Австралиядағы ядролық сынақтар: 1956-1963 жылдар

Кіріспе

Австралияда атом қаруын сынақтан өткізу, 1956–1963 жылдары

1956 және 1963 жылдар аралығында Ұлыбритания Оңтүстік Австралиядағы Маралинга полигонында, Аделаиданың солтүстік-батысында орналасқан Вумера тыйым салынған аймағының бір бөлігінде жеті ядролық сынақ жүргізді. Екі ірі сынақ сериясы өткізілді: 1956 жылы «Буффало» операциясы және келесі жылы «Антлер» операциясы. Маралинга полигоны ядролық жарылыстарсыз ядролық қару компоненттерін сынау үшін де пайдаланылды. «Киттенс» сынақтары нейтронды бастаушыларды сынады; «Ратс» және «Тимс» ядролық қарудың бөлінетін өзегінің жоғары жарылғыш толқынмен қаншалықты қысылғанын өлшеді; ал «Виксендер» атом қаруына оттың немесе ядролық емес жарылыстардың әсерін зерттеді. Шағын сынақтардың саны шамамен 550-ге жетеді және олар ірі сынақтарға қарағанда әлдеқайда көп залал келтірді. «Буффало» операциясы төрт сынақтан тұрды: «Оне Три» және «Брейкауэй» мұнараларда, «Маркоо» жер бетінде, ал «Кайт» Корольдік әуе күштерінің (RAF) «Викерс Валиант» бомбалаушысынан 35 000 фут (10668 м) биіктіктен жіберілді. Бұл британдық ядролық қаруды ұшақтан алғаш рет тастау болды. 1957 жылғы «Антлер» операциясы жаңа, жеңіл ядролық қаруларды сынады. Бұл серияда үш сынақ жүргізілді: «Тадже», «Биак» және «Таранак». Алғашқы екеуі мұнаралардан, ал соңғысы ауа шарларынан ілінді. «Тадже» сынағында өнімділікті анықтау үшін ізгі зат ретінде кобальт гранулалары қолданылды, бұл Ұлыбритания кобальт бомбасын жасап жатыр деген қауесеттерге әкелді. Полигон радиоактивті қалдықтармен ластанды, ал алғашқы тазалау жұмыстары 1967 жылы жүргізілді. Шағын және ірі сынақтардың әсерін зерттеген МакКлелланд Корольдік комиссиясы 1985 жылы есебін ұсынды және Маралинга полигонының көптеген учаскелерінде әлі де маңызды радиациялық қауіптер бар екенін анықтады. Олар тағы бір тазалау жұмысын ұсынды, ол 2000 жылы 108 миллион австралиялық долларына (шамамен $) аяқталды. Полигонның қауіпсіздігі және жердің дәстүрлі иелері – аборигендер мен бұрынғы қызметкерлердің денсаулығына ұзақ мерзімді әсері туралы пікірталас жалғасты. 1994 жылы Австралия үкіметі Маралинга Тжарутжа халқына, жердің дәстүрлі иелеріне 13,5 миллион доллар (шамамен $) өтемақы төледі. Вумера тыйым салынған аймағында қалған жердің соңғы бөлігі 2014 жылы еркін қол жеткізуге берілді. 1970 жылдардың соңында Австралия БАҚ-ы британдық ядролық сынақтарды жариялау тәсілінде айтарлықтай өзгеріс болды. Кейбір журналистер бұл мәселені зерттеді және саяси бақылау күшейді. Журналист Брайан Тухи 1978 жылғы қазан айында «Австралиялық қаржылық шолуда» бірқатар мақалалар жариялады, олар ішінара үкіметке ұсынылған құжаттарға негізделген. 1993 жылғы маусым айында «New Scientist» журналының журналисі Иан Андерсон «Маралингадағы Ұлыбританияның лас істері» деген мақала және осыған байланысты бірнеше мақала жазды. 2007 жылы Алан Паркинсонның «Маралинга: Австралияның ядролық қалдықтарын жасыру» кітабы Маралингадағы сәтсіз тазалау жұмыстарын сипаттады. Пол Келли және «Миднайт Ойл» топтары Маралинга оқиғасы туралы танымал әндер жазды.

Between 1956 and 1963, the United Kingdom conducted seven nuclear tests at the Maralinga site in South Australia, part of the Woomera Prohibited Area about north west of Adelaide. Two major test series were conducted: Operation Buffalo in 1956 and Operation Antler the following year. Approximate weapon yields ranged from The Maralinga site was also used for minor trials, tests of nuclear weapons components not involving nuclear explosions. Kittens were trials of neutron initiators; Rats and Tims measured how the fissile core of a nuclear weapon was compressed by the high explosive shock wave; and Vixens investigated the effects of fire or non nuclear explosions on atomic weapons. The minor trials, numbering around 550, ultimately generated far more contamination than the major tests. Operation Buffalo consisted of four tests; One Tree and Breakaway were detonated on towers, Marcoo at ground level, and the Kite was released by a Royal Air Force (RAF) Vickers Valiant bomber from a height of 35,000 feet (10668 m). This was the first drop of a British nuclear weapon from an aircraft. Operation Antler in 1957 tested new, light weight nuclear weapons. Three tests were conducted in this series: Tadje , Biak and Taranak The first two were conducted from towers, while the last was suspended from balloons. Tadje used cobalt pellets as a tracer for determining yield, resulting in rumours that Britain was developing a cobalt bomb. The site was left contaminated with radioactive waste, and an initial cleanup was attempted in 1967. The McClelland Royal Commission, an examination of the effects of the minor trials and major tests, delivered its report in 1985, and found that significant radiation hazards still existed at many of the Maralinga sites. It recommended another cleanup, which was completed in 2000 at a cost of AUD $108 million (equivalent to $ in ). Debate continued over the safety of the site and the long term health effects on the traditional Aboriginal custodians of the land and former personnel. In 1994, the Australian Government paid compensation amounting to $13.5 million (equivalent to $ in ) to the traditional owners, the Maralinga Tjarutja people. The last part of the land remaining in the Woomera Prohibited Area was returned to free access in 2014. By the late 1970s there was a marked change in how the Australian media covered the British nuclear tests. Some journalists investigated the subject and political scrutiny became more intense. Journalist Brian Toohey ran a series of stories in the Australian Financial Review in October 1978, based in part on a leaked Cabinet submission. In June 1993, New Scientist journalist Ian Anderson wrote an article titled "Britain's dirty deeds at Maralinga" and several related articles. In 2007, Maralinga: Australia's Nuclear Waste Cover up by Alan Parkinson documented the unsuccessful clean up at Maralinga. Popular songs about the Maralinga story have been written by Paul Kelly and Midnight Oil.

Өмірбаян

Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Ұлыбританияда ядролық қару жобасы болды, ол Tube Alloys деп аталды. 1943 жылғы Квебек келісімі осы жобаны американдық Манхэттен жобасымен біріктіріп, Америка, Ұлыбритания және Канаданың бірлескен жобасын құрды. Британ үкіметі АҚШ-тың соғыстан кейін ядролық технологияны, оны ортақ жаңалық деп есептейтін, бөлісуді жалғастыра беретініне үміттенді. Бірақ 1946 жылғы АҚШ-тың Атом энергиясы туралы заңы (МакМахон заңы) техникалық ынтымақтастықты тоқтатты. АҚШ-тың қайтадан оқшаулану саясатын ұстануынан және Ұлыбританияның үлкен держава статусын жоғалтуынан қауіптеніп, британ үкіметі "Жоғары жарылғыш зерттеулер" деген кодовый атаумен өз әзірлемелерін қайта бастады. 1950 жылдары Ұлыбритания әлі де Австралияның ең ірі сауда серіктесі болды, бірақ 1960 жылдары Жапония мен АҚШ оны басып озды. Ұлыбритания мен Австралияның мәдени байланыстары берік болды, ал 1949-1966 жылдардағы Австралия премьер-министрі Роберт Мензис Ұлыбританияны жақтап сөйледі. Австралиялықтардың көп бөлігі британдық тегінен шыққан, және Ұлыбритания Австралияға көшіп келушілердің ең ірі көзі болып қала берді. Себебі британдық бұрынғы әскерилер мен олардың отбасылары тегін билеттерге ие болды, ал басқа британдық көшіп келушілер Ұлыбританиядан Австралияға кемелермен бағасы төмендетілген билеттер алды. Австралиялық және британдық әскерлер 1950-1953 жылдардағы Корея соғысында және 1948-1960 жылдардағы Малайядағы төтенше жағдай кезінде бірге шайқасты. Австралия 1948 жылы құрылған Австралия, Жаңа Зеландия және Малайя (АНЗАМ) айманы арқылы Ұлыбританиямен тығыз қорғаныс байланыстарын сақтап келді. Осы кезеңдегі Австралияның соғыс жоспарлары Ұлыбританияның жоспарларымен үйлестірілді және Таяу Шығыс пен Қиыр Шығыста британдық күштерді нығайтуды қамтыды. Австралия үкіметі Ұлыбританиямен ядролық энергия және ядролық қаруды дамытуда ынтымақтастыққа үміттенді, әсіресе біріншісіне қызығушылық танытты, себебі сол кезде елде мұнай жоқ екені және көмірдің қоры шектеулі болды. Ядролық энергияны өндіру жоспарлары гидроэлектрмен бірге соғыстан кейінгі қарлы таулар жобасының бір бөлігі ретінде қарастырылды. Бірақ Австралия 1948 жылғы Modus Vivendi ядролық келісімінің тарапы болған жоқ, бұл келісім 1948 жылғы Квебек келісімін алмастырды. Бұл австралиялық ғалымдарды бұрын қолжетімді болған техникалық ақпараттан айырды. Ұлыбритания оны Австралиямен бөліспеді, себебі бұл АҚШ-пен әлдеқайда маңызды қарым-қатынасқа қауіп төндіреді деп қорқыды, ал американдықтар Венена жобасы Австралиядағы кеңестік тыңшылықтың ауқымын ашқаннан кейін оны беруге құлық танытпады. 1949 жылы Солтүстік Атлантика келісім ұйымының (НАТО) құрылуы Австралияны Батыс альянсынан шығарды. 1952 жылдың 3 қазанында Ұлыбритания Батыс Австралияның жағалауындағы Монтебелло аралдарында "Хуррикан" операциясы аясында алғашқы ядролық қаруын сынады. Бір жылдан кейін Австралия құрлығында алғашқы ядролық сынақтар Оңтүстік Австралиядағы Ұлы Виктория шөліндегі Эму алаңында "Тотем" операциясы кезінде жүргізілді. 15 қазан күні бір жарылыс жасалды, екі аптадан кейін 27 қазанда тағы бірі жасалды. Австралияның жабдықтау министрі Говард Бил 1955 жылы: "Англияның білімі бар; бізде кең аймақтар, көптеген техникалық шеберлік және Отанға көмектесуге зор ықылас бар. Біз бірлесіп еркін әлемнің қорғанысын нығайтуға көмектесіп, табиғат күштерін пайдалануда тарихи жетістіктерге жетеміз" деді.

During the early part of the Second World War, Britain had a nuclear weapons project, code named Tube Alloys, which the 1943 Quebec Agreement merged with the American Manhattan Project to create a combined American, British, and Canadian project. The British Government expected that the United States would continue to share nuclear technology, which it regarded as a joint discovery, after the war, but the US Atomic Energy Act of 1946 (McMahon Act) ended technical co operation. Fearing a resurgence of United States isolationism, and Britain losing its great power status, the British Government restarted its own development effort, under the cover name "High Explosive Research". In the 1950s Britain was still Australia's largest trading partner, although it was overtaken by Japan and the United States by the 1960s. Britain and Australia still had strong cultural ties, and Robert Menzies, the Prime Minister of Australia from 1949 to 1966, was strongly pro British. Most Australians were of British descent, and Britain was still the largest source of immigrants to Australia, mainly because British ex servicemen and their families qualified for free passage, and other British migrants received subsidised passage on ships from the UK to Australia. Australian and British troops fought together in the Korean War from 1950 to 1953 and the Malayan Emergency that went from 1948 to 1960. Australia still maintained close defence ties with Britain through the Australia New Zealand and Malaya (ANZAM) area, which was created in 1948. Australian war plans of this era continued to be integrated with those of Britain, and involved reinforcing British forces in the Middle East and Far East. The Australian Government had hopes of collaboration with Britain on both nuclear power and nuclear weapons, and was particularly interested in developing the former, as the country was then thought to have no oil and only limited supplies of coal. Plans for nuclear power were considered along with hydroelectricity as part of the post war Snowy Mountains Scheme, but Australia was not a party to the 1948 Modus Vivendi, the nuclear agreement between the US and UK which superseded the wartime Quebec Agreement. This cut Australian scientists off from technical information to which they formerly had access. Britain would not share it with Australia for fear that it might jeopardise the far more important relationship with the United States, and the Americans were reluctant to do so after the Venona project revealed the extent of Soviet espionage activities in Australia. The creation of North Atlantic Treaty Organization (NATO) in 1949 excluded Australia from the Western Alliance. On 3 October 1952 the United Kingdom tested its first nuclear weapon in Operation Hurricane in the Montebello Islands off the coast of Western Australia. A year later the first nuclear tests on the Australian mainland were carried out in Operation Totem at Emu Field in the Great Victoria Desert in South Australia, with a detonation on 15 October and a second two weeks later on 27 October. The Australian Minister for Supply, Howard Beale, stated in 1955 that "England has the know how; we have the open spaces, much technical skill and a great willingness to help the Motherland. Between us we should help to build the defences of the free world, and make historic advances in harnessing the forces of nature."

