Олександр Мороз: Украин саяхатының тарихы мен жолы
Oleksandr Moroz
Олександр Мороз: украинский политик, дважды председатель Верховной Рады (1994-1998, 2006-2007). Лидер Социалистической партии Украины. Биография и карьера.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украиналық саясаткер
Ukrainian politician
Олександр Олександрович Мороз (29 ақпан 1944 жылы туған) – украиналық саясаткер. Ол Жоғарғы Раданың төрағасы қызметін екі рет атқарды: 1994-1998 жылдары және қайтадан 2006-2007 жылдары. Мороз Украинаның Социалистік партиясын құрушылардың бірі және оның жетекшісі, бұл партия бұрын Украинадағы беделді саяси күш болған. 2007 жылғы мерзімінен бұрын өткен парламент сайлауында Социалистік партия қажетті дауыс жиная алмағандықтан (2,86%), сайлаудың 3% шегінен 0,14% кем қалды, нәтижесінде Мороз парламенттегі өкілдігінен айырылды.
Oleksandr Oleksandrovych Moroz (born 29 February 1944) is a Ukrainian politician. He was the Chairman of the Verkhovna Rada twice, from 1994 to 1998 and again from 2006 to 2007. Moroz is one of the founders and the leader of the Socialist Party of Ukraine, formerly an influential political party in Ukraine. Moroz lost parliamentary representation when the Socialist Party failed to secure sufficient number of votes (2.86%) in the 2007 snap parliamentary election, falling 0.14% short of the 3% election threshold.
Ерте өмір және мансап
Александр Александрович Мороз 1944 жылғы 29 ақпанда Украинаның сол кездегі КСРО-ның Украина Совет Социалистік Республикасындағы бір ауылда дүниеге келген. 1960 жылы жергілікті мектепті бітіргеннен кейін Мороз Украина КСР-інің ауыл шаруашылығы академиясын механикалық инженер мамандығы бойынша бітірді. Одан кейін ол көптеген салаларда жұмыс істеді, оның ішінде он екі жыл мұғалім және инженер болып еңбек етті. Мороз Кеңес Одағының Коммунистік партиясына қосылды, Коммунистік партияның жергілікті облыстық комитетінің бірінші хатшысы лауазымынан Киев облыстық комитетінің және облыстық кәсіподақ комитетінің төрағасы лауазымына өсті. Ол "Еңбек даңқы" медалімен марапатталған. 1972 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағының Коммунистік партиясының мүшесі болды.
Oleksandr Oleksandrovych Moroz was born on 29 February 1944 in the village of , in what was then the Ukrainian Soviet Socialist Republic of the Soviet Union. After graduating from the local school in 1960, Moroz graduated from the Agricultural Academy of the Ukrainian SSR to become a mechanical engineer. He then worked in many careers, including as a teacher and engineer for twelve years. Moroz joined the Communist Party of the Soviet Union, moving from the First Secretary of local Regional Committee of the Communist Party to the position of the Head of the Kyiv Oblast Committee and the Oblast Trade Union Committee. He was a recipient of the Medal "For Labour Valour". He was a member of the Communist Party of the Soviet Union from 1972 to 1991.
Кравчук пен Кучма жылдары
1990 жылы Мороз Жоғарғы Раданың депутаты болды. 1991 жылдың тамызында Украинаның тәуелсіздігі жарияланғанда Мороз Жоғарғы Рададағы Коммунистік партияның жетекшісі болды. 1991 жылдың 26 қазанында Украина Социалистік партиясын (СПУ) Украина Коммунистік партиясының мұрагері ретінде құрған съезді ұйымдастырды. Мороз 1994 және 1999 жылғы президенттік сайлауларда Украина Социалистік партиясының кандидат ретінде президенттікке үміткер болды, бірақ ол екі рет те үшінші орын алды, 1994 жылы 13,04% дауыс, ал 1999 жылы 11,29% дауыс жинады. 1999 жылы көптеген сарапшылар Мороздың сайлаудың екінші турында биліктегі Леонид Кучманы жеңу мүмкіндігі бар екенін болжады, ал көптеген бақылаушылардың пікірінше, үкімет сайлау нәтижелерін Петр Симоненконің (Украина Коммунистік партиясынан) пайдасына бұрмалады, осылайша Кучмаға қарсы екі кезеңдегі сайлауда бұрынғыдан да жағымсыз Симоненко сайысқа түсуіне мүмкіндік берді. 