Кіріспе

Канадалық-американдық қолданбалы математик және компьютер ғалымы Шарлотта Фруз Фишер (21 қыркүйек 1929 – 8 ақпан 2024) – канадалық-американдық қолданбалы математик, компьютер ғалымы және физик. Ол атомдық құрылымды есептеуге арналған көп конфигурациялық Хартри-Фок (MCHF) тәсілін әзірлеу және іске асыру, сондай-ақ атомдық құрылым мен спектрлерді сипаттауға қолдануымен танымал. Кальцийдің теріс ионының эксперименттік жаңалысы оның оның болуын теориялық болжауымен шақырылды. Бұл 2-топ элементінің алғашқы анионы болды. Оның жаңалысы Фрозе Фишердің Америка физикалық қоғамының мүшесі болып сайлануының себебі болды.

Ерте өмір

Шарлотта Фруз 1929 жылдың 21 қыркүйегінде Донецк облысындағы Стара-Мыколаевка ауылында (бұрынғы Правдивка және Николаевка) меннонит тегінен шыққан ата-анасының отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Совет билігі шекараны жапқанға дейін, 1929 жылы соңғы рұқсат етілген пойызбен Германияға көшіп кетті. Бірнеше ай қашқын лагерінде болғаннан кейін, олардың отбасына Канадаға көшіп баруға рұқсат берілді, содан кейін олар Британдық Колумбиядағы Чиливак қаласында қоныстанды.

Білім беру және ғылыми-зерттеу

Ол 1952 және 1954 жылдары Британдық Колумбия университетінде математика және химия пәндері бойынша бакалавр дәрежесін, сонымен қатар қолданбалы математика бойынша магистр дәрежесін қызмет етіп аяқтады. 1957 жылы Кембридж университетінде қолданбалы математика және есептеу техникасы бойынша докторлық дәрежесін алды, Пол Диракпен бірге кванттық теория бойынша курстар оқыды. Ол Дуглас Хартридің жетекшілігімен жұмыс істеді, атомдық құрылымды есептеу үшін Электрондық кешіктіруді сақтау автоматты калькуляторын (EDSAC) бағдарламалауға көмектесті. Ол 1957 жылдан 1968 жылға дейін Британдық Колумбия университетінің математика факультетінде жұмыс істеді, онда оқу бағдарламасына сандық талдау және компьютерлік курстарды енгізіп, Компьютерлік ғылымдар кафедрасын құруға белсенді үлес қосты. Фрозе Фишер 1963-1964 жылдары Гарвард колледжінің обсерваториясында болып, атомдық құрылымды есептеу жөніндегі зерттеулерін кеңейтті. Гарвардта оқыған кезінде ол Альфред П. Слоан стипендиясын алған алғашқы әйел ғалым атанды. 1991 жылы ол американдық физикалық қоғамның мүшесі болды, бұл теріс кальцийді ашуға қосқан үлесі үшін болды. 1995 жылы ол Лундтағы Корольдік физиографиялық қоғамның мүшесі болып сайланды, 2004 жылы Литва ғылым академиясының шетелдік мүшесі, ал 2015 жылы Швецияның Малмё университетінен технология саласындағы құрметті докторлық дәрежесін алды.

Үлестер

Фрозе Фишер атомдық теория бойынша 300-ден астам ғылыми мақаланың авторы болды, олардың көптегені атомдық құрылымды есептеу саласында елеулі әсер етті. Оның MCHF бағдарламасының алғашқы нұсқасы, Computer Physics Communications журналының бірінші томында жарияланған, 1987 жылы екі «Цитаталық классика» сыйлығын алды. Ол атомдық құрылымды алғашқы принциптер бойынша есептеуге Хартри-Фок тәсілдеріне арналған ықпалды монографияның авторы және маңызды еңбектің бірлескен авторы болды. Оның осы саладағы ең ірі жұмыстарының бірі – бериллийге ұқсас, аргонға ұқсас изоэлектрондық тізбектердің толық төменгі спектрлерін есептеу, нәтижесінде 400 журнал бетін қамтитын және барлығы 150-ден астам ионды қамтитын деректер жарияланды. Сондай-ақ ол өзінің Ph.D. диссертациялық жетекшісі Дуглас Хартридің ғылыми өмірбаянын жазды. Фрозе Фишер Вандербильт университетінде компьютер ғылымының ғылыми профессоры және NIST-дегі атомдық спектроскопия тобының қонақ ғалымы болды. 1967 жылдан 2011 жылға дейін ол өзі де танымал компьютер ғалымы және Вандербильт университетінің профессоры болған Патрик С. Фишерге үйленді, және олардың қызы Кэролин Фишер – экологиялық экономист. Оның 2019 жылға дейінгі ғылыми еңбегіне арналған өмірбаяндық шолу Atoms журналында жарияланды. Ол 2024 жылдың 8 ақпанында Мэриленд штатындағы үйінде қайтыс болды.