Кіріспе
1972 жылы Айра Левиннің "Степфорд әйелдері" романы – Айра Левиннің 1972 жылы жарық көрген сатирикалық "феминистік қорқыныш" романы. Оқиға талантты фотограф, әйел және жас ана Джоанна Эберхарттың басынан кешеді. Ол Степфорд қаласындағы бір нәрсе әйелдерді еркін ойлайтын, зиялы әйелдерден үй шаруашылығына толыққанды берілген, мойынсұнғыш әйелдерге айналдырып жатыр деп күдіктенеді. Достары біртіндеп өзгере бастағанда, Джоанна қорқынышты шындықты сезінеді. Роман негізінде екі көркем фильм түсірілді, екеуі де романмен бір атауға ие: 1975 жылғы түсірілім және 2004 жылғы жаңадан түсірілген нұсқасы. Эдгар Дж. Шерик 1975 жылғы фильмді, сондай-ақ үш телесериалды да өндірді. Шерик 2004 жылғы жаңадан түсірілген фильмнің продюсері ретінде қайтыс болғаннан кейін көрсетілді. 2007 жылғы 27 наурызда "Нью-Йорк Таймс" газетіне жазған хатында Левин Степфорд қаласын 1960 жылдары өзі тұрған Коннектикут штатындағы Уилтон қаласының үлгісінде жасағанын айтты. Уилтон – 24 шақырым қашықтықта жатқан ірі қала Стамфордтан бір қадам жерде орналасқан.
The Stepford Wives is a 1972 satirical "feminist horror" novel by Ira Levin. The story concerns Joanna Eberhart, a talented photographer, wife, and young mother who suspects that something in the town of Stepford is changing the wives from free thinking, intelligent women into compliant wives dedicated solely to homemaking. As her friends slowly transform, Joanna realizes the horrific truth. The book has had two feature film adaptations, both using the same title as the novel: the 1975 version, and the 2004 remake. Edgar J. Scherick produced the 1975 version as well as all three of the television sequels. Scherick was credited posthumously as producer of the 2004 remake. In a March 27, 2007, letter to The New York Times, Levin said that he based the town of Stepford on Wilton, Connecticut, where he lived in the 1960s. Wilton is a "step" from Stamford, a major city lying 15 mile (24 km) away.
Сюжет
Оқиғаның негізі Коннектикут штатының Фирфилд округіне жататын Степфорд қалашығының үйленген ер адамдары мен олардың құлшынысты, мойынсұнғыш, керемет сұлу әйелдері. Басты кейіпкер - Джоанна Эберхарт, талантты фотограф, күйеуі мен балаларымен бірге жаңа өмір бастауға құштар Нью-Йорк қаласынан келді. Уақыт өте келе, ол Степфордтың ерік бостандығынан айырылған күйеулеріне, әсіресе, Степфордқа жаңа келген достарының романтикалық демалыс күндері кейін ақылсыз, мойынсұнғыш үй шаруасына айналғандығын көргенде, оны толғандырады. Күйеуі жергілікті ерлер қауымының кездесулеріне көбірек уақыт бөлетін сияқты, ол әйелінің қорқынышын мазақ етеді. Әңгіме өрбіген сайын Джоанна Степфордтың әйелдерін ерлер клубы уландырып немесе миын жуып, бағындыратынына сенімді болады. Ол кітапханаға барып, Степфордтың әйелдерінің өткенін зерттейді. Кейбір әйелдердің бір кездері феминист белсенділері және өте табысты мамандар болғанын, ерлер клубының жетекшісі Диснейдің бұрынғы инженері екенін, ал басқалары шынайы роботтарды жасауға қабілетті суретшілер мен ғалымдар екенін біледі. Оның досы Бобби оған зерттеуге көмектеседі, тіпті Степфордтағы ықтимал улар туралы білу үшін Қоршаған ортаны қорғау агенттігіне (EPA) хат жазады. Алайда, ақыр соңында Боби де мойынсұнғыш үй шаруасындағы әйелге айналады және бұрынғы қызметіне қызығушылық танытпайды. Романның соңында Джоанна Степфордтан қашуға шешім қабылдайды, бірақ үйге оралғанда, балаларының әкетілгенін біледі. Ол күйеуінен өзінен кетуге рұқсат беруін сұрайды, бірақ ол оның машина кілттерін алады. Ол үйден жаяу қашып құтылуға тырысады және ерлер клубының бірнеше мүшесі оны іздейді. Олар оны орманға тығып, ол оларды қала әйелдерінен робот жасауда айыптайды. Ерлер айыптауды мойындамайды және Жоаннадан егер ол басқа әйелдердің біреуінің қанға батқанын көрсе, оларға сенетінін сұрайды. Джоанна бұған келіседі, және олар оны Бобидің үйіне алып барады. Боби күйеуі мен ұлы жоғарыда, қатты рок музыкамен ойнайды, егер қаптау айқайлау. Сцена Боби өзінің бұрынғы досына пышақ шаша отырып аяқталады. Әңгімеде Джоанна фотограф ретінде өз мансабын тастап, жергілікті супермаркетте жүретін тағы бір Степфорд әйеліне айналды, ал Рутан (Степфордтың жаңа тұрғыны және алғашқы қара әйел) қаланың келесі құрбаны болуға дайын.