Даму

Уотсон қаласында, Оолдеядан батысқа қарай 25 миль (40 км) жерде теміржол мен карьер орнатылды. Биделлдің Уотсоннан Эмуға дейінгі бұталық жолы жобаның негізгі байланыс желісі болды. Ол солтүстікке қарай Нулларбор жазығының шетіне дейін, содан кейін құмды төбелер мен Лейслер жотасы, малли, спинифекс және квамонгпен жабылған жарлық арқылы өтіп, 1000 фут (305 м) биіктікке дейін көтерілді. The Village деп аталатын Range штаб-пәтері және 6500 фут (1981 м) ұшып-қону жолағына ие әуежай 26 мильдік (42 км) тұтқаға жақын жерде салынды. Жол солтүстікке қарай, құмдық төбелер арқылы Тейткинс жазығына дейін жалғасты. Сол жерде, кейіннен "жол жиегі" деп аталатын жерде, бомбалар жарылатын алдыңғы аймаққа кіру үшін бақылау пункті құрылды. Ұлыбританияның Министрлігі сынақ қондырғыларын жобалау және олардың құрылысын қадағалау үшін британдық инженерлік кеңесшілердің Sir Alexander Gibb & Partners фирмасын жалдады. Жұмысты "Kwinana Construction Group" (KCG) компаниясы "cost plus" келісім-шарты бойынша орындады. Ол Фримантельдің жанында мұнай өңдеу зауытын салуды аяқтады және жаңа жобаға дереу көшуге болады деп үміттенді, бірақ Министрлер кабинетінің мақұлдауын алудың кешігуі 1955 жылдың ортасына дейін жұмыс басталмауын білдірді, бұл кезде оның жұмыс күшінің көпшілігі таралды. Жаңа жұмыс күшін құру қажеттілігі кешіктірулер тізбегін тудырды. Мұндай шалғай жерде 1000 жұмысшы күшін жинау қиын болып шықты, тіпті KCG аптасына 40 австралиялық фунт стерлингке дейін жалақы ұсынған кезде (1953 жылы 80,0 шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең). Австралия үкіметі сынақ қондырғыларын салу үшін үш қызметтен тұратын жедел әрекет тобын құрды. Австралия армиясының бас инженері, бригадир Рональд Макниколл, бұл жедел әрекет тобын басқаруға Батыс командалық Корольдік австралиялық инженерлер командирін майор Оуэн Магиді тағайындады. Ол Австралиядағы Атомдық қарулар жөніндегі министрліктің өкілі, подполковник Джон Бломфилд бастаған топқа қосылды, содан кейін ол жоспарларды қарау үшін Ұлыбританиядағы Альдермастондағы Атомдық қаруларды зерттеу мекемесіне (AWRE) ұшты. Бұл әлі толық емес еді, бірақ бұл Magee-ге қажетті жұмыс күші мен жабдықтың бағалауын дайындау үшін жеткілікті ақпарат берді. Бұл жұмыста мұнаралар орнату, аспаптарды орнату, 190 миль (306 км) жолды реттеу, басқару кабельдері мен электр желілерін салу, бункерлер мен басқа да нысандарды салу кірді. Жұмыс күшін 1956 жылдың 1 наурызына дейін толық жинауға болмайды, бірақ ғимараттар шілде айының соңына дейін пайдалануға дайын болуы керек. Мэйджи Блумфилдке қажетті құрал-жабдықтар мен материалдардың тізімін берді. Бұл құралдар ағаштан, шегелерден бастап, тарту құралдары мен екі арба бұрғылаушы құралдарға дейін болды. 1956 жылдың ақпан айында құрастырыла бастаған жедел әрекет тобында Австралия Корольдік зерттеу корпусының бөлімі, 7-ші далалық эскадрильяның әскерлері, Австралия Корольдік теңіз флотының (RAN) және Австралия Корольдік әуе күштерінің (RAAF) жасақтары және Жұмыс және тұрғын үй департаментінің азаматтық қызметкері болды. Олардың алғашқы міндеті - шатыр, душ және дәретханасы бар жеке лагерь құру болды. Оңтүстік Австралияның Тау-кен басқармасы суды алу үшін бірнеше ұңғыма қазған. Ему өрісінің сулары тұзды болды. Армияның екі термокомпрессиялық Cleaver Brooks дәнекерлеу қондырғысы ішімдік және тамақ пісіру үшін сумен қамтамасыз етті. Құрылыс жұмыстары баяу басталды, өйткені KCG жоспардан артта қалып, уәде етілген жер өңдеу қондырғысын шығара алмады. Кейбір сыныптау құралдарын күндіз KCG, ал түнде жедел әрекет тобы қолданды. Бломфилдке қоңырау шалу нәтижесінде екі күннен кейін Аделаидадан Уотсонға сыныптаушы жіберілді. Корольдік Канада инженерлер корпусының радиациялық детекция бөлімінен 23 адамнан тұратын жасақ маусым айында келіп, құрылыс жұмысына көмектесе алды. Шілде айында Аделаида портында жұмысшылар шабуылға ұшырап, Ұлыбританиядан келетін жеткізілімдер кешіктірілді. Бұл жұмыста 306 шақырымдық басқару кабелін салу, сынау және көму жұмыстары жүргізілді. Әрбір 488 метрлік кабельдің салмағы шамамен , сондықтан мүмкін болған жағдайда олар алдын ала орналастырылды. Қазбаларды Caterpillar D8 тракторы сүйрейтін арқанмен қазған. Кейде әк тас аралауға тым қатты болып, кабельді қажетті тереңдікке дейін жабу үшін шкалашыны қолдана отырып, кабельді көміп тастаған. Осыған ұқсас процедура 2438 метрлік электр кабелін салу үшін қолданылды. Құрал-саймандарды орнату үшін шамамен 1300 эшафолд орнатылды. Бункерлер жарылғыш заттармен қазылып, 4 дюймдік аралықтағы бұрғыштың джик-шокер бөлігіне қосылған 3 тонналық Bedford жүк көлігіне орнатылған компрессор қолданылды. Жарылғыш заттар аймақтың сейсмикалық зерттеулерінен қалған пластикалық жарылғыш заттардың түтікшелері түрінде болды. Бункер жұмыстары жақсы жүргізілді, сондықтан жедел әрекет тобы KCG-ге оның карьерлік жұмысына көмектесе алды. Кейбір аспап бункерлерінде 3 метрлік болат текшелер болды. Оларды қазбаға салу қиын болды, өйткені олардың салмағы , ал ең үлкен кран - Coles кран болды. Олар TD 24 бульдозердің көмегімен орналастырылды. Coles кран екі 30 метрлік ату мұнараларын орнату үшін де қолданылды. Бетон жергілікті карьердің шаңы, әк тас және ұңғыма суын пайдалана отырып, орнында жасалды. Канадалықтар коммерциялық үлгідегі металл сарайларды салған, олар жарылыс зиянын бағалау үшін пайдаланылды. 23-ші құрылыс эскадрильясы 18 шақырымдық тұтқада бақылаушылар үшін шатырлы лагерь салған. Уақыт жетіспегендіктен, Маги Умера ауданының командирімен бірнеше дауға түсті, ол оның инженерлерін басқа жұмыстарға аударғысы келді. Маусым айында аудан командирі сарбаздарды Аделаидаға қайтаруға бұйрық берді, бұл Маралингадағы жұмысты тоқтатып тастайтын еді. Маги оның үстінен шағымданып, Орталық команданың командирі, генерал-майор Артур Уилсонға жүгінді, ол Аделаидадан ұшып келіп, аудан командирін қызметтен босатып жіберді. Маралингадағылардың жұмысына әсер еткен Уилсон жедел әрекет тобына күніне 16 австралиялық шиллингтік (1953 жылы 1,6 шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең) Маралинга қосымшасын және айына екі күндік қосымша демалыс берді. Британ үкіметі күніне 1 фунт стерлингтік (1953 жылы 3,2 шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең) кең щедрый тамақ жәрдемақысын қосты, нәтижесінде стейк, шұжық, түйеқұс, устрица және рак жеді. Маусым айында Бил ұшақта Chapman Pincher және Hugh Buggy сияқты журналистердің екі тобын келтіріп, баспасөз мәслихатын өткізді. Жедел әрекет тобы барлық жұмысын 29 шілдеде, жоспардан екі күн бұрын аяқтады, бірақ KCG-де әлі де бірнеше жұмыс қалды. 1959 жылға қарай Маралинга ауылында 750 адамға арналған тұрғын үй, 1600 адамға дейін тамақтандыра алатын асханалар, зертханалар, шеберханалар, дүкендер, аурухана, шіркеу, электр станциясы, пошта, банк, кітапхана, кинотеатр және жүзу бассейні болар еді. Теннис, австралиялық футбол, крикет және гольф ойнауға арналған алаңдар да болды.

