Халықаралық валюта қоры мен Әлемдік банк несиелері және экономикалық реформалар

Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Әлемдік банк елдерге дағдарыс кезінде беретін қарыздары, экономикалық реформалар мен шарттары туралы мақала.

13 мин оқу

100%

Дереккөз: Structural adjustment — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Қиындыққа ұшыраған елдерге ХВҚ және Дүниежүзілік банк несиелері

Құрылымдық түзету бағдарламалары (ҚТБ) экономикалық дағдарысқа тап болған елдерге Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) және Дүниежүзілік банк (ДБ) тарапынан берілетін несиелерден (құрылымдық түзету несиелері; ҚТН) тұрады. Олардың ресми мақсаты – елдің экономикалық құрылымын қайта жаңарту, халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және төлем балансын қалпына келтіру. ХВҚ мен Дүниежүзілік банк (екі Бреттон Вудс институты) несие алған елдерден жаңа несие алу (немесе қолданыстағы несиелердің пайыздық ставкасын төмендету) үшін белгілі бір саясатты іске асыруды талап етеді. Бұл саясаттар көбінесе жекешелендіруді ұлғайту, сауда мен шетелдік инвестицияларды либерализациялау және мемлекеттік бюджет тапшылығын теңестіруге бағытталған. Несиелерге қоса берілетін шарттар әлеуметтік салаға тигізетін әсері үшін сынға ұшырайды. ҚТБ, еркін нарық бағдарламалары мен саясатын іске асыру арқылы, үкімет бюджетінің теңгерімділігін қамтамасыз етуге, инфляцияны төмендетуге және экономикалық өсімді ынталандыруға арналған. Сауданы либерализациялау, жекешелендіру және шетелдік капиталға кедергілерді азайту инвестицияны, өндірісті және сауданы арттырып, алушы елдің экономикасын дамытуға мүмкіндік береді. Бұл бағдарламаларды орындамаған елдерге қатаң фискалдық тәртіп шаралары қолданылуы мүмкін. Дүниежүзілік банк сияқты ұйымдар «кедейлікті азайтуды» мақсат ретінде жариялап отыр. ҚТБ көбінесе жалпылама еркін нарық саясатын іске асырғаны және қарыз алған елдің қатысуын қамтамасыз етпегені үшін сыналып келді. Қарыз алған елдің қатысуын арттыру мақсатында дамушы елдерге қазір Кедейлікті азайту стратегиялық құжаттарын (ҚАСҚ) жасауға кеңес беріледі, олар ҚТБ-нің орнын толықтай алмастырады. Кейбір сарапшылар жергілікті биліктің саясатты жасауға қатысуының артуы несие бағдарламаларына жауапкершілікті арттырып, тиімді фискалдық саясатқа әкелуі мүмкін деп санайды. Бірақ ҚАСҚ-ның мазмұны банктер жасаған ҚТБ-нің бастапқы мазмұнына ұқсас болып шықты. Сыншылар бұл осыған ұқсастық банктер мен оларды қаржылай қолдайтын елдердің саясатты қалыптастыру процесіне әлі де тым көп араласатынын көрсетеді. ХВҚ ішінде кеңейтілген құрылымдық түзету механизмі Кедейлікті азайту және өсім механизмімен алмастырылды, ал оның орнына Кеңейтілген несие механизмі енгізілді.

Structural adjustment programs (SAPs) consist of loans (structural adjustment loans; SALs) provided by the International Monetary Fund (IMF) and the World Bank (WB) to countries that experience economic crises. Their stated purpose is to adjust the country's economic structure, improve international competitiveness, and restore its balance of payments. The IMF and World Bank (two Bretton Woods institutions) require borrowing countries to implement certain policies in order to obtain new loans (or to lower interest rates on existing ones). These policies are typically centered around increased privatization, liberalizing trade and foreign investment, and balancing government deficit. The conditionality clauses attached to the loans have been criticized because of their effects on the social sector. By requiring the implementation of free market programmes and policy, SAPs are supposedly intended to balance the government's budget, reduce inflation and stimulate economic growth. The liberalization of trade, privatization, and the reduction of barriers to foreign capital would allow for increased investment, production, and trade, boosting the recipient country's economy. Countries that fail to enact these programmes may be subject to severe fiscal discipline. such as the World Bank, have spoken of "poverty reduction" as a goal. SAPs were often criticized for implementing generic free market policy and for their lack of involvement from the borrowing country. To increase the borrowing country's involvement, developing countries are now encouraged to draw up Poverty Reduction Strategy Papers (PRSPs), which essentially take the place of SAPs. Some believe that the increase of the local government's participation in creating the policy will lead to greater ownership of the loan programs and thus better fiscal policy. The content of PRSPs has turned out to be similar to the original content of bank authored SAPs. Critics argue that the similarities show that the banks and the countries that fund them are still overly involved in the policy making process. Within the IMF, the Enhanced Structural Adjustment Facility was succeeded by the Poverty Reduction and Growth Facility, which is in turn succeeded by the Extended Credit Facility.

