Кіріспе

Маргарет Атвудтың романы, Андре Нортонның романы

"Мысықтың көзі" – 1988 жылы канадалық жазушы Маргарет Атвудтың суретші Элейн Рисли туралы романы. Роман Элейннің балалық және жасөспірімдік шағы туралы естеліктеріне толы. Оның ең жарқын естеліктері – Корделия, ол үш қыздың тобының жетекшісі болды. Олар Элейнге қатыгез де, мейірімді де болды, бұл Элейннің қарым-қатынастарға және әлемге деген көзқарасына, тіпті оның өнеріне орта жасқа дейін әсер етті. Роман 20 ғасырдың ортасындағы Канадада, Екінші дүниежүзілік соғыстан 1980-ші жылдардың соңына дейінгі кезеңде өрбітеді. Онда сол заманның феминизм және түрлі модернистік өнер ағымдары сияқты маңызды мәдени элементтері де көрсетілген. Кітап 1988 жылғы генерал-губернатор сыйлығының және 1989 жылғы Букер сыйлығының финалисі атанды.

Атауының түсіндірмесі

Элейн мен оның ағасы Стивен бала кезінде шашақ ойнайды; Элейн өте бағалы нәрсесі – мысықтың көзінен жасалған шашақты бала кезіндегі қызыл пластмасса сөмкесінде сақтайды. Кейіннен мысық көзі Элейннің суреттерінде жиі кездесетін мотив ретінде пайда болады, ол одақтас деп ойлаған адамдармен байланысты, бірақ ол неге осы сезімдермен байланысты екенін есіне түсірмейді. Элейн жылдар өткен соң қызыл сөмкені қайта табады, және оны қарап, жоғалтқан барлық естеліктерін қайта жасайды: "барлық өмірін".