A railhead and a quarry were established at Watson, about 25 mile (40 km) west of Ooldea, and Beadell's bush track from Watson to Emu became the main line of communications for the project. It ran north to the edge of the Nullarbor Plain, then over sand hills and the Leisler Range, a mallee, spinifex and quandong covered escarpment, rising to an altitude of 1000 feet (305 m). Range headquarters, known as The Village, and an airstrip with a 6500 feet (1981 m) runway were built near the 26 mile (42 km) peg. The track continued north over scrub cover sand hills to the Teitkins Plain. There at a point that came to be known as Roadside, a control point was established for entry to the forward area where bombs were detonated. The UK MoS engaged a firm of British engineering consultants, Sir Alexander Gibb & Partners, to design the test facilities and supervise their construction. The work was carried out by the Kwinana Construction Group (KCG) under a cost plus contract. It had just finished the construction of an oil refinery near Fremantle, and it was hoped that it could move on to the new venture immediately, but the delay in obtaining Cabinet's approval meant that work could not start until mid 1955, by which time most of its work force had dispersed. The need to create a new work force caused a cascading series of delays. Assembling a labour force of 1,000 from scratch in such a remote location proved difficult, even when KCG was offering wages as high as AU £40 a week (80.0 in 1953 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). The Australian Government elected to create a tri service task force to construct the test installations. The Australian Army's Engineer in Chief, Brigadier Ronald McNicoll designated Major Owen Magee, the Commander, Royal Australian Engineers, Western Command, to lead this task force. He joined a party headed by Lieutenant Colonel John Blomfield, the MoS Atomic Weapons representative in Australia, on a site inspection, and then flew to the Atomic Weapons Research Establishment (AWRE) at Aldermaston in the UK in a Royal Air Force (RAF) Handley Page Hastings to review the plans. These were still incomplete, but it gave Magee sufficient information to prepare estimates of the labour and equipment that would be required. The job involved the erection of towers, siting of instrument mounts, grading of 190 mile (306 km) of tracks, laying control cables and power lines, and construction of bunkers and other facilities dispersed over an area of but sited to within an accuracy of 1 feet (0 m). The work force could not be fully assembled before 1 March 1956, but the facilities had to be ready for use by the end of July. Magee provided Bloomfield with a list of required stores and equipment. These ranged from timber and nails to drafting gear and two wagon drills. The task force, which began assembling in February 1956, included a section from the Royal Australian Survey Corps, a troop of the 7th Field Squadron, detachments from the Royal Australian Navy (RAN) and Royal Australian Air Force (RAAF), and a civilian from the Department of Works and Housing. Their first task was establishing their own camp, with tents, showers and toilets. A team from the South Australian Department of Mines sank a series of bores to provide water. Like that at Emu Field, the bore water was brackish. Two Army skid mounted Cleaver Brooks thermocompression distillation units provided water for drinking and cooking. Work on the facilities themselves got off to a slow start, as KCG was running behind schedule, and unable to release promised earthmoving plant. Some graders were used by day by KCG and by night by the task force. A call to Blomfield resulted in a grader being shipped from Adelaide to Watson two days later. The arrival of a 23 man detachment of the Radiation Detection Unit of the Corps of Royal Canadian Engineers was expedited so they arrived in June, and were able to pitch in with the construction effort. In July, supplies coming from the UK were delayed by industrial action at the port of Adelaide. The work involved laying, testing and burying some 190 mile (306 km) of control cable. Each 1600 feet (488 m) spool of cable weighed about , so where possible they were pre positioned. The trenches were dug by a cable plough towed by a Caterpillar D8 tractor. In some cases the limestone was too hard for the plough and the cable was buried by using a grader to cover the cable to the required depth. A similar procedure was followed for laying 8000 feet (2438 m) of power cable. Some 1,300 scaffold frames were erected for mounting instrumentation, held in place by 33,000 anchor pipes. Bunkers ranging in size up to were excavated with explosives and a compressor mounted on a four wheel drive 3 ton Bedford truck connected to the jackhammer part of the 4 inch wagon drill. Explosives were in the form of tubes of plastic explosive left over from a Bureau of Mineral Resources seismic survey of the area. The bunker work proceeded so well that the task force was able to assist KCG with its pit excavation work. Some instrument bunkers contained 10 feet (3 m) steel cubes. Getting them into the holes was tricky because they weighed , and the largest available crane was a Coles crane. They were manoeuvred into place with the assistance of a TD 24 bulldozer. The Coles crane was also used to erect the two 100 feet (30 m) shot towers. Concrete was made in situ, using local quarry dust, limestone and bore water. The Canadians erected metal sheds of a commercial design, which were used to assess blast damage. A tented camp was built for observers at the 11 mile (18 km) post by the 23rd Construction Squadron. Pressed for time, Magee became involved in a series of disputes with the Woomera Range commander, who tried to divert his sappers onto other tasks. In June, the range commander ordered the surveyors to return to Adelaide, which would have brought the work at Maralinga to a halt. Magee went over his head and appealed to the commander of Central Command, Major General Arthur Wilson, who flew up from Adelaide and sacked the range commander. Impressed by what he saw at Maralinga, Wilson arranged for the task force to receive a special Maralinga allowance of 16 Australian shillings per day (1.6 in 1953 is equivalent to about <calculated amount> in recent years), and additional leave of two days per month. The British Government added a generous meal allowance of GBP £1 (3.2 in 1953 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) per day, resulting in a diet of steak, ham, turkey, oysters and crayfish. In June, Beale flew in two planeloads of journalists, including Chapman Pincher and Hugh Buggy for a press conference. The task force completed all its work on 29 July, two days ahead of schedule, although KCG still had a few remaining tasks. By 1959, the Maralinga village would have accommodation for 750 people, with catering facilities that could cope with up to 1,600. There were laboratories and workshops, shops, a hospital, church, power station, post office, bank, library, cinema and swimming pool. There were also playing areas for tennis, Australian football, cricket and golf.

Атомдық қару сынақтарының қауіпсіздік комитеті

Лесли Мартин, Қорғаныс министрлігінің ғылыми кеңесшісі, ұсынылған сынақтарда ешқандай мәселе көре алмады, бірақ Мараллингада сынақтардың үнемі жүргізілу мүмкіндігін және ядролық сынақтардан туындаған радиоактивті жауын-шашынға байланысты әлемдік алаңдаушылықтың артуын ескере отырып, сынақтардың қауіпсіздігін сертификаттау үшін тұрақты орган құруды ұсынды. Бұл қабылданды, ал Премьер-Министр және Министрлер кабинетінің хатшысы міндетін атқарушы Фредерик Чилтон бес ғалымның кандидатурасын ұсынды: Бутмент; Мартин; Канберрадағы Австралия Ұлттық университетінен Эрнест Титтертон; Австралия атом энергиясы комиссиясынан Филип Бакстер; және Сесил Эдди. Бутмент, Мартин және Титтертон бұрын "Мозаика" және "Тотем" операцияларында бақылаушылар болып жұмыс істеген. Қорғаныс министрлігі үш мүшеден тұратын комитеттің құрылуын қолдады, бірақ Мензис мұндай шағын комитет халықтың жеткілікті сенімін қамтамасыз етпейді деп салып, барлығын бесін де мақұлдады. Метеорологтың жоқтығы көзге түсті, содан кейін Метеорология бюросының директоры Леонард Дуайер қосылды. Атомдық қару сынақтары қауіпсіздігі комитеті (AWTSC) 1955 жылдың 21 шілдесінде ресми түрде құрылды.

Түпкүлгілік істер

Мензис парламентте "тесттерден адам өміріне, жандарға немесе мүліктеріне ешқандай көзге көрінетін зиян келтірілмейтінін" айтты. Маралинга аймағында Питжантжаджара және Янкунитжаджара аборигендері тұрған, олар үшін бұл жердің зор рухани маңызы болған. Олар аң аулау және жинау арқылы күн көріп, шамамен 25 адамнан тұратын топтарда тұрақты және жартылай тұрақты жерлер арасында ұзақ қашықтықтарды көшіп-қонып жүрген, бірақ ерекше жағдайларда жиналатын. 1917 жылы Трансавстралия темір жолының салынуы олардың дәстүрлі қозғалыс үлгілерін бұзған еді. Уолтер Макдугалл 1947 жылғы 4 қарашада Вумерадағы Жергілікті патруль офицері болып тағайындалды, ол аборигендердің LRWE зымыран сынау бағдарламасынан зардап шекпеуін қамтамасыз етуге жауапты болды. Алғашында ол Құрылыс және Тұрғын үйлер министрлігіне бекітілді, бірақ 1949 жылдың мамыр айында оны Жабдықтау министрлігіне ауыстырды. Зымырандардың ұшу қашықтығы артқан сайын, оның патрульдеу аумағы да артты, 1949 жылдың қазан айында 576 км (358 миль) болса, 1952 жылдың наурыз және сәуір айларында 3486 км (2166 миль) жетті. Макдугалл өзінің жағдайын жоғары тұрғандар бағаламайтынын сезінді, олар оған үш жыл бойы жеке пайдалану үшін көлік бермеді. Макдугаллдың бағалауынша, Батыс Австралия шекарасына дейін созылған Орталық Австралия қорығында шамамен 1000 абориген тұрған. Олар су көздері мен қасиетті орындар сияқты маңызды мәліметтерді ашуға құлшынбайтынын ол байқады. Оның басты алаңы – олардың қауіпсіздігі болды, сондықтан оларды сынақ алаңынан алшақтату қажет еді. Ол үшін үш стратегия қолданды. Біріншісі – сол жаққа баруға деген ынтаны жою. Оолдеа және айналасындағы миссияларда азық-түлікпен қамтамасыз ету маңызды себеп болғандықтан, ол оларды жапты. Оолдеа миссиясы 1952 жылдың маусым айында жабылды, ал қорық 1954 жылдың ақпан айында таратылды. Тұрғындар Ялатадағы жаңа елді мекенге көшірілді, бірақ көптеген киелі заттар жасырылып, қалдырылды. Олар шөлдің ландшафтын артық жақсы көріп, көптегендері Ялатадан өздерінің дәстүрлі жерлеріне оралды. Оларды қорқыту тактикасы тиімдірек болды. Шөлде қауіпті жаңбыр жоланы спиріттері – ванампилер мекендейді деп айтылды, олар аймақтағы жұмбақтарда тұрады. Ядролық сынақтардың шуы мен радиацияның қауіптері ванампилерге байланысты болды. Роулинсон жотасында Джайлз метеостанциясын құру шешімі қиындық тудырды, өйткені ол Макдугаллдың құзыретінен тыс, Батыс Австралия шекарасына жақын орналасқан, онда заңдық орта басқаша болды және аборигендер ақ адамдармен азырақ байланыста болды. 1954 жылғы Батыс Австралияның Жергілікті халықтың әл-ауқатын қорғау туралы заңына сәйкес тағы бір патрульдік офицер лауазымы құрылды, оны Сидней университетінің түлегі Роберт Маколей иеленді.

Menzies told parliament that "no conceivable injury to life, men or property could emerge from the tests". The Maralinga site was inhabited by the Pitjantjatjara and Yankunytjatjara Aboriginal people, for whom it had a great spiritual significance. They lived through hunting and gathering activities, and moved over long distances between permanent and semi permanent locations in groups of about 25, but coming together for special occasions. The construction of the Trans Australian Railway in 1917 had disrupted their traditional patterns of movement. Walter MacDougall had been appointed the Native Patrol Officer at Woomera on 4 November 1947, with responsibility for ensuring that Aboriginal people were not harmed by the LRWE's rocket testing program. He was initially assigned to the Department of Works and Housing but was transferred to the Department of Supply in May 1949. As the range of the rockets increased, so too did the range of his patrols, from 358 mile (576 km) in October 1949 to 2166 mile (3486 km) in March and April 1952. MacDougall felt that his situation was not appreciated by his superiors, who did not supply him with a vehicle for his own use for three years. MacDougall estimated that about 1,000 Aboriginal people lived in the Central Australian reserve, which extended to the border with Western Australia. He found them reluctant to reveal important details such as the location of water holes and sacred sites. His first concern was for their safety, and for that he needed to keep them away from the test site. For this he employed three strategies. The first was to remove the incentive to go there. An important lure was the availability of rations at Ooldea and surrounding missions, so he had them closed. The Ooldea mission was closed in June 1952, and the reserve was revoked in February 1954. The inhabitants were moved to a new settlement at Yalata, but many ritual objects had been concealed and left behind. They preferred the landscape of the desert, and many left Yalata to return to their traditional lands. A more successful tactic was to frighten them. The desert was said to be inhabited by wanampi, dangerous rainbow serpent spirits that lived in blowholes in the area. The noise of the nuclear tests was attributed to wanampi, as were the dangers of radiation. The decision to establish the Giles Weather Station in the Rawlinson Ranges was a complicating factor because it was outside MacDougall's jurisdiction, being just across the border in Western Australia, where the legal environment was different, and the Aboriginal people there had little contact with white people. Another patrol officer position was created, one with powers under the 1954 Western Australian Native Welfare Act, which was filled by a Sydney University graduate, Robert Macaulay.