Қосымша қолдау көрсетілетін өңірлер

Құрылымдық түзету несиелері негізінен дамушы елдерге бөлінеді, олардың көпшілігі Шығыс және Оңтүстік Азия, Латын Америкасы және Африкада орналасқан. Олардың ішінде Колумбия, Мексика, Түркия, Филиппин, Пәкістан, Нигерия, Судан, Зимбабве және басқа да елдер бар. Мұндай несиелерді денсаулық сақтау, даму немесе білім беру бағдарламаларына жұмсауға болмайды. Ең ірі сомалары банктік секторға (2 триллион доллар, IBRD 77880) және "Swachh Bharat Mission" бағдарламасына (1,5 миллиард доллар, IBRD 85590) бөлінген.

Мақсаттар

Өзінің мақсаттарына сәйкес, құрылымдық түзетулер бойынша несиелер (САЛ) үш негізгі мақсатқа жетуді көздейді: экономикалық өсімді ынталандыру, төлем балансының тапшылығын жою және кедейлікті азайту. Әр түрлі елдерде құрылымдық түзетулерге қажеттілік арта тұрғанда, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Дүниежүзілік банк ұсынатын САЛ және басқа несие түрлері арасындағы шекаралар нашарлап кеткен. Мысалы, ХВҚ берген САЛ және кеңейтілген құрылымдық түзетулер бойынша несиелер (ESAF) төмен кірісті мүше елдерде орта мерзімді құрылымдық реформаларға тиімді көмек көрсетуге бағытталған деп есептеледі. ЕҚҚЖ өсуді ынталандыру және төлем балансын нығайтуға САЛ-дан тиімдірек болуы мүмкін деген пікір бар. Бірақ, бұл САЛ және ЕҚҚЖ-ның жарияланған мақсаттары екенін, ал экономикаға нақты әсері мүлдем басқаша болуы мүмкін екенін ескеру керек. Дүниежүзілік банк ұсынатын тағы бір несие түрі – секторлық түзету несиелері, ол САЛ-дан тек бір экономикалық секторды жақсартуға, бүкіл экономиканы емес, көбірек назар аударатынымен ерекшеленеді.

Оңтүстік Корея 1997 жылдан кейін

Мысалы, 1997 жылдан кейінгі Оңтүстік Кореяны қарастырайық. Қарыз шарттары алушы елдердің экономикасына зор әсер ететіндіктен, қарыз шарттарына қатысты көптеген пікірталас туындайды. 1997 жылы Азия қаржы дағдарысы кезінде Оңтүстік Корея Халықаралық валюта қоры тарихындағы ең ірі қаржылық көмекті қабылдағанда, түрлі қарыз шарттарына келісім берді. АҚШ және Халықаралық валюта қоры Оңтүстік Кореяны ХВҚ-ның құрылымдық реформаларының сәтті мысалы деп бағалады. Олардың ойынша, ХВҚ-ның құрылымдық реформаларынан кейін Оңтүстік Корея дамыған елдерге жақындады. Дегенмен, кейбіреулер Оңтүстік Кореяның ХВҚ құрылымдық реформасының сәтті үлгісі екеніне күмәндануда. Оңтүстік Корея мен Халықаралық валюта қоры арасындағы келісімге АҚШ маңызды рөл атқарды. АҚШ үкіметінің Оңтүстік Кореяға қатысты құрылымдық реформалары өз мүдделеріне негізделуі тиіс.