Ерлердің феминизмге реакциясы
Мишель Ароу былай дейді: "Бұл ерлердің әйелдердің азаттығынан қорқуын паш ететін сатира ғана емес, сонымен қатар гетеросексуалдық некеге қатысты қатал сын. Осы оқиғада ер адам әйелін өлтіріп, оның орнына робот қоюға дайын, бірақ теңдікті қабылдап, оны жеке тұлға ретінде тануға келмейді." Степфордтағы әйелдер тіршіліксіз, бағынышты роботтарға айналудан бұрын, белсенді өмір салған, табысты мансап иесі әйелдер еді, олардың өмірі тек әйел болумен шектелмеген. Дегенмен, Степфордтағы ерлер мұның бәріне қарсы болды, әйелдерін роботтарға айналдырып, олардың өмірдегі жалғыз мақсатын күйеулеріне қызмет етумен шектеді.
Келісім
Степфорд әйелдері франшизасында келісім мәселесі көтеріледі. Степфордтағы ер адамдардың әйелдерін бағынышты роботтарға айналдыру себебі – олар әйелдеріне деген бақылауды жоғалтудан сескенеді. Секс роботтары мен Степфордтағы әйелдердің ортақ тұсы – екеуі де тіршілік белгісі жоқ және икемсіз, сондықтан ер адамдарға жыныстық құштарлығын қанағаттандыру үшін келісім алудың қажеті болмайды.
Бейімделулер
1975 жылы кітап Брайан Форбс режиссерлік жасаған, Уильям Голдманның сценарийімен және Кэтрин Росс, Паула Прентисс, Питер Мастерсон және Тина Луизаның қатысуымен ғылыми-фантастикалық триллерге бейімделді. Сценарийде гендерлік қақтығыстар мен қала маңындағы өмірдің сұрғылттығына баса назар аударылса да, ғылыми фантастикалық элементтер тым терең зерттелмеген. Дегенмен, фильмде әйелдердің роботтарға айналдырылатыны кітапқа қарағанда әлдеқайда анық көрсетілген. Голдманның кітапқа деген көзқарасы Форбстің көзқарасынан ерекшеленді, роботтар идеалданған «Плейбой Қоян» бейнесіне жақын болды. Бірақ Форбстің актриса әйелі Нанет Ньюман қала тұрғынының бірі ретінде түскеннен кейін бұл бейнеден бас тартылған деп есептеледі. 1980 жылы «Степфорд әйелдерінің кек алуы» деген телесериал жарық көрді. Бұл фильмде әйелдер андроидтар емес, ми жуу процедурасынан өтіп, гипнозға түсіретін дәрілер ішкен. Соңында әйелдер өздеріне таңылғаннан арылып, заговордың артында тұрған адамды өлтірді. 1987 жылы «Степфорд балалары» атты телесериал/қайта түсірілімде ер адамдардың әйелдері де, балалары да дронмен ауыстырылды. Фильм заговоршылардың қаза табуымен аяқталды. 1996 жылы үшінші телефильм – «Степфорд күйеулері» түсірілді, онда гендерлік рөлдер ауыстырылып, қаладағы ер адамдарға әйел клиника директоры идеалды күйеулер болу үшін ми жуу жасады. 2004 жылы тағы бір «Степфорд әйелдері» фильмі шықты. Оны Франк Оз режиссерлік етті, ал түсірілімде Николь Кидман, Бетт Мидлер, Мэтью Бродерик, Кристофер Уокен, Роджер Барт, Фейт Хилл, Гленн Клоуз және Джон Ловиц қатысты. Бұл фильм бұрынғы нұсқаларға қарағанда көбірек комедиялық болуы тиіс еді. Сценарист Пол Рудниктің жаңа сценарийінде әйелдер өлтіріліп, роботтармен алмастырылмай, мұқият бақыланатын киборгтарға айналады. Сценарийдің кульминациялық нүктесі – басқа әйелдерге жасалған зұлымдыққа кінәлі, күшті әйел (Гленн Клоуз ойнады) және гей қала тұрғынының «Степфордқа» айналған серігі. Түпнұсқа романнан және көптеген бейімдеулерден айырмашылығы, заговор жасаушылар жазаланбайды және қылмыстарынан құтыла алмайды. Құрбандар бақылау бағдарламасынан босатылып, өздеріне жасалғандай жазаны күйеулеріне қайтарады. Екі нұсқа да Коннектикут штатының Фэрфилд округіне жататын әртүрлі қалаларда түсірілді, олардың ішінде Рединг, Вестпорт, Дариен, Нью-Канаан, Уилтон және Норвок бар. 1975 жылғы нұсқада Фэрфилдтің Гринфилд Хилл аймағындағы Эберхарттардың үйі мен Гринфилд Хилл қауымдық шіркеуі сияқты бірнеше орын түсірілді. 2004 жылғы фильмнің қосымша көріністері Бедминстерде, Нью-Джерсиде, айналасындағы қалалардан шақырылған актерлармен түсірілді.
"Степфордтың әйелі"
"Степфорд әйелі" термині Левиннің кітабы жарық көргеннен кейін ағылшын тілінде кеңінен қолданысқа енді. Әдетте, бұл термин күйеуіне толық бағынып, еркек үстемдігінің ескіше стереотипіне сөзсіз бойынсұнған, мойынсұнғыш әйелді кемсітетін мағынада қолданылады.