Жоспарлау және мақсат

"Бәке" операциясы – Маралингада өткізілген алғашқы ядролық сынақ сериясы және Австралияда бұрынғысынан өткен ең ірісі. Алғашында "Theta" кодолық атымен белгіленген серияның жоспарлау жұмысы 1954 жылдың ортасында басталды. Бастапқыда 1956 жылдың сәуір және мамыр айларына жоспарланған, бірақ метеорологиялық жағдайлардың ең қолайлы кезеңі қыркүйек пен қазанға ысырылды. Нәтижесінде, Австралия материгіндегі барлық сынақтар осы жыл мезгілінде жүргізілді. 1954 жылғы "Тета" операциясының жоспарында әрқайсысы әртүрлі мақсаттағы төрт сынақ көзделген. Ұлыбританияның алғашқы ядролық қаруы – Blue Danube – 7 метрлік ұзындығы, 2 метрлік ені және белгісіз салмағымен (мәлімет жоқ) ерекшеленді, сондықтан оны тек Корольдік әуе күштерінің (RAF) V бомбалаушылары ғана тасымалдай алатын. 1953 жылдың қараша айында RAF және Корольдік теңіз күштері тактикалық авиациямен тасымалданатын, ұқсас қуаты бар, кішірек және жеңіл қару үшін OR.1127 операциялық талабын ұсынды. 1954 жылдың шілдесінде британдық үкіметтің британдық сутекті бомба бағдарламасын іске қосу туралы шешімінен кейін жеңіл салмақты бомбаға қатысты екінші талап туындады. Сутекті бомбаларға алдымен атом бомбасы қажет болды, және оның бірі британдық сутекті бомбаның дизайнына енгізілді, ол Green Granite деп аталды. Жауап ретінде, Альдермастон "Қызыл сақал" деп аталатын жаңа оқ-дәрілерді әзірледі, ол Blue Danube-ден екі есе кішкентай және одан бес есе жеңіл болды, бұл негізінен "әуе линзасын" пайдалану арқасында мүмкін болды. Ядро тоқыманың ішінде тікелей орналасқаннан гөрі, олардың арасында ауа саңылауы болды, ал ядро жіңішке сымдарға ілінді. Бұл ядроға соққы беру алдында инерциясын арттыруға мүмкіндік берді. Бұл тұжырым 1945 және 1946 жылдары Манхэттен жобасында әзірленген, және ядроның мөлшерін және оны сығымдау үшін қажетті жарылғыш заттардың мөлшерін азайтуға мүмкіндік берді. Сондықтан, күн тәртібіндегі алғашқы сынақ жаңа "Қызыл сақал" дизайны болды. OR.1127 құрылғының өнімділігін өзгерту қажеттігін де талап етті, бұл Альдермастон "көтеру" деп аталатын термоядролық материалдың шағын мөлшерін қосу арқылы қол жеткізуге тырысты. Егер "Мозаика G2" операциясы үшін жеткілікті литий деутериді уақытында өндірілмесе, Маралингада 91 метрлік мұнара күшейтілген қаруды сынау үшін салынысты. Ақырында, ол қол жетімді болды және G2 жоспарланғандай жалғасты. Ядролық қарудың әсерін тексерудің әртүрлі сынақтары қарастырылды, бірақ күш-жігерді қажет ететін жалғыз сынақ – жер бетіндегі жарылыс болды. Бұл сынақтар ауадағы жарылыстарға қарағанда көбірек радиоактивтік шөгінділер мен аз әсер ететіні белгілі болды, сондықтан американдықтар олардан аулақ болды, бірақ мұндай сынақ Ұлыбритания олармен алмаса алатын пайдалы ақпаратты бере алады. Сондықтан, жоспарға жер бетіндегі сынақ енгізілді. Төртінші сынақ – операциялық сынақ. Blue Danube қаруының физикалық бөлігі сынақтан өткенімен, құрылғының операциялық түрінде сынағы өткізілмегендіктен, ол "Бәке" операциясының бағдарламасына қосылды. Лондон қаласындағы ведомствоаралық Атомдық сынақтар атқарушы тобы, генерал-лейтенант сэр Фредерик Морганның төрағалығымен, "Мозаика" және "Бәке" операциялары үшін жауапкершілікті өз мойнына алды, жағдайға қарай "Мозаика" (Mosex) немесе "Бәке" (Buffalex) атқарушы тобы ретінде жұмыс істеді. Сэр Уильям Пенни "Бәке" операциясының ғылыми директоры болып тағайындалды, ал Альдермастонның сынақтар бөлімінің басшысы Рой Пилгрим оның орынбасары болды. Топ капитаны Сесил (Джинджер) Уэйр арнайы күштердің командирі болып тағайындалды. Жоспарлау жұмысы 1956 жылдың маусым айында аяқталды. Әуеден тастаудан басқа, барлық сынақтар Орталық стандартты уақыт бойынша сағат 07:00-ге жоспарланған. Шамамен 1350 адам қатысады, оның ішінде Альдермастон және Харвеллден 200 ғалым, басқа британдық департаменттерден 70, 50 канадалық және 30 австралиялық маман. Лагерьті басқару үшін 500 RAF және RAAF қызметкері, сондай-ақ 250 Австралия армиясының әскери қызметшісі болады. Байқаушылардың арасында саясаткерлер, журналистер және алты американдық шенеунік болады, оның ішінде Қарулы күштердің арнайы қару-жарақ жобасынан генерал-майор Лиланд С. Странатан, Лос-Аламос ғылыми зертханасынан Элвин С. Грейвс, Сандия зертханаларынан Фрэнк Х. Шелтон және Уайт Сэндс зымыран полигонынан бригадир генерал Джон Г. Шинкл болады.

Operation Buffalo was the first nuclear test series to be conducted at Maralinga, and the largest ever held in Australia. Planning for the series, initially codenamed Theta, began in mid 1954. It was initially scheduled for April and May 1956, but was pushed back to September and October, when meteorological conditions were most favourable. Ultimately all tests on the Australian mainland were conducted at this time of year. The 1954 plan for Operation Theta called for four tests, each with a different purpose. The UK's first nuclear weapon, Blue Danube, was large and cumbersome, being 24 feet (7 m) long and 5 feet (2 m) wide, and weighed , so only the Royal Air Force (RAF) V bombers could carry it. In November 1953, the RAF and Royal Navy issued an Operational Requirement, OR.1127, for a smaller, lighter weapon with similar yield that could be carried by tactical aircraft. A second requirement for a light weight bomb arose with the British Government's decision in July 1954 to proceed with a British hydrogen bomb programme. Hydrogen bombs required an atomic bomb as a primary, and one was incorporated in the British hydrogen bomb design, known as Green Granite. In response, Aldermaston developed a new warhead called Red Beard that was half the size of Blue Danube and weighed one fifth as much, mainly through innovation in the pit design, principally the use of an "air lens". Instead of the core being immediately inside the tamper, there was an air gap between them, with the core suspended on thin wires. This allowed the tamper to gain more momentum before striking the core. The concept had been developed by the Manhattan Project in 1945 and 1946, and permitted a reduction in both the size of the core and the amount of explosives required to compress it. The first test on the agenda was therefore of the new Red Beard design. OR.1127 also specified a requirement for the device to have variable yields, which Aldermaston attempted to achieve through the addition of small amounts of thermonuclear material, a process known as "boosting". A 300 feet (91 m) tower was built at Maralinga for a boosted weapon test in case sufficient lithium deuteride could not be produced in time for the Operation Mosaic G2 test. In the event, it was available, and G2 went ahead as scheduled. Various tests of the effects of nuclear weapons were considered, but only one thought to be worth the effort was a test of a ground burst. These were known to produce more fallout and less effect than air bursts, and had therefore been avoided by the Americans, but such a test might produce useful information that the UK might trade with them. A ground test was therefore included in the schedule. A fourth test was an operational test. While the physics package of Blue Danube had been tested, there had been no test of the device in its operational form, so one was included in the Operation Buffalo program. The interdepartmental Atomic Trials Executive in London, chaired by Lieutenant General Sir Frederick Morgan, assumed responsibility for both Operation Mosaic and Operation Buffalo, sitting as the Mosaic Executive (Mosex) or Buffalo Executive (Buffalex) as appropriate. Sir William Penney was appointed scientific director for Operation Buffalo, with Roy Pilgrim, the head of Aldermaston's Trials Division, as his deputy. Group Captain Cecil (Ginger) Weir was appointed Task Force Commander. Planning was completed by June 1956. Except for the air drop, all tests were scheduled for 07:00 Central Standard Time. About 1,350 personnel would be present, including 200 scientists from Aldermaston and Harwell, 70 from other UK departments, 50 Canadians and 30 Australians. There would be 500 RAF and RAAF personnel, and 250 Australian Army servicemen to run the camp. Observers would include politicians, journalists, and six American officials, including Major General Leland S. Stranathan from the Armed Forces Special Weapons Project, Alvin C. Graves from the Los Alamos Scientific Laboratory, Frank H. Shelton from Sandia Laboratories and Brigadier General John G. Shinkle from the White Sands Missile Range.

1- сынақ: Бір ағаш

Бірінші сынақ, «One Tree» кодолық атымен, 12 қыркүйекке жоспарланған «Қызыл Бақалдың» мұнараға орнатылған сынағы болды. Бұл – БАҚ өкілдерін шақырған басты сынақ еді. AWTSC-ден Бьюмент, Дуайер, Мартин және Титтертон қатысты, ал Канберрадан Билл 26 саясаткерден тұратын делегациямен келді. Бірақ ауа райы қолайсыз болғандықтан, сынақ кейінге жылдырылды. Жоспар таңертеңгі (07:00) немесе кешкі (17:00) уақытта сынақ өткізуге мүмкіндік беру үшін қайта қарастырылды. Бірнеше күннің қолайсыз ауа райынан кейін, сынақ 23 қыркүйекке қайта жоспарланды. Саясаткерлер тағы келді, бірақ көңілі қалды. Бұл Пенниге үлкен қысым жасады. Бір жағынан, егер Маралинга көп жылдар бойы қолданылса, Австралияның қауіпсіздік жөніндегі алаңдаушылықтарын ертерек елемеу дұрыс болмас еді. Екінші жағынан, «Ред-Бардты» алдағы операцияға, британдық сутекті бомбаны сынауға үлгеру үшін жедел түрде сынау қажет болды. «Буффало» маңызды ма, әлде «Грэппл» ма деген мәселе бойынша Ұлыбританияда Уиллис Джексон, «Буффало» үшін, және Билл Кук, «Грэппл» үшін, пікір таластырды. Джексонның пікірі басым болды; қажет болған жағдайда «Грэппл» кейінге жылдырылатын еді. Австралиялық журналистер оқиғаның тоқтатылуына сын көзбен қарады. Сынақтарға байланысты кешігу салдарынан, кемені күтіп тұрған кезде «Redwater» қызуына шалдыққан малдың өліміне себеп болды деген айыптаулар болды. Сондай-ақ, кейінге жылдырудың құны шамамен AU £10,000-қа жетеді деген уайымдар туды, және Маралинга бұл жағдайдан кейін қолайлы орын болып табылатындығына күмән туды. Ақырында, сынақ 27 қыркүйекте сағат 17:00-де саясаткерлерсіз жүргізілді. Жағдай қолайлы болғанмен, «мүлдем идеалды емес» еді. Жел оңтүстікке қарай соқса және 15000 футтан (4572 м) жоғары желдің жылдамдығы арта түссе, жағдай жақсырақ болар еді. Ағымдағы жағдайға байланысты, радиоактивті бөлшектердің таралуы ұзын және тар болады, ал оның жолындағы ең жақын қала, Кубер-Педиге (197 миль / 317 км қашықтықта) шоғырланады. Кейбір бақылаушылар жарылыс үнсіз болғанына таң қалды; дыбыс толқыны бірнеше секундтан кейін жетті. Жарылыс қуаты күтілгеннен әлдеқайда жоғары болды. Бұлт 37500 футқа (11430 м) көтерілді. Шамамен сегіз минуттан кейін, «Канберра» бомбалаушысы бұлт арқылы ұшып өтіп, сынамалар жинады. Оның ілесінде пайда болған қосалқы бұлтпен бірге, ол шығысқа қарай жылжыды. Негізгі бұлт 28 қыркүйекте сағат 11:00 шамасында шығыс жағалауын кесіп өтті, ал екінші бұлт 12-18 сағаттан кейін одан ілесіп өтті. 29 қыркүйектегі жаңбыр Квинсленд штатындағы Брисбен мен Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Лисмор аралығындағы жерлерге радиоактивті бөлшектерді таратып, жауын-шашын түсірді.

The first test, codenamed One Tree, was a tower mounted test of Red Beard, scheduled for 12 September. This was the main test to which the media were invited. Butement, Dwyer, Martin and Titterton from the AWTSC were present, and Beale arrived from Canberra with a delegation of 26 politicians, but weather conditions were unfavourable, and the test had to be postponed. The schedule was revised to allow for a morning (07:00) or evening (17:00) test, and after a few days of unfavourable weather it was rescheduled for 23 September. Once again the politicians arrived but returned disappointed. This put Penney under great pressure. On the one hand, if Maralinga was to be used for many years then riding roughshod over Australian concerns about safety at an early date was inadvisable; on the other, there was the urgent need to test Red Beard in time for the upcoming Operation Grapple, the test of a British hydrogen bomb. Whether Buffalo or Grapple was more important was the subject of debate in the UK between Willis Jackson, who argued for Buffalo, and Bill Cook, who argued for Grapple. Jackson's view prevailed; Grapple would be postponed if need be. Australian journalists were critical of the cancellations. There were allegations that the delays had caused the deaths of cattle that had contracted Redwater fever while waiting for a ship that was delayed due to the tests, and there were concerns about the cost of delays, said to be up to AU £10,000 per postponement, and whether Maralinga was a suitable site after all. Finally, the test was carried out at 17:00 on 27 September without the politicians. Conditions were suitable but "by no means ideal". It would have been preferable if the wind had been more southerly, and there had been more wind shear above 15000 feet (4572 m). The prevailing conditions meant that the fallout pattern would be long and narrow, and more concentrated over the nearest town in its path, which was Coober Pedy, 197 mile (317 km) away. Some observers were surprised that the detonation seemed to be silent; the sound wave arrived a few seconds later. The yield was estimated at The cloud rose to 37500 feet (11430 m), much higher than expected. After about eight minutes, a Canberra bomber flew through the cloud to collect samples. Along with a secondary cloud that formed between , it drifted eastward. The main cloud crossed the east coast at about 11:00 on 28 September, followed by the secondary between 12 and 18 hours later. Rain on 29 September deposited some fallout between Brisbane in Queensland and Lismore in New South Wales.

