақсарту үшін лоббилеу мен өтінішхаттар енгізді. Оның ықпалының ауқымы мен оның үнемі қолдау көрсетуі үкіметтің оны мектептен шығарып, тұтқындауға тырысуына әкелді. Осылайша До қашып жүрген жасөспірімге айналды. Бір жыл бойы ол тұтқындалудан қашу үшін велосипедпен Оңтүстікке қарай жүрді. Ол өзінің қауіпсіздігі мен әл-ауқаты туралы ештеңе білмейтін отбасы мүшелерімен байланыса алмады. Тамақсыз, жақын адамдарынан баспанасыз До бейтаныс адамдардың мейірімділігі мен жанашырлығына сүйеніп өмір сүрді. Оның қажетті заттары жоқ еді. Ол қаладан ауылға, қаладан ауылға, орманнан орманға, қаладан қалаға велосипедпен жүріп, мүмкіндігінше демалу мен жайлылық іздеді. Осылайша ол туған жерінің сұлулығын, халқын және соғыстың салқындарын көруге мүмкіндік алды. Ол күш-жігерін, идеяларын сарптап, әрі қарай жалғастыра алмай қалған соң, До үйіне оралды. Бір жылдан бері алғаш рет До ата-анасы мен туыстарын құшақтады. Алайда бәрі бірдей татулықта болған жоқ. Үкімет Доға әлеуметтік белсенділігі үшін сотқа шағым түсірді. Сотталған күні ол сот ғимаратына қарай жүріп келді. Сайгон көшелерінде сот ғимаратының есігіне дейін отбасы, достары, көршілері мен бөтен адамдар жиналып, оған қолдау білдірді. Сот залына кіргенде судья халықтың қолдауымен істі тоқтататынын мәлімдеді. Бұл Доның заңмен танысуының алғашқы сәті болды. Кейін До өз бетінше оқу бағдарламасынан кейін орта мектептің дипломын алады. Жасөспірім шақта, колледжге дейінгі және Вьетнамнан қашып кеткенге дейін До Оңтүстік Вьетнамдағы бірнеше газеттерде репортер және редактор, американдық және француз журналистерінің аудармашысы болып жұмыс істеді. Ол өзінің ұрпағының көбі сияқты француз тілін жетік білетін. До өмір бойы бес тілді меңгерген. До Саигон университетінде оқып жүргенде, әйелі Лоанды кездестіреді. 1964 жылы 21 қаңтарда Сайгон қаласында екеуі 22 жасында үйленді. Лоан күйеуін оның жазбаларында және коммунизмге қарсы күрестегі рөлінде қолдады. Олардың қолдау желісі жазушылардан да асып түсіп, әртүрлі ортадан шыққан вьетнамдықтар мен вьетнамдық еместерден тұратын, еркін және тәуелсіз Вьетнам үшін күрескен мамандарды қамтыды. Осындай достардың бірі Калифорниядағы "Рэнд корпорациясы" ғылыми-зерттеу ұйымының ұзақ уақыт бойы кеңесшісі болған. До мен оның әйелі Америкаға қашып құтылуды табысты жүзеге асырған кезде, бұл көбінесе оған байланысты болды. Сайгонның құлауына төрт күн қалғанда Доның досы До мен оның отбасына сатып алған коммерциялық авиабилеттерді ұсынды. Олардың жинауға бірнеше сағаттары ғана болды. Бұл кезде АҚШ әскері Вьетнамда нық тұрып қалған еді. Француз соғысы Америка соғысына айналды. Француздар сияқты америкалықтар да жеңіледі. 1975 жылы 30 сәуірде коммунистік Солтүстік Вьетнам армиясы Вьетнам Республикасы армиясын (ARVN) жеңді. Сайгон коммунистердің қолына түсті. Америкалықтар барлық жерден эвакуацияланды. Олардың америкалық елшіліктің төбесінен ұшып бара жатқанда тікұшақтарға секіріп, оларға жабысып отырған суреттері ұмытылмас. 