Латын Америкасы

Латын Америкасындағы тәжірибелердің көп бөлігі нәтижесінде, 1980-ші жылдардағы тәжірибелер мен ХВҚ-ның құрылымдық түзету несиелерінің әсерін ескере отырып, жаңа даму теориясы қалыптасты. Бұл теория классикалық даму теориясын посткейнсиандық макроэкономика және классикалық саяси экономикадан алынған түсініктерді пайдалану арқылы дамытуға бағытталды. Ол индустрияландыруға қарай экспортқа бағытталған әлемдік экономикаға интеграцияның қажеттілігін баса көрсетті, сонымен қатар қайталама дағдарыстарды болдырмау үшін шетелдік қарызға бару мен төлем балансын басқарудан бас тартты.

SAP-тің әсері

Құрылымдық бейімделу бағдарламалары неолибералдық саясатты іске қосты, ол осы бағдарламаларға ұшыраған елдердің экономикалық институттарына көптеген әсерлер тигізді.

Структуралық даму моделінің аяқталуы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін импортты алмастыру индустрияландыруға (ISI) негізделген дамудың структуралистік моделі кең таралған басты парадигмаға айналды. Бұл мемлекеттік араласу көмегімен шетелдік импортты ұлттық өнеркәсіптер өндірген тауарлармен алмастыруды білдірді. Мемлекеттік араласуға тиісті салаға қажетті инфрақұрылымды ұсыну, осы жергілікті өнеркәсіптерді шетелдік бәсекеден қорғау, жергілікті валютаның құнын жоғары бағалау, маңызды өнеркәсіптерді мемлекеттік меншікке алу және қалалық аймақтардағы жұмысшылар үшін төмен құнмен тұру жағдайларын жасау кірді. Осы ішкі бағытталған шараларды Структуралық Түзету Бағдарламалары (СТБ) талап еткен неолибералды саясатпен салыстырғанда, 1980 жылдардағы қарыз дағдарысы кезінде структуралистік модельдің толыққанды кері қайтарылғаны анық көрінеді. Структуралистік кезең отандық өндірістің қарқынды өсуіне және экономикалық өсімнің жоғары деңгейіне әкелгенімен, экспорттың тоқырауы, жоғары бюджет тапшылығы, инфляцияның өте жоғары деңгейі және жеке инвестициялардың ығысуы сияқты бірнеше маңызды кемшіліктері де болды. Сондықтан балама саясаттарды іздеудің қажеттігі туындады. Алайда, сыншылар тіпті өнімді мемлекеттік секторлардың да осы дамушы экономикаларды жаһандық нарыққа интеграциялау мақсатында қайта құрылымдалғанын айтады. Мемлекеттік араласудан және ИСИ-ден бас тартып, еркін нарыққа және экспортқа бағытталған өсімге көшу жаңа даму кезеңін ашты және капитализмнің жеңісін білдірді.

Жарысқа қатысу арқылы әлемдік нарыққа ену

АЭА-лар қарыздарды міндетті түрде қатты валютада қайтару шартымен құрылғандықтан, дамушы елдердің осындай валюта алудың жалғыз көзі ретінде экспортқа бағытталған экономикалық құрылымға көшуге мәжбүр болды. Сондықтан, ішкі нарыққа бағытталған елдер үшін өндірістің барлық көлемін ішкі тұтынуға, киім-кешекке немесе пайдалануға арналған тауарлардан индустрияланған елдерге қажетті өнімдерге ауыстыру қажеттілік туды. Бірақ, ондаған елдер бір уақытта осы құрылымдық өзгерістерден өтіп, көбіне ұқсас шикізаттарға назар аударуға шақырылғандықтан, жағдай іріктелі баға соғысына ұқсады: дамушы елдер бір-бірімен бәсекелесуге мәжбүр болды, бұл бүкіл әлемде өндірістің артығын тудырып, әлемдік нарықтағы бағалардың төмендеуіне әкелді. Бұл батыс тұтынушылары үшін тиімді болғанымен, 1980-1992 жылдар аралығында дамушы елдер бағалардың төмендеуі салдарынан экспорттан түскен табысының 52% -ын жоғалтты. Дамушы елдерді әлемдік нарыққа күштеп интеграциялауға қарсы тағы бір маңызды сын – олардың өнеркәсіптері экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан тұрақсыз болғандықтан, халықаралық бәсекеге дайын емес екендігі болды. Бұл жергілікті элита мен ірі, табысты компанияларға да пайда әкелді, олар өздерінің көлемін және ықпалын кеңейтті. Алайда, шағын, аз дамыған кәсіпорындар мен ауыл шаруашылығы секторы қорғау шараларының азаюынан зардап шекті, ал трансұлттық компаниялардың ролінің артуы өндіріске ұлттық бақылаудың төмендеуіне алып келді. Гана, Никарагуа, Пәкістан және басқа да елдер.

