Кіріспе

Бұрынғы мекеме Манчестердегі Белл Вью зоологиялық бақшасы – үлкен зообақ, ойын-сауық паркі, көрме залы кешені және 1836 жылы ашылған Манчестердегі Белл Вьюдегі жылдамдық трассасы. Джон Дженнисонның ойымен құрылған бұл бақтар бастапқыда әдепті орта таптың ойын-сауығы ретінде жоспарланған, жазда ашық ауада билер мен салтанатты бақтармен қызмет көрсетуді көздеген. Бірақ көп ұзамай Солтүстік Англияның ең танымал орындарының біріне айналды. Белл Вьюге көшкенге дейін, жарты күндік бағбан Дженнисон өз үйінде шағын құс қорасын ұстаған, ол жылдар өте келе Ұлыбританиядағы үшінші ірі зообаққа айналған. Дженнисон 1870 жылдары Белл Вьюде шағын ойын-сауық алаңын ашты, ол 20 ғасырдың басында кеңейтіліп, «әлемнің көрме алаңы» деп жарияланды. «Bobs» аттракционы мен Scenic Railway танымал болды. Сонымен қатар, 1852 жылдан бастап әсем фейерверк көрсетілімдері мен 1922 жылдан бастап жыл сайынғы Рождестволық цирк ұйымдастырылды. Белл Вьюдің әртүрлі залдарында музыка мен би көпшілікке ұнады. 1910 жылы ашылған Кингс-холл бірнеше жыл бойы Hallé оркестріне үй болды және Джими Хендрикс, The Who, Нат Кинг Коул, The Rolling Stones, Леонард Коэн, Джонни Кэш және Led Zeppelin сияқты әртістердің концерттерін қабылдады. Белл Вьюде келушілерге қызмет көрсету өндірістік деңгейде жүзеге асырылды, 19 ғасырдың соңындағы ыстық су бөлмелерінен (әрқайсысы 3000-ға дейін қонаққа арналған, өздерімен пикник әкелгендерге ыдыс-аяқ пен ыстық су ұсынды) жоғары деңгейлі тақырыптық мейрамханаларға дейін. Белл Вью 1960 жылдардың соңында тамақ және қонақ үй саласындағы кәсіпкер Чарльз Фортетің бизнес империясының бір бөлігіне айналды. Ол зообақты жақсартса да, Форте бақтардың тамақтану және көрме нысандарын дамытуға көбірек қызығушылық танытты. Кингс-холл сол кезде Лондоннан тыс ең үлкен көрме алаңы болды, бірақ Манчестер орталығындағы G Mex көрме және конференция орталығының бәсекесі 1987 жылы оның жабылуына әкелді. Белл Вью өркендеген кезінде жылына екі миллионнан астам келушіні қабылдады, олардың 250 мыңы Пасха мерекесінде келді. Зообақ 1977 жылдың қыркүйегінде иелері жылына 100 000 фунт стерлинг шығынға ұшырағанын есепке алып, жабылды. Ойын-сауық паркі 1980 жылға дейін жазғы демалыс күндері ашық болды. Жер 1982 жылы сатылып, 1987 жылы тазартылды. Бүгінде Белл Вьюден қалған нәрсе – стадионның тұрақ орнында салынған грейхаунд жарысы стадионы мен снукер залы.