2-сынақ: Маркоо

Келесі сынақ – Marcoo, төмен өнімділік ядросы бар Blue Danube құрылғысын пайдаланатын жердегі сынақ болды. Нәтижелерді бөлісу толық ынтымақтастыққа алып келуі мүмкін деген үмітпен, британдық Бірлескен штаб миссиясы Вашингтондағы американдықтармен сынақ туралы талқылады, және олар американдық құрал-жабдықтары мен мамандарды ұсынуға жеткілікті қызығушылық танытты. Көп ақпарат беруден сескенген британдықтар тек құрал-жабдықтарды қабылдады. Қару бетон шұңқырға түсірілді. Бұл жолы ауа райы жақсы болды, бірақ Бил мен саясаткерлерді жеткізген ұшақ Канберрадағы тұманға байланысты кешікті. Ол Маралингаға 15:40-та келді, және оларды дереу Байқау төбесіндегі көру платформасына жеткізуге тура келді. Бомба дәл 16:30-да жарылды, оның қуаты 160 фут (49 метр) ені және 40 фут (12 метр) тереңдігінде кратер қалдырды. Радиациялық із шығыс жағалауға жарылыстан кейін 25-30 сағаттан соң жетті.

3-сынақ: желкен

Кейт – Blue Danube құрылғысын, төмен қуатты ядросымен қолданып, Buffalo операциясы барысында жасалған жалғыз әуеден тасталған бомба. Бастапқыда бұл әуеден тастау Buffalo операциясының соңғы тесті болуы тиіс еді, бірақ Маркоо оғынан кейін Пенни соңғы екі тесті алмастыруға шешім қабылдады, осылайша әуеден тастау үшінші тестке айналды. Әуеден тастау ең қиын тест болды, себебі ең нашар жағдайда радар сақтандырғыштары істен шығып, бомба жерге тигенде жарылып, қатты радиоактивтік ластануға алып келуі мүмкін еді. Сондықтан RAF жоғары жарылғыш бомбалармен бірнеше жаттығулар жасады. Соңында, AWTSC-нің тесттің қауіптілігіне қатысты алаңдаушылығын ескере отырып, азырақ бөлінетін материал бар, төмен қуатты Blue Danube ядросымен алмастырылды, бұл қуатын азайтты. Титтертон мен Дуайер осы оқиғаны бақылады. 1956 жылдың 11 қазанында No. 49 эскадрильясына қарасты Valiant B.1 WZ366 ұшағы алғашқы рет атом бомбасын тастады. Ол нысанадан сол жаққа қарай және алшақтап түсті, сағат 15:27-де жарылды. Жарылыстың қуаты болды. Ұшқыш, эскадрилья басшысы Эдвин Флавелл және бомба нысанаға бағыттаушы, ұшу лейтенанты Эрик Стейси 1957 жылғы Жаңа жылдық құрметке Әуе күштері орденімен марапатталды. Радиоактивтік ластану минималды болды. Екі бұлт пайда болды: біреуі 7000 фут (2134 м) биіктікте, барлық радиоактивті материалдарды тыйым салынған аймаққа түсірді, екіншісі 12000 фут (3658 м) биіктікте, Оңтүстік Австралия, Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс аймақтарына аз мөлшерде радиоактивтік ластану тарады.

4-сынақ: Бөліну

"Брейкау" атты соңғы сынақ, күшейтілген "Қызыл сақал" құрылғысының сынағы болды. Ату 30 метрлік мұнарадан жүргізілді. Тағы да ауа райының қолайсыздығына байланысты кешігулер болды, ол 18 қазаннан 22 қазанға ыкпалдасты. Жарылыс 22 қазанда сағат 00:05-те жасалды, оның қуаты шамамен А болды. Алдыңғы сынақтардағыдай, радиоактивтік жауынды өлшеу үшін жабысқақ қағаз, ауа үлгілерін алу құрылғылары және жаңбырдан және су қоймаларынан алынған су үлгілері пайдаланылды. Бұл жолы бұлтты Trans Australia Airlines (TAA) әуе компаниясының Douglas DC-4 ұшағы, ұшу бағытынан ауытқып, көмектесіп бақылады. Бұлт 35000 футқа (10668 м) жетті, бірақ көп ұзамай Солтүстік территориядағы Дарвин мен Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Ньюкасл арасында кеңінен тарады. Жердегі зерттеулердегі ең жоғары көрсеткіш сынақ алаңынан шамамен 190 миль (306 км) қашықтықта орналасқан Оңтүстік Австралиядағы Ингомар қаласында тіркелді.

Кішкентайлар сериясы

Ядролық қарулар нейтронды бастаушыны пайдаланады, яғни нейтрондардың күшті ағынын тудыра алатын, осы арқылы ядролық тізбекті реакцияны оңтайлы сәтте «қосатын» нейтрон көзін. Бұл, поляний-210 пен бериллийді араластыру арқылы жұмыс істеді. Полоний-210 – 138 күн жартылай ыдырау периоды бар альфа бөлшектерді шығаратын элемент. Полонийден шыққан альфа бөлшектері бериллийдің нейтрондар шығаруын қамтамасыз етті. «Киттен» сынақтары – нейтронды бастаушыларды әзірлеу барысында жүргізілген эксперименттер еді. 1953 жылдың 26 және 30 қыркүйегінде, сондай-ақ 6, 14 және 17 қазанда «Тотем» операциясының сынақ алаңынан шамамен 8 миль (13 км) қашықтықтағы Эму алаңындағы K алаңында бес сынақ өтті. Бұл эксперименттердің нәтижесінде бериллийдің және поляний-210-ның белгілі бір мөлшері айналаға тарады. Ластанудың басым бөлігі 12 метр радиуста болды, ал кейбір қалдықтар одан әрі ұшып кетті. Барлық ластану шектеулі аймақта болды. Осы сынақтардың нәтижесінде ғалымдар сынақтан өткізуге құштар болған, кішірек және қарапайым бастауыш конструкциясы пайда болды. Ұлыбританиядағы полигон уақыт пен ақшаны үнемдеуге мүмкіндік берер еді, бірақ Омонд Солант Канаданың Альберта провинциясындағы полигонды пайдалану мүмкіндігін көтерді. Фолнес аралындағы полигонды пайдалану да қарастырылды, оны AWRE ядролық қарудың конвенциялық жарылғыш компоненттерін сынау үшін қолданды, бірақ 1954 жылдың 7 сәуірінде Кеңес Лорды, Солсбери маркизі Лордтар Палатасына «Фолнесте ядролық жарылыстар жасалмаған және жасалмайды, сондай-ақ бөліну өнімдерімен немесе кез келген басқа да қауіпті радиоактивті материалдармен эксперименттер жүргізілмейді» деп мәлімдеді. Фолнесте радиоактивті материалдармен эксперименттер жүргізілмегенімен, 1962 және 1963 жылдары жарылғыш заттармен және бериллиймен эксперименттер жүргізілді. Балама ретінде Шотландиядағы Вик қаласы қарастырылды. Бұл жердегі ластану теңізге таратылуы мүмкін еді, бірақ басқа жағынан бұл орын өте қолайлы емес еді. Ауа райы көбінесе ылғалды болды, ал жоғары ылғалдылық эксперименттік құралдарға кедергі келтіретін еді. Сонымен қатар, желдің бағыты бойынша ластануға жол берілсе де, жергілікті билік оны толығымен болдырмауға сенімді бола алмады. Полковник-лейтенант К. Стюарт: «Шотландиядағы меншік иелері бұған ынталы болар емес деп күмәнданамын. Олар Шотландиядағы фазандар мен бұғыларға қызығушылық танытады» деді. Маралинганың құрғақ ауа райы мен оқшауланған орналасқан жері жақсы нұсқа болды. 1952 жылғы желтоқсандағы «Тотем» операциясы туралы еске салғышта кішігірім сынақтар туралы ештеңе айтылмаған, олар австралиялық билік өкілдерінің назарына тек австралиялық көмек сұралған кезде ғана келді, бірақ барлық келесі сынақтар үшін австралиялық келісім сұралды. Уилсон миссиясы Ұлыбританияның ірі атомдық сынақтармен қатар «Бюффел» операциясы аясында «Киттен» сынақтарын жүргізуін сұрады. Австралиялықтар егжей-тегжейлі ақпарат сұрағаннан кейін, Альдермастон 1955 жылдың ақпанында «Киттендердің ауқымы мен радиологиялық қауіптері» туралы толық есеп ұсынды. Бұл туралы Мартинге хабарланды. Ол ұсынылған сынақтарда ешқандай мәселе көре алмады және олар AWTSC-мен мақұлданды. Маралинганың шығысында Наяда «Киттен» сынақ полигоны құрылды. Ұлыбританияда 1955 жылдың 25 ақпанында және Австралияда келесі күні «Киттен» сынақтары туралы ресми хабарлама жарияланды. 1956 жылдың наурыз айында Наяда алты «Киттен» сынағы жүргізілді. Содан кейін олар сынақ бағдарламасының тұрақты бөлігіне айналды, 1957 жылы 21 сынақ, 1959 жылы 20 сынақ және 1960 және 1961 жылдары 47 сынақ жүргізілді, содан кейін сыртқы нейтрон генераторларын әзірлеуге байланысты тоқтатылды. Наядағы «Киттен» эксперименттері поляний-210-ның, бериллийдің және табиғи және қысқартылған уранның таралуын қамтамасыз етті.

Nuclear weapons use a neutron initiator, a neutron source capable of producing a burst of neutrons in order to "kick start" the nuclear chain reaction at the optimal moment. These worked by mixing polonium 210 and beryllium. Polonium 210 is an alpha particle emitter with a half life of 138 days. Alpha particles from the polonium caused the beryllium to emit neutrons. The Kitten trials were experiments conducted as part of the development of the neutron initiators. Five tests were conducted at the K site at Emu Field, about 8 mile (13 km) from the Operation Totem test site on 26 and 30 September and 6, 14 and 17 October 1953. These experiments dispersed about of beryllium and of polonium 210 into the surrounding area. Most of the contamination was within a 40 feet (12 m) radius, with some debris being thrown up to away. All contamination was within the restricted area. From these tests an improved initiator design emerged that was smaller and simpler, which the scientists were eager to test. A site in the UK would save time and money, although Omond Solandt raised the possibility of using one in Alberta in Canada. Consideration was given to using the range on Foulness Island, which was used by the AWRE for testing conventional explosive components of nuclear weapons, but on 7 April 1954 the Lord President of the Council, Marquess of Salisbury informed the House of Lords that at Foulness, "no nuclear explosions have been or will be made, nor will experiments be made with fission products or any other hazardous radioactive material." While no experiments were carried out at Foulness with radioactive material, experiments were conducted with explosives and beryllium in 1962 and 1963. An alternative considered was Wick in Scotland. Contamination there could be blown out to sea, but the site was otherwise far from ideal. The weather there was generally wet, and the high humidity would interfere with experimental apparatus. Moreover, although downwind contamination would be acceptable, the local authorities could not be reassured that it would be zero. Lieutenant Colonel K. Stewart noted that "I doubt if the people owning the estates in Scotland would look on that with very great favour. They are interested in pheasants and deer in Scotland." The dry weather and isolation of Maralinga provided a better option. The December 1952 aide mémoire covering Operation Totem made no mention of minor trials, and they came to the notice of Australian authorities only when Australian assistance was requested in preparing the site, but Australian concurrence was sought for all subsequent trials. The Wilson mission requested that in addition to conducting major atomic tests, the UK could conduct a series of Kitten trials as part of Operation Buffalo. The Australians asked for details, and in response Aldermaston provided a comprehensive report on The Scope and Radiological Hazards of Kittens in February 1955. This was referred to Martin for comment. He could see no issues with the proposed tests, and they were approved by the AWTSC. A Kitten test site was established at Naya, east of the main Maralinga range. A public announcement of the Kitten trials was issued in the UK on 25 February 1955 and in Australia the following day. Six Kitten tests were carried out at Naya in March 1956. Thereafter, they became a regular part of the testing program, with 21 more tests carried out in 1957, 20 in 1959, and 47 in 1960 and 1961, after which they were discontinued owing to the development of external neutron generators. Kitten experiments at Naya dispersed of polonium 210, of beryllium and of natural and depleted uranium.