Артықшылықтар

Автономия: SAL несие беру процесінің барлық кезеңінде мүше елдер саясатты таңдауда әрқашан бастамашылыққа ие. Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк мүше елдерге кеңес беруге, басшылық етуге және саясатты қалыптастыруға міндетті, бірақ олар мүшелерді алмастыруға құқығы жоқ. Елдің төрелігі мүше мемлекеттердің экономикалық тәуелсіздігіне кепілдік береді. Икемділік. Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк елдердің жағдайын толық түсінбеу салдарынан қатаң несие беру ережелерінен аулақ болу үшін әрқашан икемді шаралар қолданды. Мысалы, елдердің ішкі үкіметтері ұзақ мерзімді саясатты іске асырудағы қиындықтар мен белгісіздіктерді ескере отырып, мүше елдерге өздерінің бейімделу жоспарларын өзгертуге рұқсат беріледі. Бастапқы, қаржыға сұраныс жоғары болатын кезеңде, егер елдің квотасы оның экономикалық масштабына қарағанда тым төмен болса және түзету жоспары тиімді болса, ХВҚ мен Дүниежүзілік банк бұрынғы тәжірибеден аттап басып, мемлекет берген несиелерге арналған нақты квотаны реттеуге рұқсат алады. Ұзақтық. Құрылымдық түзетуді жүзеге асыру үшін уақыттың көп қажеттілігіне байланысты, ХВҚ және Дүниежүзілік банк құрылымдық түзету жоспарының үнемілігі мен үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін көбінесе несие беруден гөрі, бірнеше несиеден тұратын пакет ұсынады. Осылайша, несие қосымша қаржыландыру алуға мүмкіндік беретін катализаторға айналады. Бұл негізгі салалардың кешенді шараларын түбегейлі құрылымдық өзгертуге кепілдік береді және жобалық несиелер циклінің сәйкессіздігі мен саясат реформасының қарқынынан туындауы мүмкін теріс салдарлардан сақтайды. Құрылымдық түзетулердің сәтсіз аяқталған мысалдары көп. Африкада экономиканы жылдам дамытудың орнына, құрылымдық түзету көптеген елдерде кері нәтиже берді. Африка елдерінің экономикалық өсімі 1980 және 1990 жылдары бұрынғы онжылдықтармен салыстырғанда төмендеді. Ауыл шаруашылығы мемлекеттік қолдаудың күрт тоқтатылуынан зардап шекті. Африка елдері тәуелсіздік алғаннан кейін 1960 жылдары кейбір аймақтарда индустрияландыру басталды, бірақ ол қазір тоқтатылды.

Autonomy: During the entire SAL loan process, member countries always have the initiative in policy selection. The International Monetary Fund and the World Bank are obliged to provide member countries with advice, guidance and policy building, but they have no right to replace members. The country’s arbitration guarantees the economic autonomy of the member states. Flexibility. The International Monetary Fund and the World Bank have always taken flexible measures to avoid rigid lending regulations due to insufficient understanding of a country’s situation. For example, taking into account the difficulties and uncertainties in the implementation of long term policies by a country’s domestic government, member countries are usually allowed to amend their adjustment plans. In the initial broad period when the demand for funds is large, the quota of a country is too low compared with its economic scale, and the adjustment plan is effective, the IMF and the World Bank are allowed to break the practice and adjust the specific Quota for loans issued by the state. Continuity. Due to the long time required for structural adjustment, the IMF and the World Bank generally prefer to provide a series rather than a loan to ensure the periodicity and continuity of the structural adjustment plan. Therefore, the loan becomes a catalyst for obtaining additional financing. This provides a guarantee for the fundamental structural adjustment of the comprehensive measures of key departments, and avoids the possible adverse effects of the inconsistency of the project loan cycle and the pace of policy reform. There are many examples of structural adjustments failing. In Africa, instead of making economies grow fast, structural adjustment actually had a contractive impact in most countries. Economic growth in African countries in the 1980s and 1990s fell below the rates of previous decades. Agriculture suffered as state support was radically withdrawn. After independence of African countries in the 1960s, industrialization had begun in some places, but it was now wiped out.