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Балалық шағы Торонтодағы үйіне өзінің өнерінің ретроспективті көрмесіне шақырылғаннан кейін, Элейн балалық шағын еске алады. Сегіз жасында ол Кэрол мен Грейспен дос болады және олардың көздері арқылы өзінің энтомолог әкесімен және тәуелсіз анасымен үнемі саяхаттайтын ерекше өмірінің әйелдіктің қалыпты талаптарына сай келмейтінін түсінеді. Бастапқыда балалық шақтағы саясат пен әлеуметтік құрылым туралы беймәлім және наив болғанымен, Элейн жаңа достары тарапынан қабылданып, тіпті құрметке ие болады. Оның өмір салты, тіпті қазір де, басқалар үшін ерекше. Элейн көшпелі өмірінде қыз достарының болуын армандағаннан кейін, жаңа өмірі мен жаңа мектебін ұната бастайды. Дәстүрлі бастауыш мектептегі алғашқы толық оқу жылынан кейін, жазғы демалыс кезінде ата-анасы оны бұрынғы саяхат пен жәндіктерді зерттеу өміріне қайтарады. Төрт айдан кейін үйде болмаған соң, Элейн келесі оқу жылында достарына оралады. Қайтып келгеннен кейін, Элейн өзінің тобының қарым-қатынасы Корделия деген жаңа қыздың қосылуымен өзгергенін байқайды. Элейн алдымен Корделияға тартылады, бірақ кейін оның қатыгездікті мойындау қабілетсіздігін сезіне отырып, үш қыз Элейнді қорлайды, оларды "ең жақсы достары" деп санайды. Бұл қыздың Элейннің мінез-құлқын "жақсарту" үшін жасаған ізгі ниетті әрекеті болып көрінеді. Олар Элейнді тәрбиелеуге тырысады және Элейннің олардың талаптарына сай келмеуіне үнемі көңілі толады. Жаңа өмірінде дамыған өзін-өзі бағалауын жойғаннан кейін, ол бірте-бірте күйзеліске ұшырайды және өзін-өзі қорғауға, оларға қарсы тұруға күші жетпейді. Ол топтың қорлаушы талаптарын үнемі орындайды және "достары" туралы жалған ақпарат таратуды ең жаман қылмыс деп санайды, бұл Корделияның екі үлкен әпкесі де оған ұқсас тәсілмен қараған ауру адалдығы. Элейн, ата-анасының уайымына қарамастан, Грейс пен оның отбасын шіркеуге ертіп барады, бұл Грейстің таңғалуы мен қызығушылығына орай, Элейннің негізгі дінге алғаш рет тап болуы. Оның жаңадан тапқан сенімі сынақтан өтеді, өйткені Грейс тіпті оның анасы да оған жамандық жасай береді. Бұл қыста қыздар Элейннің шляпасын шатқалға лақтырып, оны жартылай мұздаған өзен суынан өзі шығуға тастап кетеді. Элейн үрейленіп, Грейстің шіркеуінде көрген Мария ана туралы аян көреді. Бұлт-бұлт болып, Элейнге құдай ананың аян-пішіні қауіпсіз жерге жетеледі. Кейіннен, өзін құрбандыққа айналдырғанын түсінген Элейн ақыры үзіліс жасап, жаңа достар табады. Кейінірек, қазір орта мектепте оқып, бұрынғы оқиғалар біршама басылған кезде, Элейн Корделиямен қайтадан достық қарым-қатынас орнатады, бірақ Кэрол мен Грейс жоқ, олар екеуі де сол аймақтан көшіп кеткен. Элейн қазір бала кезінен әлдеқайда қатал, ал Корделияны жиі мазақтайтындықтан, жағдай өзгеріп кетеді. Корделияның өз дағдарысы бар, оқумен айналысуда қиындықтар бар, ол өзін-өзі ұстай бастайды. Элейн Корделиядан асып түскенін түсінгенде, жеңіске жету, жек көру және өкініш сезімін сезінеді. Ол енді балалық шағында көшбасшы және ең мықты қорқытқыш болған қыздың ықпалына түспейді. Мектепте Корделиямен соңғы қарым-қатынасы Элейн Корделияның күйзелгенін және оның мінез-құлқы оның жоспарланған уақытта бітіруіне кедергі келтіргенін көргенде, күңгірт болады. Корделияны қылмыскер қыздар үшін жеке мектепке жібергеннен кейін, екі қыз орта мектептен кейін бір-бірімен байланысын жоғалтады. Элейннің балалық шағы туралы оқиға өзінің қазіргі ересек өмірінен қысқаша үзінділермен бірге бірінші тұлғада баяндалады. Элейн, тамақтану залында жарты күн жұмыс істеп, университетте оқиды, бір уақыт бойы байланысын үзгеннен кейін Корделиямен кездеседі. Корделия бұрынғы қырағылығын қайтадан қалпына келтірген көрінеді және Элейнге Корделияның университетке барудың орнына актерлік өнерге бет бұрғанын айтады. Ол Шекспир фестиваліндегі рөлдерімен мақтанады және Элейнді өзінің бір қойылымына қатысуға шақырады. Бірнеше жылдан кейін Элейн Корделиямен қайтадан кездеседі, ол толықтай жолдан тайып, ата-анасы психикалық ауруханаға жіберген. Емдікке толы және үмітсіз болған ол Элейнге ауруханадан қашып шығуға көмектесуін сұрайды. Элейн өзін кінәлі сезініп, ашуы тыныш болса да, Корделияға көмектесуден бас тартады. Кездесуден бірнеше апта өткен соң, Элейн Корделияға ауруханада жазған хатының қайтадан жіберілуін алады. Корделия Элейнсіз қашып құтылудың жолын тапты. Элейн бұл жолы Корделияны соңғы рет көретінін білмеді. Айтылым Элейнді ерте жаста өнер студенті және дамып келе жатқан феминист суретші ретінде сипаттайды, бірақ Элейннің феминист атауы бұқаралық ақпарат құралдары жасаған, өзі мойындамаған. Ол өзін табуға және өнерлік өзіндігін дамытуға тырысады, өнері мен жеке қарым-қатынастарында қателіктер жасайды. Алайда, осы уақыт аралығында ол балалық шағымен әлі де мазаланып, басқа әйелдермен қарым-қатынас орнатуда қиындықтарға тап болады. Ол өте белгілі және ықпалды суретші болғанымен, Элейн Корделияның мінез-құлқының және оның Элейннің өмірінен жоғалуының ұзақ мерзімді салдарынан ашу, кінә, ұғынбаушылық және қыңырлыққа ұшырайды. Романның соңына қарай, ретроспективті көрмесі мен Торонтоға оралуына байланысты, ол өзінің өткенімен бетпе-бет келіп, жағдайды түйіндейді.

Тақырыптар

Cat's Eye жеке тұлғаның қалыптасуын зерттейді; роман көбінесе естеліктер арқылы баяндалады, себебі Элейн бала кезіндегі ұмытылған оқиғаларды ойға келтіріп, олардың өзінің тұлғасын қалыптастырғанын және жоғалған жақтарын қайта біріктіруге тырысады. Кітап кейде автобиографиялық элементтерді қамтиды деп есептеледі. Мысалы, Рисли сияқты, Атвудтың әкесі де энтомолог болған. Дегенмен, Атвуд бұл ұқсастықтар туралы тікелей айтқан емес.