1975 жылдың 26 сәуірінде До отбасы төрт күн бұрын өз отанын тастап кеткен болатын. До, Лоан және олардың үш баласы Ань, Дао және Тунг, барлығы Америкаға бағытталған ұшаққа отырды. Лоан сол кезде төртінші баласымен жүкті болған. Әке-шеше балаларға жағажайға бара жатырмыз деді. Бағалы заттарын алып қоюдан қорқып, До отбасы тек 300 доллар ғана алды. Олар үйлерін және елінен мәңгіге айырылысты. До анасын тірі кезде қайта көрмейді және туған жеріне қайта бармайды. Гуамда қысқа тоқтағаннан кейін До отбасы Сан-Диего, Калифорнияның сыртындағы теңіз жаяу әскерлерінің базасы - Кэмп Пендлтонға келді. Олар 1975 жылы қайта орналастыру лагеріне келген Вьетнамнан шыққан алғашқы саяси бежендердің бірі болды. Шындығында, олар Америкаға келген барлық вьетнамдық иммигранттардың алғашқыларының арасында болды және кейіннен Оранж округындағы Кіші Сайгонға қоныстанғандардың алғашқыларының қатарына кірді. Кэмп Пендлтонде До кітапхана құру арқылы көшбасшылық қабілетін жалғастырды. Ол базадағы АҚШ теңіз жаяу әскерлерінен кітаптар мен басқа оқу материалдарын сұрады. Ол ағылшын тілін жетік білгендіктен, вьетнамдықтарды қайта орналастыруға қатысқан американдық әскери және азаматтық билік өкілдері Додан кеңес сұрауға көшті. Бежендер оны өздерінің өкілі және кеңесшісі ретінде қарады. Осы ортақ мүдделер мен мақсаттарды басқарудан шабыттанған, бірақ негізінен жазу және жаңалықтарға деген сүйіспенділігінен До 1978 жылы Калифорния штатының Оранж округында Nguoi Viet Daily News газетін құрды. Nguoi Viet дегені "Вьетнамдықтар". Америка топырағына келгеннен үш жыл өткен соң До өмір бойы сүйіп келген мамандығына оралды. Nguoi Viet кішкентай болып басталды. До газетті гаражында жазып, редакциялап, басылымға дайындады. Енді оның төртінші баласы Лин болды (отбасы Америкаға қоныстанғаннан алты ай өткен соң дүниеге келді). До, оның әйелі және балалары газеттің алғашқы кезеңдерінде жұмыс істеді. Бұл төрт беттік апталық газет болды. До - жазушы, редактор, баспагер, таралым менеджері және беттерді безендіруші болды. Ол басылымдарын есіктен есікке ақысыз жеткізді. Соңыра, оған басқа вьетнамдық бежендер де қосылды. Барлығы да жазушы болмады, бірақ олар Доның ынтасы мен құлшынысына тартылып, қатысты. До осы достарына және басқа жаңадан келген бежендерге көмектесу үшін үйі мен қалтасын ашты. До мен оның әйелі оларға тамақ, киім және баспана берді, сондай-ақ бежендердің және күресіп жатқан студенттердің білімін жалғастыруына көмектесті. Доның басшылығымен Nguoi Viet жылдар бойы тарихтағы ең беделді этникалық басылымдардың біріне айналды, оның негізін қалаушысы мен иммигранттық қауымдастығына бүкіл әлемде танылды. Бүгінде газеттің күндізгі таралымы бүкіл әлем бойынша 18 000 дананы құрайды. Газетте 50 штаттан тыс қызметкер және әртүрлі вьетнамдықтар көп шоғырланған аймақтарда немесе тілшілер бар. Бастапқыда До өзінің бежендер әріптестерін американдық өмір салтымен таныстыруға және коммунистік үкіметтің басқаруымен Вьетнам отаны туралы дәл, уақтылы және терең жаңалықтарды ұсынуға тырысты. Бүгінде Nguoi Viet вьетнамдықтар, вьетнамдық американдықтар және жалпы қоғам үшін сенімді жаңалықтар көзі болып табылады. Оның веб-сайты www.nguoiviet.com мекенжайында орналасқан. Иммигранттармен жұмыс істейтін немесе қарым-қатынас жасайтын көптеген вьетнамдық емес адамдар да газетті жаңалықтар мен ішкі ақпарат алу үшін пайдаланады. 2004 жылы Nguoi Viet жас ұрпаққа бағытталған ағылшын тіліндегі апталық бөлім - Nguoi Viet 2-ні іске қосты. Оның веб-сайты lo...