Кіріспе

Марс гравитациялық биоспутнигі – 2001 жылы Марс қоғамы университеттер арасында жарыс ретінде бастаған жоба. Мақсаты – Марс деңгейіндегі гравитацияның (~0,38g) сүтқоректілерге тигізетін әсерін зерттеуге арналған ғарыш кемесінің тұжырымдамасын жасау еді. Презентациялар Роберт Зубринге (Марс қоғамы) ұсынылды, ал үздік дизайн сыйлығы Вашингтон университетіне (UW) берілді. UW тобы оқу жылының соңына дейін (2002 жылдың маусымы) бұл тұжырымдаманы дамытуды жалғастырды, бірақ содан кейін қаржыландыру мәселесі туындады. UW тобы MIT командасының мүшелерімен байланысқа шығып, екі университет бірлесіп жұмысты жалғастыруға келісті. Кейін Квинсленд университеті (Австралия) да командаға қосылды. Бағдарлама 2009 жылы тоқтатылды.

Бағдарламаның тарихы мен шолу

Марс гравитациялық биоспутник бағдарламасы 2001 жылы Марс қоғамының «Транслайф» атты бастамасы ретінде Роберт Зубрин мен Илон Маск арасындағы талқылау нәтижесінде басталды. Оның мақсаты – Марстың гравитациясының (Жердің гравитациясының шамамен үштен бірі) сүтқоректілерге тигізетін әсерін зерттеу болды, бұл салада бұрын ешқандай дерек болған жоқ. Келесі бірнеше жылда бағдарламаның ауқымы мен мақсаттары кеңейді, МТИ (Payload), UW (Spacecraft Bus) және UQ (Reentry) мекемелерінің қызметкерлері мен студенттері миссия тұжырымдамасының әртүрлі бөліктерін бірлесіп жобалады. Қаржыландыру мәселелеріне байланысты UW және UQ бірнеше жылдан кейін қатысуын тоқтатты, ал Джорджия Технологиялық институты олардың жобалау жұмысын жалғастырды. Бұл жоба студенттік спутниктік жобалардың арасындағы ең амбициозды және күрделі жоба болып есептеледі. Миссия тұжырымдамасы бойынша 15 егеуқұйрықты Жердің төменгі орбитасына бес аптаға жіберу жоспарланған. Спутник шамамен минутына 32 айналыммен айналып, Марс бетіндегі гравитацияны сияқты сезілетін центробегті күшті тудыруы тиіс болды. Миссия аяқталғаннан кейін спутник Жер атмосферасына қайта кіріп, егеуқұйрықтар алынып шығарылатын болды. 2007 жылы Марс гравитациялық биоспутнигінің 2010 немесе 2011 жылға жоспарланған ұшырылу күні Флорида штатындағы Канаверал мысынан ұшырылатын Falcon 1E немесе Minotaur IV зымырандарының негізгі жүгі ретінде белгіленді. 2006 жылы Mars Gravity студенттері «Your Name Into Space» деп аталатын инновациялық микроқаржыландыру платформасын әзірледі. Бұл платформа ғарыш кемесін әзірлеуге қаржы жинауға көмектесу мақсатында жасалған. Бұл бастама жеке тұлғалар мен компанияларға өздері таңдаған суреттерін орбитаға жіберу мүмкіндігін ұсынады. 2009 жылы бағдарлама аяқталған кезде жобаға 600-ден астам бакалавр, магистр және жоғары сынып студенттері қатысты, олар аэроғарыш техникасы, ғарыш өмірі ғылымдары және бағдарламаны басқару салаларын зерттеді. 20-дан астам конференциялық баяндамалар мен мақалалар жарияланды, олар студенттерге көптеген марапаттар әкелді. 2009 жылдың 24 маусымында НАСА қаржыландырудың жетіспеуі және басымдықтардың өзгеруіне байланысты бағдарламаның тоқтатылғанын жариялаған жай-күй туралы есеп жарияланды.

Ғылым

Марстағы гравитация Жердегіден шамамен 38% ғана күшті, ал мұндай азайған гравитацияның ұзақ мерзімді әсерлері әлі белгісіз. Ұзақ уақыт бойы салмақсыздыққа ұшыраған ғарышкерлер сүйек және бұлшық ет массасының маңызды бөлігін жоғалтады. Марстағы гравитацияның осы денсаулық проблемаларын болдырмауға немесе азайтуға жететіні әлі анық емес. Марс гравитациялық биоспутнигі сүтқоректілердің денсаулығына төмен деңгейлі гравитацияның ұзақ уақыт әсер етуі туралы деректерді беру үшін жоспарланған, бұл ретте сүйектердің жоғалуы, сүйек құрылымының өзгеруі, бұлшық ет атрофиясы және ішкі құлақтың өзгерістеріне назар аударылатын еді. Бес апталық миссияның нәтижелері виварий, артқы аяқтарды тоқтата тұру, жартылай салмақпен тоқтата тұру, ұшу ортасының әсері және қысқа радиусты центрифугамен сынау сияқты Жердегі бақылаулармен салыстырылатын еді.