1996 жылы Мороз бірнеше партиямен бірге президент Кучманың биліктің басым бөлігін президенттің қолына шоғырландыру әрекетіне қарсы тұрып, 28 маусымда Жоғарғы Раданы солшыл партиялардың талаптарына жақын көптеген қағидаларды қамтитын жаңа Конституцияны қабылдауға итермеледі. 1999 жылы "Кенев Төрттігі" шартына қол қойғаннан кейін Кучмаға қарсы коммунистік емес оппозицияның мойындалған көшбасшысы атанды. 2001 жылы Жоғарғы Рада отырысында Мороз Украина жетекшілерінің, оның ішінде Кучманың, белгілі тәуелсіз журналист Георгий Гонгадзенің өлтірілуіне қатысқандығын көрсеткен Микола Мельниченконың жазбаларын жариялады, бұл Украинадағы "Кассеталық дағдарыс" деп белгілі саяси дағдарыстың туындауына себеп болды. Мороз "Ұлттық құтқару форумы" арнайы кеңесінің мүшесі, "Кучмасыз Украина" және кейіннен "Қайта тіршілік, Украина!" қоғамдық комитетінің өкілі болды және режим өкілдерімен келіссөздер жүргізуге жауапты болды. 2002 жылғы парламент сайлауынан кейін Социалистік партия (құрамында Юрий Луценко, Йозеф Винский, Николай Рудковский және Валентина Семенюк бар) Жоғарғы Рададағы төртінші ірі партия болды. Социалистер "Оппозициялық Төрттікке" қосылды, оған "Біздің Украина", Юлия Тимошенко сайлау блогы және Украина Коммунистік партиясы кірді.
Moroz became a deputy of the Verkhovna Rada in 1990. During the August 1991 Declaration of Independence of Ukraine, Moroz was the leader of the Communist Party in the Verkhovna Rada. On 26 October 1991, he arranged the congress that formed the Socialist Party of Ukraine (SPU) as a successor of the Soviet era Communist Party of Ukraine. Moroz ran as a presidential candidate as a nominee of the Socialist Party of Ukraine in the 1994 and 1999 presidential elections, but he came third both times, with 13.04% of the vote in 1994 and 11.29% in 1999. In 1999, many experts predicted that Moroz had a chance to defeat incumbent Leonid Kuchma in the election run off and according to many observers the government rigged the election results in favour of Petro Symonenko (of the Communist Party of Ukraine) in order to make sure that unpopular Symonenko, rather than Moroz, would compete against Kuchma in the run off vote. In 1996, Moroz together with several other parties prevented President Kuchma's attempt to concentrate most of the powers in the President's hands and led the Verkhovna Rada to adopt on 28 June the new Constitution that includes many positions close to the demands of left wing parties. After signing the treaty of "Kanev Four" in 1999, he became an acknowledged leader of the non Communist opposition to Kuchma. At a 2001 sitting of the Verkhovna Rada, Moroz made public Mykola Melnychenko’s tapes that alleged the involvement of the leaders of Ukraine, including Kuchma, in the murder of famous independent journalist Georgiy Gongadze that provoked the political crisis in Ukraine known as the Cassette Scandal. Moroz was a member of a special board "Forum of national salvation", a representative of a Public Committee of Protection of the Constitution "Ukraine without Kuchma" and later "Rise, Ukraine!" in charge of negotiations with representatives of the regime. Following the 2002 parliamentary election, the Socialist Party (which included Yuriy Lutsenko, Josef Vinski, Mykola Rudkovski and Valentyna Semenyuk) was the fourth largest party in the Verkhovna Rada. The Socialists joined the "Oppositional Four", a group of parties that also included Our Ukraine, Yulia Tymoshenko Electoral Bloc and the Communist Party of Ukraine.