Коммерциялық тарихы

Белл Вью зоологиялық бағының идеясы кәсіпкер және арасында бағбандықпен айналысатын Джон Дженнисонға тиесілі болды. Ол 1826 жылы Adswood, Stockport-тағы үйінің маңындағы жерді жұртшылыққа ашты, онда ол және оның әйелі Мария жеміс-көкөніс сатты. Алғашқыда ол осы орынды «Клубника бағы», кейін «Дженнисон бағы» деп атады. Манчестердегі қала халқының өсуі өркендеген демалыс индустриясының дамуына себеп болды, сондай-ақ қоғамдық саябақтар да танымал болды. 1828 немесе 1829 жылы Дженнисон өзі мен әйелі құс үйін салған жақын жерді сатып алды, кіру үшін ақы алды; алғашқы тұрғыны – ұсталған торғай болды. Дженнисон үйін «Адам мен Хауа» атты қоғамдық үйге айналдырып, оны әйелімен бірге басқарды. 1835 жылы кәсіпкер Джордж Гилл Дженнисонға жүгінді, ол оның құс үйі үшін Киркманшул-Лейн мен Хайд-роуд арасындағы ашық жерде орналасқан Белл Вью – қоғамдық үйді жалға алуды ұсынды. Дженнисон 1836 жылдың маусым айында «Клубника бағы» үшін алған 80 фунт стерлингтік ипотеканы төлеу үшін 300 фунт стерлингтік ипотека алып, қалған соманы Белл Вью мүлігін сынап көру үшін алты айға жалға алуға жұмсады. Желтоқсан айында Дженнисон 99 жылға жылдық жалдау ақысы 135 фунт стерлингке келісімшартқа қол қойды. Ол батыс шекараны Стокпорт жолының жанындағы Редгейт-Лейнге дейін кеңейту үшін жыл сайын қосымша 100 фунт стерлингке жерді жалға алды, онда ол екінші кіреберіс жасады. Әрі қарыдай кеңейтуді қаржыландыру үшін Дженнисон мүлікті 800 фунтқа қайта ипотекалады. Дженнисондар Белл Вьюге қол арбасына сыйымды заттарынан басқа, бауырсақтар мен басқа да түрлі құстар салынған екі-үш құс клеткасын алып кетті. 1836 жылы ашылған Белл Вьюде итальян бағы, көлдер, лабиринттер және жылыжайлар, сондай-ақ құс үйі болды. Отбасы зоологиялық коллекциясын кеңейтуді басымдыққа қойды, сондықтан 1839 жылға қарай оған пілдер, арыстандар және басқа да экзотикалық африкалық жануарлар қосылды. Кейіннен көптеген басқа да көрікті орындар қосылды, соның ішінде 1847 жылы ат жарыс жолы. Бақтар бірден табысқа ие болды, бірақ көршілес Сент-Джеймс шіркеуі олардың сенбі күндері ашық болуына наразылық білдірді және Дженнисоннан қызмет өткізіліп жатқанда жабылуын сұрады; ол «әдепті, бірақ қатаң түрде бас тартты». Жаз айларында кешкі сағат 9-ға дейін ашық болған бақтарға кіру абоненттік билеттер арқылы жүзеге асырылды, отбасы үшін 10 шиллинг, жеке тұлға үшін 5 шиллинг, бұл көптеген жұмысшылардың қаржылық мүмкіндігінен асып түсті. «Жақсы әдепті музыканың» концерттері ұйымдастырылды, ал үлкен ашық алаңда әртүрлі топтармен би биленді. Бастапқыда Белл Вьюге қоғамдық көлік тек Манчестердің орталығындағы қазіргі Пикадиллиден атпен тартылатын омнибус арқылы жүзеге асырылды, бірақ соңғы атқарылған уақыты 18:00-де көптеген жұмысшылардың жұмыстан шығу уақытына сәйкес келді. 1842 жылы Белл Вьюге жақын алғашқы теміржол станциясы ашылды, бұл жұмысшыларға бақтарға және олардың көрікті орындарына оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді, ал 1848 жылы баспасөзде «жұртшылық» дөрекі киім кигендер би алаңында би билеуге тырысып, орта таптың әйелдерін ұялтатыны туралы шағымдар пайда бола бастады. Сондай-ақ жұмысшы таптың ер адамдарының бірге би билеуіне және жұмысшы таптық меценаттардың «Белл Вьюдың» «киімге қойылатын талаптарына, оның шектеулі ашылу уақытына, [және] кіру бағасының қолайсыздығына» наразылығы күшейді. Тарихшы Дэвид Майердің сөзіне сәйкес, Дженнисон дағдарысқа тап болды: «Белл Вью бақтарын ақсүйектер мен орта тапқа арналған ерекше, сыпайы орын ретінде сақтау керек пе – олар өздерінің кареттерімен Хайд-роуд қақпасынан келіп, кетеді, әлде бақтарды пойызбен Стокпорт-роуд (Лонгсайт) қақпасына келетін жұртшылыққа ашу керек пе?». Бір кезде Дженнисон бірінші сыныпты жолаушыларды жинау үшін теміржол станциясына кареттер жіберді, бірақ ол абоненттік билеттер идеясынан бас тартып, оның орнына 4d жалпы кіру бағасын белгіледі, ол 1851 жылы 6d-ге дейін өсті.

Қаржылық қиындықтар

Бау-бақшалар алғашқы жылдары гүлденгенмен, 1842 жылы Дженнисон қаржылық қиындыққа түсті, ал 13 желтоқсанда банкроттық рәсімдері басталды. Дженнисонның проблемаларына оның Шүйгін бақтарының жерін сата алмауы, жақында ашылған Манчестер зоологиялық бақтарының бәсекесі, сондай-ақ 1836 жылғы желтоқсанда жалға алған жерінен Манчестер мен Бирмингем темір жолының өтуі себеп болды, бұл бақшаға қол жеткізуді қиындатты. Дженнисон Бэлл Вьюді екі рет сатуға тырысты, бірақ сәтті болмады, содан кейін оның кредиторлары бақшаны табысты ету үшін оған уақыт берді. 1843 жылғы маусым соңына қарай Дженнисон қарыздарын төлей алды. Алғашқыда қиындық тудырған темір жол, 1842 жылы Лонгсайт стансасы Бэлл Вьюге жақынырақ көшірілгеннен кейін, бақшаға келушілер үшін қолайлы болып, пайдалы жағынан көрінді.