Тим сериясы

Тимнің эксперименттері ядролық қарудың ядросының жоғары қуатты жарылғыш бөлігінің соққы толқынымен қаншалықты қысылатындығын өлшеуге арналған. Детекторлар мен жоғары жылдамдықты фотосуретке түсіру арқылы құралымдағы соққы толқынының өтуі өлшеніп, жазылған. Тим сынақтарында нақты ядролық қару жиынтықтары қолданылды, бірақ жоғары тотыққан уранмен химиялық құрамы бірдей, бірақ бөлінуге қабілетсіз және тек аз ғана радиоактивті табиғи немесе қысқартылған ураннан жасалған ядролар пайдаланылды. Бұл сынақтар 1955 жылдан 1963 жылға дейін Маралиңдағы Ная және Кули аймақтарында уран және бериллиймен жүргізілген 321 сынақтан тұрды. ТМ100 және ТМ101 аймақтарындағы 12 Тим сынағы плутонийдің қысылуын зерттеуге бағытталған. Бұл тәжірибелерде сынақ алаңдарында бериллий, табиғи уран, уран-238 және шамамен 1,2 кг плутоний қолданылып, таратылды.

Сыңарлар сериясы

Тышқанда жасалған сынақтар соққы толқынының қасиеттерін де зерттеді. Олардың мақсаттары Тимстермен бірдей болды, ерекшелігі тек өлшемдерді жүргізу тәсілінде ғана болды. Сыртқы сенсорларды пайдаланудың орнына, Тышқандар құрастырманың ішіне орналастырылған, бұршақтай шағын, бірақ қысқа ғана уақытқа күшті гамма сәулелендіру көзін қолданды. Рентген детекторлары жарылыстың іштен қалай дамығанын көрсетті. 1956-1960 жылдар аралығында Маралиңгідегі Ная және Добо аймақтарында 125 Тышқан сынағы өтті. Тышқандарда уран-238 пайдаланылды; бета және гамма сәуле шығаратын скандий-46, радиоактивті жартылай өмір мерзімі 83,8 күн; жартылай өмір мерзімі 138 күн болатын полоний-210; және бета сәуле шығаратын, жартылай өмір мерзімі 10,6 сағат болатын қорғасын-212 қолданылды. Мұндай қысқа өмір сүру мерзіміне байланысты, олар тез арада мардымсыз мөлшерге дейін ыдырады.

Виксен сериясы

Vixen сынақтары қауіпсіздікті тексеруді қамтиды. Олар ядролық қарудың ядросы өрт немесе күтпеген апат жағдайында кездейсоқ сынға ұшырамайтынына кепілдік беру мақсатында жүргізілді. Бұл сынақтар қиын болды, себебі сәтті сынақ ядроны жоғары жарылғыш заттарға ұшыратып, оның сынға ұшырамай, керісінше шашырап кетуіне үміттенді. Бұл сынақтардың кейбіреулерінде бөлшектенуден пайда болған өнімдер де болды, бірақ барлық жағдайда бұл көрсеткіш қарудың конвенциялық жарылғыш бөлігінен алынған өнімнен кем болды. Британ үкіметінің позициясы бойынша, ядролық жарылыс компоненті белгілі бір шектен аспаса, толық ядролық сынақтарға қатысты ағымда талқыланып жатқан келісім бұзылмайды, бірақ мұндай шекте келісімге қол жеткізілген жоқ. AWTSC сынақтың қоғамдық денсаулық және қауіпсіздік мәселелерін анықтай алатын болса, саяси мәселелерді бағалай алмады. Дегенмен, Австралия үкіметі кейбір қарастырулардан кейін ұсынылған Vixen сынақ бағдарламасын мақұлдады. 1959 және 1961 жылдар аралығында Маралингадағы Уэвак аймағында 31 Vixen A сынағы жүргізілді, олар ядролық қаруға кездейсоқ өрттің әсерін зерттеді және барлығы шамамен 0,98 кг табиғи және кемітілген уран, 0,58 кг плутоний, 210 полоний және 227 актинийді қамтыды. Аспаптарды жоғары көтеріп, сынамалар алу үшін балондар пайдаланылды. Vixen A эксперименттерінің үш түрі болды: бензин отында жану; электр пешінде жану; және ядролық бомбаның жоғары жарылғыш компоненттерін жарылу арқылы тарату. Бензин отындағы сынақтар 3 метрлік түтін шығаратын құрылымда жүргізілді және уран мен бериллий үшін және плутоний үшін температураны өзгертті. Электр пешіндегі сынақтар тек уранмен жүргізілді және температуралар аралығында болды. Vixen B эксперименталды сынақтарында плутонийі бар ядролық оқтарды жарылу арқылы әуе апатында не болатынын симуляциялау үшін жарылғыш заттар қолданылды. Барлығы 1960, 1961 және 1963 жылдары Таранакиде он екі Vixen B сынағы жүргізілді, нәтижесінде ол Маралингадағы ең ластанған аймаққа айналды. Сынақтар "қауырсын төсек" деп аталатын болаттық құрылымдарда жүргізілді. Сынақтар нәтижесінде "ауаға жүздеген футқа дейін көтерілген балқыған, жанған плутонийдің ағындары" пайда болды. Қауырсын төсектер мен олардың бетон тұрақтарына келтірілген зиян күтілгеннен әлдеқайда көп болды, сондықтан әрбір сынақ үшін жаңа қауырсын төсегі қолданылды. Әр сынақтың соңында барлық қалдықтар жақын маңдағы шұңқырларға көмілді. Соңында 20 кг плутониймен ластанған материалды қамтитын 21 шұңқыр табылды. Тағы 2 кг плутоний сынақ алаңына шашырап кетті. Плутоний сырттан аса қауіпті емес, себебі ол альфа бөлшектерін шығарады, олар ауаның немесе дененің терісіндегі өлі клеткалардың қабаты арқылы тоқтатылады, және 24000 жылдық ұзақ жартылай ыдырау мерзіміне байланысты күшті сәулелену көзі емес. Ол денеге енген кезде қауіпті, ең нашар жағдайда тыныс алу арқылы өкпеге түсуі мүмкін, сондықтан мұндай жарылыс сынақтарының нәтижесі болып табылатын ұсақ бөлшектер ең үлкен қауіпті құрайды. Плутонийдің радиоактивті ластануының ұзаққа созылуы және ішкі альфа-сәулеленудің тудыратын қатерлі ісік қаупі плутонийдің қауіптілігін анықтайды. Операция Antler сынақтары кезінде британ үкіметі AWTSC-ге балондардың босатылмауы үшін қауіпсіздік шаралары қолданылғаны туралы сендірді. Осыған қарамастан, 1959 жылдың 22 шілдесіндегі дауыл кезінде екі балон босатылды. Біреуі кейін табылса, екіншісі табылмады. Тергеу комиссиясы құрылды, бірақ одан да ұятты оқиға 1960 жылдың 23-24 қыркүйегінде болды, онда тәжірибелерге дайындалып жатқан сегіз балонның жетісі найзағай кезінде өздерінің бекіткіштерінен босатылды. Бесі 27 қыркүйекте сынақ алаңында табылса, екеуі жоғалып, одан әрі кетіп қалды, біреуі 24 қыркүйекте Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Кобар маңында, ал екіншісі 1 қазанға дейін табылмаған Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Хангерфорд маңында табылды. Титтертон AWRE-ге сын хат жазды. Балонның қашып кетуіне жол бермеу үшін жасалған шаралар жеткіліксіз болғаны және өзін-өзі жоятын құрылғылардың сенімді еместігі анық болды.

Vixen trials involved safety testing. They were about assuring that the core of a nuclear weapon would not accidentally undergo criticality in the event of a fire or unintended crash. These were messy, for a successful test subjected the core to high explosives in the hope that it simply scatters rather than undergoes criticality. These tests sometimes involved some yield from fission, but in every case this was less than the yield from the weapon's conventional explosive component. The British Government's position was that so long as the nuclear explosion component was less than there was no violation of the Partial Nuclear Test Ban Treaty, which was then under discussion, but no such limit was agreed upon. While the AWTSC could determine whether there were public health and safety issues with a test, it could not assess whether there were political issues. However, after some consideration, the Australian Government did approve the proposed Vixen test program. Some 31 Vixen A trials were conducted in the Wewak area at Maralinga between 1959 and 1961 that investigated the effects of an accidental fire on a nuclear weapon, and involved a total of about of natural and depleted uranium, 0.98 kg of plutonium of which 0.58 kg was dispersed, of polonium 210 and of actinium 227. Balloons were used to carry instruments aloft and take samples. There were three types of Vixen A experiments: combustion in a petrol fire; combustion in an electric furnace; and dispersion by detonation of a nuclear bomb's high explosive components. The petrol fire tests were conducted using a chimney 11 feet (3 m) tall on a base, and generated temperatures ranging from for uranium and beryllium and for plutonium. The electric furnace tests were only used for tests with uranium, and involved temperatures ranging from
The Vixen B experimental tests used explosives to blow up nuclear warheads containing plutonium to simulate what would happen in an air crash. In total, twelve Vixen B were conducted at the Taranaki site in 1960, 1961 and 1963, resulting in it becoming the most contaminated site at Maralinga. The tests were conducted on steel structures known as feather beds. The tests produced "jets of molten, burning plutonium extending hundreds of feet into the air." The damage to the feather beds and their concrete stands was much greater than anticipated, and a new feather bed was used for each round. At the conclusion of each, all the debris was buried in nearby pits. Eventually there were 21 pits containing of material contaminated with 20 kg of plutonium. Another 2 kg of plutonium was scattered about the test site. Plutonium is not particularly dangerous externally as it emits alpha particles which are stopped by of air, or the dead layer of skin cells on the body, and is not a very intensive source of radiation, due to its long half life of 24,000 years. It is dangerous when it enters the body, in the worst case by breathing and lodging in the lungs, and therefore tiny particles, often the result of such explosion testing, are the worst threat. The extreme biological persistence of plutonium's radioactive contamination and the cancer threat posed by alpha radiation occurring internally together establish plutonium's dangers. During the Operation Antler trials, the British Government had given the AWTSC reassurances that safety measures were in place to prevent balloons from breaking loose. Despite this, two balloons broke free during a squall on 22 July 1959. One was subsequently recovered but the other was not. A board of inquiry was held, but an even more embarrassing incident occurred on the night of 23/24 September 1960, when seven of the eight balloons being readied for experiments broke free of their moorings during a thunderstorm. Five were recovered on the range on 27 September, but two were lost and drifted further afield, one being recovered near Cobar in New South Wales on 24 September and the other around Hungerford in New South Wales, which was not located until 1 October. Titterton wrote a critical letter to the AWRE. It was clear that the procedures to prevent balloon escapes had been inadequate and the self destruction devices were unreliable.

Жауын-шашын

1950 жылдардың соңында Хедли Марстонның Маралинг ядролық сынақтарынан туындаған радиоактивті жауын-шашын туралы зерттеулері Марстонды AWTSC-мен қатты қақтығысқа түсірді, нәтижесінде Австралия ғылымындағы ең есімде қаларлық даулардың бірі туды. Марстон CSIRO-ның Биология және жалпы тамақтану бөлімінің басшысы болды және AWTSC оған қойлар мен ірі қара малдың қалқанша безіндегі йод-131 концентрациясын зерттеуді тапсырды. 1954 жылғы американдық есепте халық денсаулығына қауіп жоқ деп бағаланған, бірақ AWTSC Австралиядағы жағдайды бақылауға ниеттенді. Маралингтегі сынақтар басталар алдында базалық деңгейді анықтау мақсатында зерттеулер жүргізілді. Марстонның нәтижелері "Мозаика" операциясының нәтижесінде йод-131 деңгейінің жоғарылағанын көрсетті. Бұл халық денсаулығына қауіп тудырмады – оның нәтижелері концентрацияның рұқсат етілген лимиттен шамамен 1 пайызын құрайтынын көрсетті – бірақ жауын-шашынның алдында болжағаннан гөрі кеңірек тарағанын көрсетті. Одан кейін ол өз нәтижелерін стронций-90-ға экстраполяциялауға тырысты, бірақ осылайша дұрыс бағалау жасау мүмкін болмады, демек бұл тек болжамнан артық емес еді. 1961 жылы AWTSC қайтыс болған адамдардың сүйектерін (әсіресе балалардың) күлге айналдырып, содан кейін стронций-90 деңгейін өлшеді. Австралияда стронций-90 деңгейінің жоғарылағаны анықталды, бірақ ол Ұлыбританияда тіркелген деңгейдің төрттен біріне ғана тең болды. 1958 жылғы Ұлыбританиядағы "Грэппл" операциясы термоядролық сынақтарынан радиоактивті жауын-шашын байқалса да, Австралияда мұндай жағдай тіркелген жоқ.