"Сары революция" және сайлаудағы жеңіліс
2004 жылғы президенттік сайлауда Морозды 1991 жылдан бері басқарып келе жатқан Социалистік партия ұсынды. Ол 5,81% дауыспен үшінші орынды иеленді. Ұзақ жылдар бойы Кучмаға қарсы күштердің жетекшісі болған Мороз, Кучманың премьер-министрі Виктор Януковичке қарсы Виктор Ющенконың президенттік үміткерлігін дереу қолдады, осылайша Ющенконы екінші турда жеңіске жетуге басты үміткер етті. Алайда, осы қолдауға қарамастан Ющенконың жеңіске жетпегені сайлауда заңбұзушылықтар болғанын көрсететін дәлел ретінде пайдаланылды. Мороз одан кейін болған "Қызыл революцияны" қолдады, бұл жаппай наразылықтардың нәтижесінде дауыс беру нәтижелері жойылды және Ющенко жеңіске жеткен қайта сайлау өтті. Оның Ющенконың сайлау кампаниясына Социалистік партияның қолдауы Ющенконың сайлаушылар арасындағы танымалдығын арттыруға көмектесті. Сондай-ақ, Жоғарғы Рададағы Мороздың Социалистік партиясының фракциясының дауыстары "Қызыл революция" кезінде бірнеше маңызды қаулыларды қабылдауда, әсіресе сайлаудағы заңбұзушылықтарға қатысы бар Кучма-Янукович үкіметіне сенімсіздік білдіруде шешуші роль атқарды. 2006 жылғы парламент сайлауынан кейін Мороз 2006 жылдың 6 шілдесінде Украина Жоғарғы Радасының төрағасы болып сайланды (238 дауыс, сайлау үшін 226 дауыс қажет болды), бұл Өңірлер партиясы, Социалистік партия және Коммунистік фракциялардың қолдауымен мүмкін болды. Украина Социалистік партиясы 2007 жылғы парламент сайлауында жалпыұлттық дауыс берудің 2,86%-ын алды, бұл сайлау шегінен 0,14% кем болды, нәтижесінде олар өкілдік құқығынан айырылып, Мороз Жоғарғы Рада мүшесі болып қалмады.
In the 2004 presidential election, Moroz was nominated by the Socialist Party which he has chaired since 1991. He won third place with 5.81% of the vote. As a long time leader of anti Kuchma forces, Moroz quickly announced his support for Viktor Yushchenko's presidential bid against Kuchma's Prime Minister Viktor Yanukovych, thus making Yushchenko the favourite to win in round two. That Yushchenko did not win despite this endorsement was used to argue that there was election fraud in the run off. Moroz supported the subsequent Orange Revolution, the mass protests that eventually led to the annulment of the vote results and to a revote won by Yushchenko. The support of the Socialist Party he brought to Yushchenko's campaign was important to widen Yushchenko's appeal to voters. Similarly, the votes of Moroz's Socialist Party faction in the Verkhovna Rada were crucial for passing several important resolutions during the Orange Revolution, particularly the non confidence vote in the Kuchma–Yanukovych government involved in election fraud scandal. After the 2006 parliamentary election, Moroz was elected the Chairman of the Verkhovna Rada of Ukraine on 6 July 2006 (238 ayes, 226 needed for election) with support of the Party of Regions, the Socialist Party and Communist factions. The Socialist Party of Ukraine received 2.86% of the national vote in the 2007 parliamentary election, falling 0.14% below the election threshold, denying them the right of representation and removing Moroz as a member of the Verkhovna Rada.
Кейінгі саяси қызметі
Социалистік партия 2010 жылғы президенттік сайлауға өз партия басшысы Александр Морозды президенттік кандидат ретінде таңдады, ал дауыс берудің бірінші турында 2010 жылдың 17 қаңтарында өтуі жоспарланған. Партиялық съездін 422 делегатының 268-і Мороздың кандидатурасын қолдады. Сайлау кезінде Мороз 0,38% дауыс алды. Қоғамдық пікір сауалнамалары Социалистік партияны немесе оның басшысы Морозды президенттік сайлауға қатысулары туралы шешім қабылдамағандықтан, бағаламады. 2005 жылы Мороз жалпыұлттық дауыс беруде 5,8% дауыс алды. 2009 жылдың сәуір айында FOM Ukraine жүргізген сауалнамалар Морозты 1% -дан аз қолдау көрсетті, көптеген сарапшылар Морозды 2010 жылдың 17 қаңтарында жоспарланған президенттік сайлаудың бірінші турында жеткілікті дауыс жинай алмайтындықтан, маңызды үміткер деп санамады. Мороз партияны жиырма жыл басқарғаннан кейін, 2010 жылдың шілдесінде партия басшысы қызметіне Василь Цушко тағайындалды. Бірақ ол 2011 жылдың тамызында қайтадан партия басшысы болып сайланды. 2012 жылдың сәуірінде Петро Устенко Мороздың орнына партия басшысы болып сайланды. Мороз 2012 жылғы парламент сайлауында Киев облысындағы 93-ші сайлау округінен (бір мандаттық округ, көп дауыс алған жеңіске жетеді) тәуелсіз кандидат ретінде Жоғарғы Радаға қайта оралуға тырысты. Мороз үшінші орынды иеленіп, 11,94% дауыс алды. 2019 жылғы Украина президенттік сайлауында Мороз Александр Мороз атындағы Социалистік партиядан кандидат болды.