Ұлттық егемендікке нұқсан келтіру

Сыншылар SAP-тер ұлттық экономиканың егемендігіне қауіп төндіреді деп мәлімдейді, себебі сыртқы ұйым мемлекеттің экономикалық саясатын бағыттайды. Сыншылардың пікірінше, тиімді саясатты қалыптастыру егеменді мемлекеттің өзінің ең басты мүддесіне сай келеді. Осылайша, мемлекет өзінің мүддесін қорғай алғандықтан, SAP-тердің қажеті жоқ. Дегенмен, қолдаушылар көптеген дамып келе жатқан елдерде үкімет ұлттық экономикалық мүдделерден гөрі саяси пайданы жоғары қояды деп санайды; яғни, маңызды экономикалық мәселелерді шешудің орнына, саяси билікті бекіту үшін рентаны іздеуге ұмтылады. Сахара аймағынан оңтүстікке қарай орналасқан Африканың көптеген елдерінде саяси тұрақсыздықпен бірге экономиканың күрт құлдырауы байқалады. Конвенциялық құрылымдық түзету бағдарламаларының басты мәселесі – әлеуметтік шығыстарды пропорционалды емес түрде қысқару болып табылады. Мемлекеттік бюджеттер қысқартылғанда, ең көп зардап шегетіндер – әдетте нашақтап ұйымдастырылған әлеуметтік осал топтар. Құрылымдық түзетуге қатысты классикалық сын – білім беру және денсаулық сақтау салаларындағы күрт қысқартуларға назар аудару. Көптеген жағдайларда, үкіметтер осы маңызды қызметтерге халықаралық қарыздарды өтеуге қарағанда аз қаржы бөлген.

Жаңа отаршылдық, жаңа империализм

Кейбір постколониалистер SAPS-ті жаңаша отарлау тәсілі деп қарастырады. Үкіметтің ішкі экономиканы ұйымдастыру және реттеу мүмкіндігін шектеу арқылы, көпұлтты компаниялардың елдерге еніп, олардың ресурстарын қанауына жағдай жасалады. Отаршылдықтан тәуелсіздік алған көптеген елдер, шетелдік қарыздарды өтей алмады, олар ақшалай дақылдарды өндіру және экспорттаумен ғана шектелді, сондай-ақ өздерінің құнды табиғи ресурстарын (мұнай, минералдар) SAP-тың еркін сауда және төменгі реттеу талаптары арқылы бақылаудан тыс қалдырды. Пайыз төлеу үшін, постколониалдық елдер бұрынғы қарыздарды өтеу үшін қосымша шетелдік қарыз алуға мәжбүр болады, нәтижесінде қаржылық тәуелділіктің соңсыз айналымы пайда болады. Остерхаммельдің "Адам географиясының сөздігі" колониализмді "жергілікті (немесе құл) көпшілік пен өздерінің үстемдігіне сенімді, өз мүдделерін көздейтін және күш қолдану, көндіру, қақтығыс және ынтымақтастық арқылы билікті жүзеге асыратын кішігірім топтың (колонизаторлардың) арасындағы билік пен меншіктен айырудың тұрақты қарым-қатынасы" деп анықтайды. "Адам географиясының сөздігінде" қабылданған анықтамаға сәйкес, Вашингтон консенсусының SAP-лары қазіргі заманғы қаржылық отарлауға ұқсайды. Иммануил Канттың либералды интернационализм тұжырымын және коммерциялық империяларға қарсылығын зерттеген Беате Яхн былай деді: либералды капиталистік мемлекеттердегі жеке мүдделер шетелдегі нарықтарды ашуды жалғастырып, көпжақты және екіжақты келісімдер арқылы үкіметтерінің қолдауын алуға тырысады. Бұл келісімдер ресми түрде "ерікті" болғанымен, көптеген дамушы мемлекеттердің нашар экономикалық жағдайы ескерілгенде, олар іс жүзінде "таңылған" сияқты. Сонымен қатар, мұндай келісімдерден пайда көретіндер көбінесе бай елдер болып шығады, кейде қасақана, ал кейде бейсалы болмайды. Саудаға байланысты зияткерлік меншік құқықтары туралы келісім (TRIPS) Дүниежүзілік сауда ұйымын (ДСҰ) бай елдер үшін "роялти жинау агенттігіне" айналдырды деген пікір бар. Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) несиелерімен байланысты құрылымдық түзету бағдарламалары (SAPs) кедей елдер үшін өте қауіпті болып шықты, бірақ бай елдерге үлкен мөлшерде пайыз төлеуге мүмкіндік берді. Екі жағдайда да, кедей мемлекеттердің "ерікті" қол қоюы келісімнің мән-жайларына келісім білдірмейді, ал қажеттілікке жауап береді. Әрине, сауда – либералды немесе либералды емес мемлекеттермен – моральдық міндет емес, бірақ шартты көмек сияқты ХВҚ және ДСҰ саясаты, мақсатты мемлекеттің мәдени, экономикалық және саяси құрылымын оның келісімінсіз өзгертуге бағытталған.