Жабылу

Маралгинка ірі сынақтарды жыл сайын жүргізе алатын сынақ полигоны ретінде жоспарланған, бірақ бұл іске аспады, ал «Қорғай» операциясы онда өткізілген соңғы ірі сынақ сериясы болды. Мұның бір себебі – қоғамдық пікір. 1952 жылғы сауалнама көрсеткендей, австралиялықтардың 58 пайызы Австралиядағы британдық ядролық сынақтарды қолдаған, ал тек 29 пайызы қарсы болған. Бірақ қолдау көрсеткіші бірте-бірте төмендеді, 1957 жылы жақтаушылар саны 37 пайызға дейін азайды, ал қарсы дауыс бергендер 49 пайызды құрады. Бұл Маралгинканың болашағы үшін жағымсыз жағдайды білдірді, егер үкімет ауысса, жағдай нашарлауы мүмкін еді. 1961 жылғы Австралия парламенттік сайлауында Мензистің көпшілігі бір мандатқа дейін қысқарды. Австралияда сынақтарға қолдаудың төмендеуі – бүкіл әлемде байқалған үрдістің бір бөлігі болды, нәтижесінде 1958 жылдың қарашасынан 1961 жылдың қыркүйегіне дейін ядролық сынақтарға мораторий салынды. Маралгинка енді қажетсіз болды, себебі Австралия үкіметінің термоядролық қаруды сынауға қойған шектеуі Рождество аралындағы сынақ алаңын дамытуға әкелді, онда мұндай шектеулер болған жоқ, ал қолайлы желдер радиоактивті заттарды таратып жіберді. 1958 жылғы АҚШ-Ұлыбритания өзара қорғаныс келісімі бойынша Ұлыбритания Невада сынақ алаңына да қол жеткізді, онда 1962 жылдың 1 наурызында алғашқы ірі британдық сынақ жер астында өтті. Бірақ Неваданың болашақта қолжетімді болатынына ешқандай кепілдік болмады. 1963 жылғы Ядролық сынақтарды ішінара тыйым салу шарты атмосфералық сынақтарға тыйым салды, ал Маралгинка аумағында жер асты сынақтарын жүргізуге қолайлы орын табылған жоқ. Ең жақын қолайлы орын – 402 км қашықтықтағы аборигендердің жерінде орналасқан еді. 1963 жылдан кейін Маралгинка уақытша басқаруға берілді, сондай-ақ 1966 жылы шағын сынақтар жүргізу туралы да пікір-таластар болды, себебі 1956 жылғы Келісімдеме мерзімі сол жылдың наурыз айында аяқталуға тиіс еді. Британ үкіметі келісімді ұзартуға немесе жаңаруға тырыспауды шешті. 1956 жылғы Келісімдемені тоқтату туралы ресми хабарлама 1967 жылдың 23 қыркүйегінде қол қойылды, ал Ұлыбритания 1967 жылдың 21 желтоқсанында көптеген міндеттемелерден босатылды. 1968 жылдың желтоқсанында Қорғаныс министрі 1952 жылғы Қорғаныс (арнайы жобалар) заңы бойынша Маралгинканы тыйым салынған аймақ деп жариялауын жойды. 1972 жылдың 31 тамызында Министрлік Жеткізу Маралгинканың тыйым салынған аймағының көп бөлігіндегі шектеулерді алып тастады, жаңа Вумера тыйым салынған аймағының бір бөлігі болған жолақты ғана сақтап қалды.

Maralinga was conceived as a testing ground where major tests could be conducted annually, but this did not occur, and Operation Antler was the last major test series conducted there. One reason was public sentiment. A 1952 poll indicated that 58 per cent of Australians supported British nuclear testing in Australia, with only 29 per cent against, but support steadily declined, and by 1957 only 37 per cent were in favour, with 49 per cent opposed. This augured poorly for the future of Maralinga should there be a change of government, and the 1961 Australian federal election reduced Menzies' majority to just one seat. The decline in Australian support for testing was part of a worldwide trend that resulted in the moratorium on nuclear testing from November 1958 to September 1961. Maralinga was now redundant, as the Australian Government's restriction on testing thermonuclear weapons had led to the development of the Christmas Island test site, where there was no such restriction, and its favourable winds carried fallout away. With the 1958 US–UK Mutual Defence Agreement, Britain also gained access to the Nevada Test Site, where the first British major test took place underground on 1 March 1962, but there was no certainty that Nevada would be available in the future. The 1963 Partial Nuclear Test Ban Treaty banned atmospheric testing, and no site was located at the Maralinga Range for underground testing; the nearest suitable site was on Aboriginal land 250 mile (402 km) away. After 1963, Maralinga was placed on caretaker status, and although there was some discussion about conducting minor trials in 1966, as the 1956 Memorandum of Arrangements was due to expire in March of that year. The British Government decided that it would not seek to extend or renew the agreement. A formal memorandum on the termination of the 1956 Memorandum of Arrangements was signed on 23 September 1967, and the UK was released from most liabilities and responsibilities on 21 December 1967. In December 1968, the Minister for Defence revoked the declaration of Maralinga as a prohibited area under the Defence (Special Undertakings) Act 1952. On 31 August 1972, the Minister for Supply removed the restrictions on most of the Maralinga Prohibited Area, retaining only a strip that became part of the new Woomera Prohibited Area.

1963-64 жылы тазалау

Маралингада тазалау жұмыстары 1963 жылы "Тазалау" операциясы және 1964 жылы "Геркулес" операциясы арқылы басталды. Бұл операциялар сынақ алаңдарына кіруге мүмкіндік беру үшін негізгі қауіптерді жоюға бағытталған болатын. 1967 жылы "Брамби" кодосымен ірі тазалау операциясы жүргізілді. Радиоактивті материалдың концентрациясын азайту үшін жер бетіндегі топырақ аударылып, араластырылды. Вевактен алынған аса ластанған топырақ Маркоо кратеріне көмілді, ал қалдықтар жиналған шұңқырлар жабылды. Уақыт өте келе, қысқа ғұмырлы изотоптар ыдырап, 24 100 жылдық жартылай ыдырау периоды бар плутоний негізгі радиоактивті қауіп ретінде қалды. 1979 жылдың қаңтар айында британ үкіметі Маралингада жерленген, қайта өңдеуге жарамды плутонийді "қайтаруға" келісім берді.

1984 жылғы комитет

1984 жылы ресурстар және энергетика министрі 1984 жылғы 15 мамырда Австралиядағы британдық ядролық сынақтардың салдарына қатысты мәселелерді қарау үшін Керр комитетін құрды. Есепті алғаннан кейін және британдық ядролық сынақтардың ресми тарихын жазуға шақырылған Джон Саймондспен кеңескеннен кейін, ол осы мәселе бойынша патшалық комиссия отырысын шақыруға шешім қабылдады. МакКлелланд патшалық комиссиясы 1985 жылдың соңында есебін ұсынды және Маралинга сынақ алаңдарында, әсіресе Таранакиде, маңызды радиациялық қауіптер әлі де сақталып тұрғанын анықтады. Австралия үкіметі комиссияның қорытындыларын қабылдады, бірақ Маралинга комиссиясын құру туралы ұсынысты қабылдамады, өйткені бұл функция мемлекеттік департаменттің құзыретіне жатады, заңды органның емес, және британ үкіметі тазалау жұмыстарының барлық шығындарын өтеуі керек деп санды. Оның орнына, Министрлер кабинеті британ үкіметінен маңызды қаржылық үлес беруді сұрауға келісті. 1991 жылы Австралия британ үкіметіне талаптарын жолдады, ал 1993 жылғы маусымда британ үкіметі алаңды қалпына келтіруге жұмсалатын 20 миллион британ фунт стерлингі көлеміндегі қайтарымсыз көмек көрсетуге келісім берді.

2000 жылы тазалау

Техникалық бағалау тобы (TAG) қалпына келтіру мүмкіндіктері бойынша кеңес беру үшін құрылды және одан әлдеқайда кең ауқымды тазалау бағдарламасы іске қосылды. TAG есебінің жоспары 1991 жылы бекітілді. Жұмыс 1996 жылы басталды және 2000 жылы 108 миллион доллар көлемінде аяқталды. Ең нашар ластанған аумақтарда топырақ пен қиындықтардан астам аумақ алынып, орларға көмілді. Сонымен қатар, 11 қиындық шұңқыры "in situ" әдісімен шыныланды. Сайттың көп бөлігі (шамамен) қазір кез келген адамға қол жеткізу үшін қауіпсіз деп есептеледі, ал шамамен аумаққа қол жеткізуге болады, бірақ "тұрақты тұруға" рұқсат етілмейді. Тазалаудың нәтижелілігі бірнеше рет күмәндалған.

Адамдарға әсері

Бір автор аборигендердің қоныс аударуы және олардың дәстүрлі жерлеріне қол жеткізуден айырылуы "қазіргі күнге дейін қоғамды сипаттайтын әлеуметтік ыдырауға елеулі үлес қосыпты" дейді. Бензин иіскеу, жасөспірімдердің қылмысы, алкоголизм және тұрғындар мен Оңтүстік Австралия полициясы арасындағы үнемі шиеленіс – өмірдің аяқталмас шындығына айналды. 1994 жылы Австралия үкіметі дәстүрлі иелері Маралинга Тжарутжамен өтемақы туралы келісімге келді, нәтижесінде ядролық сынақтарға байланысты барлық талаптарды реттеу үшін 13,5 миллион доллар төленді. Ветерандар істері жөніндегі департаменттің зерттеуі көрсеткендей, "австралиялық қатысушылар алған доза шамалы болды. Қатысушылардың бар болғаны 2% жұмыс істеу кезінде радиацияға ұшыраған адамдар үшін белгіленген жылдық шекті дозадан (20 мсв) көп доза алды". Дегенмен, мұндай тұжырымдар күмәнді. Австралиялық әскерилерге: атомдық жарылыстардан қорғанышсыз, саңырауқұлақ бұлттары арқылы қайта-қайта ұшу; және бомба жарылғаннан кейін дереу жердің нөлдік нүктесіне бару бұйырылды. Радиоактивті материалдың ауада таралуы Брисбен мен Квинсленд аймақтарына "радиоактивті жаңбыр" түсуіне әкеп соқты. 1999 жылы Британдық Ядролық Сынақ Ардагерлері Қауымдастығы жүргізген зерттеуде, қатысқан ардагерлердің 30 пайызы, көбінесе елу жасында, қатерлі ісіктен қайтыс болды. 2001 жылы Данди университетінің зерттеушісі Сью Раббит Рофф, әскерлерге жарылыстан кейін бірден Буффало сынақтарымен ластанған аймақтарда жүгіруге, жүруге және иеленіп жүруге бұйрық берілгенін растайтын құжатты тапты; бұл фактіні кейіннен британ үкіметі мойындады. Рофф: "Бұл британ үкіметінің Австралиядағы ядролық қару сынақтарында адамдарды тәжірибелік мақсатта пайдаланбағаны туралы мәлімдемесіне қарсы келеді" деді. Австралияның бірнеше үкіметтері Маралингадағы радиацияға ұшырағаннан кейін қатерлі ісікке шалдыққан әскери қызметшілерге өтемақы төлемеді. Алайда, 1988 жылы британдықтар өз әскери қызметшілеріне өтемақы төлеу туралы шешім қабылдағаннан кейін, Австралия үкіметі екі нақты жағдай бойынша – лейкемия (лимфалық лейкемиядан басқа) және сирек кездесетін қан ауруы – мультипль миеломасы бар бірнеше австралиялық әскери қызметшілерге өтемақы төлеу туралы келісімге келді.