The Socialist Party chose the party leader Oleksandr Moroz as their presidential candidate for the 2010 presidential election, whose first round ballot was scheduled to be held on 17 January 2010. 268 out of 422 party congress delegates registered supported Moroz's nomination. During the election, Moroz received 0,38% of the votes. Public opinion polls did not rate the Socialist Party or its leader Moroz as they were undecided as to their participation in the presidential election. In 2005, Moroz received 5.8% of the national vote. An opinion polls conducted by FOM Ukraine in April 2009 showed Moroz with less than 1% support, with most analysts not considering Moroz as a serious contender as he would not win sufficient number of votes in the first round presidential ballot, scheduled for 17 January 2010. After leading his party for twenty years, Moroz was succeeded as party leader by Vasyl Tsushko in July 2010. However, he was again elected as party leader in August 2011. In April 2012, Petro Ustenko was elected as Moroz's successor as party leader. Moroz tried to return to the Verkhovna Rada in the 2012 parliamentary election, running as an independent candidate for single member district number 93 (first past the post winning a seat) located in Kyiv Oblast. Moroz was unsuccessful, finishing in third with 11.94% of the vote. In the 2019 Ukrainian presidential election, Moroz was a candidate for the Socialist Party of Oleksandr Moroz.
Саяси көзқарастар
Солшыл бағытталған Украина Социалистік партиясын ұйымдастырғаннан бері оның партиялық идеологиясы негізінен ортодоксалды коммунизмнен (марксизм-ленинизм) әлеуметтік демократияға қарай дамыды. Ол өзі марксистік және социал-демократиялық риторика қолданғанымен, солшыл социал-демократ. Оның орташалық көзқарастары партиясының консервативті қанаты, атап айтқанда Наталья Витренконың жақтастары тарапынан күшті қарсылыққа ұшырады. Витренко ақырында Социалистік партиядан шығып, Украинаның Прогрессивті Социалистік партиясын құрды және Морозды "опортунист" және "сатқын" деп айыптап, Кучмаға Украина оппозициясымен күресуге көмектесті, оның ішінде Социалистік партия да болды. Иван Чиж бастаған соңғы радикалдар партиядан шығып, "Справедливість" (Әділеттілік) деген ұйым құрғаннан кейін Мороз партиясын Еуропалық социал-демократиялық үлгіге жақындатуға мүмкіндік алды. Мороз бен оның партиясы саяси реформаны және Украинаның Еуропалық парламенттік демократияға өтуін қолдады, бұл Украинадағы билік тепе-теңдігін өзгертіп, президенттің бір бөлігін өкілеттіктерден айырып, Жоғарғы Раданың пайдасына бұрды. Апельсин революциясы кезінде оның партиясы Украина Конституциясына өзгерістер енгізуге дауыс берді, бұл өзгерістер президенттік биліктің шектеуіне әкелді. Мороз сондай-ақ украин шаруаларының жерін сақтауды қолдап сөйледі және социалистік риториканы пайдаланып, әлеуметтік мәселелерді шешу туралы көптеген уәделер берді. Оның партиясының бағдарламасы жұмыс істейтін халық үшін нағыз демократияны талап ететін мәлімдемемен басталады.
Since organising the left leaning Socialist Party of Ukraine, his party ideology largely evolved from orthodox Communism (Marxism–Leninism) to social democracy. He himself is a left wing social democrat, although he has used both Marxist and social democratic rhetoric. For his moderate ideals, he met strong opposition from the more conservative wing of his party, represented by the supporters of Nataliya Vitrenko. Vitrenko eventually left the Socialist Party, proclaimed the Progressive Socialist Party of Ukraine, and branded Moroz as an "opportunist" and "traitor", helping Kuchma to fight the opposition of Ukraine, which included the Socialist Party. After the last radicals headed by Ivan Chyzh left the party and formed an organization called Spravedlyvist (Justness), Moroz was able to transform his party closer to the European social democratic model. Moroz and his party supported the political reform and Ukraine's transition towards a more European parliamentary democracy which shifted the power balance in Ukraine stripping the President of some of his powers in favour of the Verkhovna Rada. During the Orange Revolution, his party voted for changes to the Constitution of Ukraine, changes which reduced the powers of the presidency. Moroz has also spoken in support of the preservation of land for Ukrainian farmers and has made many promises about resolving social problems using socialist rhetoric. The program of his party begins with a statement that demands real democracy for working people.