SAPS are viewed by some postcolonialists as the modern procedure of colonization. By minimizing a government's ability to organize and regulate its internal economy, pathways are created for multinational companies to enter states and extract their resources. Upon independence from colonial rule, many nations that took on foreign debt were unable to repay it, limited as they were to production and exportation of cash crops, and restricted from control of their own more valuable natural resources (oil, minerals) by SAP free trade and low regulation requirements. In order to repay interest, these postcolonial countries are forced to acquire further foreign debt, in order to pay off previous interests, resulting in an endless cycle of financial subjugation. Osterhammel's The Dictionary of Human Geography defines colonialism as the "enduring relationship of domination and mode of dispossession, usually (or at least initially) between an indigenous (or enslaved) majority and a minority of interlopers (colonizers), who are convinced of their own superiority, pursue their own interests, and exercise power through a mixture of coercion, persuasion, conflict and collaboration". The definition adopted by The Dictionary of Human Geography suggests that Washington Consensus SAPs resemble modern, financial colonization. Investigating Immanuel Kant's conception of liberal internationalism and his opposition to commercial empires, Beate Jahn said: private interests within liberal capitalist states continue to pursue the opening up of markets abroad, and they continue to enlist their governments' support, through multilateral and bilateral arrangements—conditional aid, International Monetary Fund (IMF), and World Trade Organization (WTO). While the latter agreements are formally "voluntary," in light of the desperate economic dependence of many developing states, they are to all intents and purposes "imposed." Moreover, the beneficiaries of these agreements sometimes intentionally so, often unintentionally turn out to be the rich countries. The Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS), it has been argued, turned the WTO into a "royalty collection agency" for the rich countries. The Structural Adjustment Programs (SAPs) connected to IMF loans have proven singularly disastrous for the poor countries but provide huge interest payments to the rich. In both cases, the "voluntary" signatures of poor states do not signify consent to the details of the agreement, but need. Obviously, trade—with liberal or nonliberal states—is not a moral obligation, yet conditional aid, like IMF and WTO policies, aims at changing the cultural, economic, and political constitution of a target state clearly without its consent.

Жекешелендіру

Құрылымдық түзетуде жиі қолданылатын саясат – мемлекеттік меншіктегі өнеркәсіптер мен ресурстарды жекешелендіру. Бұл саясат тиімділікті және инвестицияларды арттыруға, сондай-ақ мемлекеттік шығындарды азайтуға бағытталған. Мемлекеттік ресурстар табыс әкеліп тұрған жоқ немесе табыс әкелмейтін болса да, сатылады. Сыншылар осы жекешелендіру талаптарын айыптап, ресурстар шетелдік корпорацияларға және/немесе ұлттық элиталарға өткен жағдайда, қоғамдық игілікке қызмет ету мақсаты жеке байыту мақсатымен ауыстырылады деп мәлімдейді. Сонымен қатар, мемлекеттік кәсіпорындар салықтық зиянға ұшырауы мүмкін, себебі олар кең ауқымды әлеуметтік функцияларды атқарады, мысалы, қолжетімді бағадағы коммуналдық қызметтер мен жұмыс орындарын ұсынады. Наоми Клейн сияқты ғалымдардың пікірінше, ҚТБ және неолибералдық саясат көптеген дамып келе жатқан елдерге теріс әсер еткен. Жекешелендіру әйелдер мен ерлерге әртүрлі әсер етті. Бір зерттеу Аргентинадағы құрылымдық түзету бағдарламалары нәтижесінде ерлер көп шоғырланған өндіріс және тау-кен өнеркәсібінің жекешелендірілуі және ерлер арасындағы жұмыссыздық деңгейінің өсуі әйелдерді төмен жалақы мен нашар еңбек жағдайлары бар еңбек нарығына итермелегенін көрсетеді. Феминистік зерттеулер құрылымдық түзетудің негізіндегі экономикалық теорияны сынға алады, себебі оның "өндірістік экономикаға" баса назар аударуы әйелдердің репродуктивті еңбегін көрінбейтін етеді, ал "репродуктивті экономика" экономикалық реформалардан бұрынғыдай жұмыс істей береді деп есептейді. Постколониалдық феминист Чандра Моханти: «Әлемде құрылымдық түзету саясатының кеңінен таралуы әйелдердің еңбегін қайта жекешелендірді, әлеуметтік әл-ауқатқа жауапкершілікті мемлекеттен үй шаруашылығына және ондағы әйелдерге ауыстырды» дейді.