One author suggests that the resettlement of Aboriginal people and denial of access to their traditional lands "contributed significantly to the social disintegration which characterises the community to this day. Petrol sniffing, juvenile crime, alcoholism and chronic friction between residents and the South Australian police have become facts of life." In 1994, the Australian Government reached a compensation settlement with the traditional owners, Maralinga Tjarutja, which resulted in the payment of $13.5 million in settlement of all claims in relation to the nuclear testing. A Department of Veterans' Affairs study concluded that "the doses received by Australian participants were small. Only 2% of participants received more than the current Australian annual dose limit for occupationally exposed persons (20 mSv)." However, such findings are contested. Australian servicemen were ordered to: repeatedly fly through the mushroom clouds from atomic explosions, without protection; and to march into ground zero immediately after bomb detonation. Airborne drifts of radioactive material resulted in "radioactive rain" being dropped on Brisbane and Queensland country areas. A 1999 study for the British Nuclear Test Veterans Association found that 30 per cent of involved veterans had died, mostly in their fifties, from cancers. In 2001, Sue Rabbit Roff, a researcher from the University of Dundee, uncovered documentary evidence that troops had been ordered to run, walk and crawl across areas contaminated by the Buffalo tests in the days immediately following the detonations; a fact that the British Government later admitted. Roff stated that "it puts the lie to the British Government's claim that they never used humans for guinea pig type experiments in nuclear weapons trials in Australia." Successive Australian Governments failed to compensate servicemen who contracted cancers following exposure to radiation at Maralinga. However, after a British decision in 1988 to compensate its own servicemen, the Australian Government negotiated compensation for several Australian servicemen with two specific conditions, leukaemia (except lymphatic leukemia) and the rare blood disorder multiple myeloma.

Ағымдағы ластану

2021 жылы халықаралық көпсалалы ғалымдар тобы Монаш университетінің машинасының нәтижелерін зерттегеннен кейін, топырақта радиоактивті ("қызған") бөлшектердің қалып отыратыны анықталды. Бұл машина жоғары энергиялы иондар сәулесін пайдаланып, бір нанометр ғана ені бар кішкентай үлгілерді кесіп ала алады. Нәтижелерді талдау шөлдік ортадағы табиғи процестердің плутонийді ұзақ мерзімде баяу босатуы мүмкін екенін көрсетті. Бұл плутоний Маралиңгадағы жануарларға сіңірілуі мүмкін. Сонымен қатар, ядролық қару сынақтарынан пайда болған радионуклидтер Мадагаскарда да анықталды, онда батпақ жерлерде плутоний-240 және плутоний-239-дың жоғары деңгейі табылды және олар Австралиядағы британдық ядролық сынақтар мен Француз Полинезиясындағы француз ядролық сынақтарынан тараған деп саналады.

Медиа қамту

Джеймс Кук университетінің Лиз Тинан айтуынша, Маралинга сынақтары – үкімет жасыруға тырысқан іс-әрекеттер туралы бұқаралық ақпарат құралдары хабарлай алмаған жағдайда не болатынын көрсететін айқын мысал болды. Маралинга – ең жоғары құпиялылықтың үлгісі еді, бірақ 1970 жылдардың соңына қарай австралиялық БАҚ британдық ядролық сынақтарды жариялау тәсілінде айқын өзгеріс болды. Бірнеше тәжірибелі тергеу журналистері пайда болды, Авон Хадсон сияқты сырқаттар ашық айтты және саяси бақылау күшейді. Тергеу журналисі Брайан Тухи 1978 жылғы қазан айында «Австралияның қаржылық шолуы» журналында бірқатар мақалалар жариялады, олардың негізінде министрлікке ұсынылған құпия ақпараттар болды. 1993 жылғы маусымда New Scientist журналының журналисі Иан Андерсон «Маралингадағы Британияның қара істері» деген мақала және бірнеше байланысты мақалалар жазды. Олар Vixen B қалдырған мұра және Австралия үкіметінің Ұлыбританиямен Маралинганы тазалау және қалдық плутонийді «қауіпсіз орау» шығындарын бөлісу бойынша ұзақ келіссөздерінің егжей-тегжейлі талдауы болды. 1993 жылы Андерсон Маралинга туралы мақалалары үшін екі Майкл Дейли жүлдесін жеңіп алды. Алан Паркинсонның «Маралинга: Австралияның ядролық қалдықтарын жасыру» кітабы 2007 жылы жарық көрді. Онда ол 1990 жылдардың соңында Маралинганы тазалау кезінде шығындарды қысқартқандықтан, қауіпті радиоактивті қоқыстарды жерге терең емес шұңқырларға тастаумен шектелгенін мәлімдеді. Ол «Маралингада жасалған нәрсе – ақ адамдардың жерінде қолданылмайтын арзан әрі жаман шешім болды» деді.

Өнер

1987 жылы Мараллинганың жанында тұратын Винни Бамара Мараллингадағы ядролық сынақтарға қарсы наразылық білдіретін плакат үшін сурет салған. Бұл сурет Австралияның қарусыздандыру және бейбітшілік жөніндегі кеңесі үшін жасалған, 1987 жылғы Мараллинга күніне арналған, Common Ground журналымен және Мараллинга–Тжарутжа қауымдастығының қолдауымен шығарылған. Оның суретінде Мараллинга жерінде ядролық бомба жарылып тұр, ал үш абориген қарап тұр, мәтінде Мараллингадағы британ үкіметінің ядролық бомбаларды сынауының тарихы қысқаша баяндалады. Iwantja Arts-та ngangkari және суретші болып жұмыс істейтін, Эму Майдандында туған Бетти Мюффлер алғашқы бомба жарылғанда тоғыз жаста болған, және ол бірнеше отбасы мүшесінен айырылған. Сынақтардың салдарынан болған өлім-жұбан және ауытқу оның көптеген туындыларына әсер еткен, ал оның жұмысындағы жиі кездесетін тақырып – емделу. Ол 2017 жылы "Ngangkaṟi Ngura" (Шипагерлік жер) атты туындысымен 2017 жылғы Ұлттық аборигендер және Торрес бұғазы аралдарының өнер сыйлығында "Үздік жаңағы суретші" атағын жеңіп алды. 2020 жылғы қыркүйек айындағы Vogue журналы үшін арнайы тапсырылған осы тақырыптағы тағы бір жұмысы Австралияның Ұлттық галереясындағы Know My Name көрмесінде көрсетілді. The Career Highlights of the Mamu – Тревор Джеймисон мен Скотт Ранкиннің 2002 жылғы ақпан-наурыз айларында Аделаида фестивалінде қойылған австралиялық пьесасы. Пьеса Оңтүстік Австралия мен Батыс Австралияның шөлді аймағында өмір сүрген Тжунтжунтжара аборигендерінің және олардың Мараллинга мен Эму Майдандында британдық ядролық сынақтарға қатысқан тәжірибесі туралы айтады. Асыл тұқымды ақсақалдар өздерінің аймақтан шығарылуын, ластанған отандарына оралуға тырысқанда халқының өлімі мен ауруын баяндайды. Кристобель Маттинглимен бірлескен Yalata және Oak Valley қауымдастықтарының "Мараллинга: Анангу тарихы" (2009) кітабы аймақтың тарихы мен мәдениеті, даулы мәселелер және оның бастапқы иелері туралы ақпараттық кітап. Жастарға арналған бұл кітап 2010 жылы Австралияның Балалар Кітабы Кеңесінен күміс медаль алды. Джуди Нанн өзінің "Мараллинга" (2009) романы үшін Мараллингадағы оқиғаларды негіз ретінде пайдаланды. "Бәке" операциясы – 2020 жылғы мамырда ABC телеарнасында көрсетілген австралиялық теледрамалық сериал. Бұл оқиға нақты оқиғаларға сүйенбейді, бірақ сатира, фарс, ностальгия және драманы біріктіреді, сонымен бірге тарихи фактінің кейбір аспектілерін, британдық және австралиялық үкіметтер арасындағы шиеленісті және аймақтағы аборигендерге қатысты қатал қарауды көрсетеді. Screenhub Australia оған 4,5 жұлдыз беріп, "тамаша деректі фильм" деп атады. Фильмде Мараллинга Тжарутжа халқының тәжірибесі көрсетіледі, онда ақсақалдар "мыңдаған жылдар бойы осы аймақта өмір сүрген ата-бабаларына деген құрмет сезімін тудыратын терең уақыт пен орын туралы түсінікті ашады". Британдықтар мен австралиялықтар сынақтарға қатысқан Мараллинга Тжарутжаның дәстүрлі отандарына немқұрайды қарағанына қарамастан, олар ластанған жерді қорғау құқығы үшін күресін жалғастыруда.

In 1987 Winnie Bamara, who lived near Maralinga, produced a painting for a poster protesting nuclear testing at Maralinga, for the Australian Council for Disarmament and Peace for Maralinga Day, 1987 which was produced by Common Ground Magazine with the support of the people of the Maralinga–Tjarutja community. Her image shows a nuclear bomb exploding on the Maralinga lands as three Indigenous people stand watching, with text that briefly discusses the history of the British Government testing of nuclear bombs at Maralinga. Betty Muffler, ngangkari and artist who works at Iwantja Arts who was born at Emu Field, was about nine years old when the first bomb was detonated, and she lost several family members. Seeing the deaths and dislocation caused by the tests has inspired much of her artwork, and she has expressed healing as a recurrent theme in her work. She won "Best emerging artist" at the 2017 National Aboriginal and Torres Strait Islander Art Awards in 2017 with one of her iterations of Ngangkaṟi Ngura (Healing Country). Another work of the same title, specially commissioned for the September 2020 issue of Vogue, featured in the Know My Name exhibition at the National Gallery of Australia. The Career Highlights of the Mamu is an Australian play by Trevor Jamieson and Scott Rankin, performed at the Adelaide Festival in February–March 2002. The play tells the story of the Tjuntjuntjara Aboriginal people, who lived in the desert country of South Australia and Western Australia, and their experience with British nuclear testing at Maralinga and Emu Field. Tribal elders describe being moved out of the area, and the death and illness of their people when they attempted to return to their contaminated homelands. Maralinga: The Anangu Story (2009), by the Yalata & Oak Valley Communities with Christobel Mattingley, is an information book about the history and culture of the region, the controversy, and its original owners. Aimed at young people, the book was awarded a silver Honour medal in 2010 by the Children's Book Council of Australia. Judy Nunn used the events at Maralinga as a backdrop for her novel Maralinga (2009). Operation Buffalo, a May 2020 Australian television drama series screen on ABC, is inspired by the events of British nuclear tests at Maralinga. The story does not stick to factual events, but mixes satire, farce, nostalgia and drama, at the same time representing aspects of historical fact, the tensions between the British and Australian governments and a serious depiction of the treatment of the Aboriginal people in the area. Screenhub Australia gave it 4.5 stars, calling it an "excellent documentary". The film shows the experiences of the Maralinga Tjarutja people, in which the elders "reveal a perspective of deep time and an understanding of place that generates respect for the sacredness of both", their ancestors having lived in the area for millennia. Despite the disregard for the traditional homelands of the Maralinga Tjarutja shown by the British and Australians involved in the testing, they have continued to fight for their rights to look after the now contaminated land.

Музыка

Австралиялық рок-топ Midnight Oil 1982 жылы шыққан 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1 атты альбомына сынақтар туралы "Maralinga" әнін жазды. Пол Келлидің "Мараллинга (Жаңбырлы жер)" әні британдық ядролық сынақтардың Мараллинга Тжарутжа халқына тигізген әсері туралы. Британдық Latin Quarter тобы "Мараллингадан кейін" әнін жазды. Австралиялық әнші-сазгер Келли Чейз 2021 жылы "Children of the Dust" әнін шығарды, ол History Detective подкастының 1 маусым, 4 бөлім "Мараллингадағы ядролық сынақтар" тақырыбына арналған музыкасы болды. 1989 жылы шыққан Anderson Bruford Wakeman Howe альбомындағы "Birthright" әні сынақтар туралы. Альбомның сырт жағында былай делінген: "1954 жылы британ үкіметі Шығыс пен Батыс арасындағы күш тепе-теңдігін сақтау үшін Вумерада алғашқы атом бомбасын жарылды. Олар сол кездегі аборигендердің барлығымен байланысқа түсе алмады. Аборигендер оны әлі күнге дейін 'бұлт күні' деп атайды".