Қатаң шаралар

Сыншылар қарыз алған елдердегі экономикалық тұрақсыздықтың көп бөлігін SAP-ке (Түзетуленген саясат шараларына) жатқызады. SAP-тер теңгерімді бюджетті сақтауға баса назар аударады, бұл үнемдеу бағдарламаларын күштеуге әкеледі. Бюджетті теңгерімдеудің салдары көбінесе әлеуметтік бағдарламаларға тиеді. Мысалы, егер үкімет білім беруге бөлген қаржыны қысқарса, білім берудің барлыққа қолжетімділігі шектеледі, демек, ұзақ мерзімді экономикалық өсімге кедергі келтіреді. Сол сияқты, денсаулық сақтау бағдарламаларын қысқарту кейбір аймақтардың экономикасын ЖИТС сияқты аурулардың салдарынан құлдыратып, еңбек күшін азайтуға алып келді. Рик Роуденнің 2009 жылы жарық көрген «Неолиберализмнің қауіпті идеялары: ХВҚ қалай қоғамдық денсаулықты жойды және ЖИТС-ке қарсы күреске нұқсан келтірді» атты кітабында ХВҚ-ның баға тұрақтылығына (төмен инфляция) және фискалдық шектеулерге (төмен бюджет тапшылығы) басымдық беретін монетаристтік тәсілі қажетсіз шектеулер тудырды және дамып келе жатқан елдердің денсаулық сақтау инфрақұрылымына жалпы ішкі өнімнің пайыздық үлесі ретінде ұзақ мерзімді мемлекеттік инвестицияларды арттыру мүмкіндігінен айырды. Кітапта бұл салдардың нәтижесінде денсаулық сақтау жүйесінің жеткіліксіз қаржыландырылуына, денсаулық сақтау инфрақұрылымының тозуына, денсаулық сақтау қызметкерлерінің жеткіліксіз санына және олардың жұмыс жағдайларының нашарлауына әкелді, бұл кедей елдерден бай елдерге медбикелердің миграциясына түрткіс берді. Бұл жағдай дамып келе жатқан елдердегі қоғамдық денсаулық жүйесіне және ЖИТС-ке қарсы күреске зиян келтірді. Кері пікір білдірушілердің бірі бағдарламаға бөлген қаржыны қысқарту оның сапасын автоматты түрде төмендетеді деп есептеудің логикалық еместігін айтады. Бұл секторларда сыбайлас жемқорлыққа немесе бастапқы инвестицияны тиімді пайдалануға кедергі келтіретін штат санының артуына бейімділік болуы мүмкін. Соңғы зерттеулер дамып келе жатқан елдерде туберкулездің таралуы мен SAP арасындағы байланысты көрсетті. Дәстүрлі өмір салтын ұстанатын халықтары бар елдер құрылымдық түзетулерге қатысты ерекше қиындықтарға тап болады. Икуболаже Бернард Логан мен Кидане Менгистеаб авторлары «ХВҚ мен Дүниежүзілік банк Африканың Сахара аймағынан оңтүстікке қарайғы елдеріндегі түзетулер мен құрылымдық трансформация» атты мақаласында құрылымдық түзетулердің тиімсіздігінің себебін дәстүрлі қоғамның бейресми секторы мен қазіргі заманғы қалалық қоғамның ресми секторы арасындағы үзіліспен байланыстырады. Ауылдық және қалалық деңгейлер мен олардың әртүрлі қажеттіліктері құрылымдық түзетулердің әсерін талдағанда көбінесе ескерілмейді. Кейбір ауылдық, дәстүрлі қауымдастарында жер мен ресурстарға меншік құқығының, жерді пайдалану құқығының және әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерге байланысты еңбек практикасының болмауы мемлекеттің құрылымдық экономикалық реформасына қатысты ерекше жағдай тудырады. Мысалы, туыстық байланысқа негізделген қоғамдарда ұжымдық ресурстар жеке мүдделерге қызмет етуге тиіс емес деген қағида бар. Гендерлік рөлдер мен міндеттер, отбасылық қатынастар, әулеттік байланыстар және шаруашылық ұйымдастыруы дәстүрлі қоғамның жұмыс істеуінде маңызды рөл атқарады. Сондықтан, тек қоғам мен экономиканың ресми секторын қарастырып, дәстүрлі қоғамдар мен өмір салтын ескермей, тиімді экономикалық реформа саясатын қалыптастыру қиынға соғады.

Critics hold SAPs responsible for much of the economic stagnation that has occurred in the borrowing countries. SAPs emphasize maintaining a balanced budget, which forces austerity programs. The casualties of balancing a budget are often social programs. For example, if a government cuts education funding, universality is impaired, and therefore long term economic growth. Similarly, cuts to health programs have allowed diseases such as AIDS to devastate some areas' economies by destroying the workforce. A 2009 book by Rick Rowden entitled The Deadly Ideas of Neoliberalism: How the IMF has Undermined Public Health and the Fight Against AIDS claims that the IMF's monetarist approach towards prioritizing price stability (low inflation) and fiscal restraint (low budget deficits) was unnecessarily restrictive and has prevented developing countries from being able to scale up long term public investment as a percentage of GDP in the underlying public health infrastructure. The book claims the consequences have been chronically underfunded public health systems, leading to dilapidated health infrastructure, inadequate numbers of health personnel, and demoralizing working conditions that have fueled the "push factors" driving the brain drain of nurses migrating from poor countries to rich ones, all of which has undermined public health systems and the fight against HIV/AIDS in developing countries. A counter argument is that it is illogical to assume that reducing funding to a program automatically reduces its quality. There may be factors within these sectors that are susceptible to corruption or over staffing that causes the initial investment to not be used as efficiently as possible. Recent studies have shown strong connections between SAPs and tuberculosis rates in developing nations. Countries with native populations living traditional lifestyles face unique challenges in regards to structural adjustment. Authors Ikubolajeh Bernard Logan and Kidane Mengisteab make the case in their article "IMF World Bank Adjustment and Structural Transformation on Sub Saharan Africa" for the ineffectiveness of structural adjustment in part being attributed to the disconnect between the informal sector of the economy as generated by traditional society and the formal sector generated by a modern, urban society. The rural and urban scales and the different needs of each are a factor that usually goes unexamined when analyzing the effects of structural adjustment. In some rural, traditional communities, the absence of landownership and ownership of resources, land tenure, and labor practices due to custom and tradition provides a unique situation in regard to the structural economic reform of a state. Kinship based societies, for example, operate under the rule that collective group resources are not to serve individual purposes. Gender roles and obligations, familial relations, lineage, and household organization all play a part in the functioning of traditional society. It would then appear difficult to formulate effective economic reform policies by considering only the formal sector of society and the economy, leaving out more traditional societies and ways of life.

IMF-тің САП-тары Дүниежүзілік банктің САП-тарына қарсы

Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Дүниежүзілік банк екеуі де қиын жағдайға түскен және дамушы елдерге несие береді, бірақ олардың несиелері әртүрлі мәселелерді шешуге бағытталған. ХВҚ негізінен төлем балансы мәселелері бар елдерге (халықаралық қарыздарын төлей алмайтын елдерге) несие береді, ал Дүниежүзілік банк нақты даму жобаларын қаржыландыруға несие ұсынады. Дегенмен, Дүниежүзілік банк төлем балансына да қолдау көрсетеді, әдетте бұл ХВҚ-мен бірлесіп келісілген түзету шаралары арқылы іске асырылады.

IMF-тің ПАЖ-ы

ХВҚ несиелері елдердің жалпыға ортақ проблемаларын уақытша шешуге бағытталған. Дәстүрлі түрде ХВҚ несиелері екі жарым мен төрт жыл аралығында қысқа мерзімде қайтарылуы тиіс болған. Бүгінде 7 жылға дейінгі ұзақ мерзімді опциялар да бар, сондай-ақ табиғи апаттар немесе қақтығыстар сияқты төтенше жағдайларда елдерге несие беретін опциялар да қарастырылады.