Кеңейту

1843 жылы бақтарға батыс жағындағы қосымша егістік жерлер қосылды. Бір көлдің көлемі ұлғайтылып, қайық жүзуге арналған көл жасалды, кейін ол "Оттық көл" деп аталды. Көлдің ортасында табиғат тарихы мұражайы орналасқан арал салынды. 1858 жылы Киркманшульм-Лейн мен Хайд-роуд арасындағы үшбұрыш пішіндес тағы бір жер жалға алынды, сол жерден бақтардың ғимараттары үшін кірпіш жасауға қажетті саз қазылып алынды. Қазба жұмыстарының нәтижесінде үлкен шұңқыр пайда болды, оны Дженнисон сумен толтырып, 1858 жылы Ұлы көлді құрды. "Литтл Истрен" және "Литтл Британия" атты екі бу кемесі, әрқайсысы 100 жолаушыны тасымалдай алатын, көлде саяхаттауды 1 пенниге ұсынды (1858 жылғы 0,00416666666666667 соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). 1905 жылы Белль-Вью қабырғалы бақтардан және оның сыртындағы қосымша бақтардан тұрды.

Соғыс жылдары

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бақтарды Манчестер полкі жаттығулар үшін пайдаланды, сондай-ақ теміржол желілерімен бірге оқ-дәрі зауыты салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Невилл Чемберленнің 1939 жылдың 3 қыркүйегінде Ұлыбританияның Германиямен соғыс жариялағанын хабарлаған радио сөйлегенінен кейін бақтар түскі уақытта жабылды. Бұл Гортон филармониялық оркестрінің "ашық репетициясын" тоқтатуға себеп болды. Ұлттың қарулы күштері дереу көрме залын, мейрамханаларды және әкімшілік кеңселердің жоғарғы қабатының көп бөлігін иеленді. Олар спорт алаңын да шабуылға қарсы аэростаттар базасы ретінде пайдаланды және бірнеше бомбалаудан қорғану үшін жасыру орындарын қазды. Бақтар 1939 жылдың 15 қыркүйегінде қайта ашылды және соғыс аяқталғанға дейін ашық қалды, бірақ жердің бір бөлігі Манчестер қалалық әкімдігімен алынып, бау-бақшаларға айналдырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс көптеген іс-шараларды жоюға мәжбүр еткенімен және зообақтың барлық жануарларын азықтандыруды қиындатқанымен, бұл бақтар үшін өте табысты болды. Кіріс тұрақты түрде өсті және компания өз мүлігін пайдалану үшін бірнеше өтемақы талаптарын ұсынды. 1941 жылы 4000 фунт стерлинг (1941 жылғы 4000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) және 1942 жылы 7242 фунт стерлинг (1942 жылғы 7242 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) берілді; соңғысына деген ризашылығын білдіре отырып, компания Азаматтық қорғаныс қызметіне жаңа жылжымалы асхана сыйлады.

Меншік иесінің өзгеруі

Дженнисондар бақтарды басқару үшін шектеулі серіктестік құру туралы 1895 жылдан бері ойластырып келген. Көпшілігі келісімде болды, тек Джон Дженнисонның кенже ұлы Ричард бас тартты. 1919 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, қалған отбасы мүшелері John Jennison & Co Ltd компаниясын 253 000 фунт стерлинг капиталмен (1919 жылы 253 000 фунт стерлинг, қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) құрды, оның ішінде 63 000 фунт стерлинг инвестициялар мен несиелерден (1919 жылы 63 000 фунт стерлинг, қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) тұратын. Джордж Дженнисон Джон Дженнисонның үлкен немересі Джон Дженнисон кішімен бірге төраға, хатшы, қазынашы және бірлескен басқарушы директор болды. Джон, Уильям, Анджело және Ричард Дженнисон кіші директорлар кеңесіне тағайындалды, ол «азаматтық кеңес, аз жиналыстар және дау-жанжалдың толық жоқтығы» деп сипатталды. 1924 жылдың 27 қарашасында Дженнисондар Белл Вьюді Гарри Джордж Скиппке 250 000 фунтқа (1924 жылы 250 000 фунт, қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) сатуға келісті, бірақ ол делдал ретінде әрекет етті. 1925 жылдың 6 наурызында Дженнисондар, Скипп және Belle Vue (Манчестер) Ltd деп аталатын жаңа компания тағы бір келісімшартқа қол қойды. Келісім бойынша жаңа компания 1925 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмысты қабылдауға тиіс болды, бірақ трансфер 28 наурызға дейін жүзеге аспады. Жаңа басқарушы директор Джон Генри Айлс басшылығымен бақтар кеңейтіліп, әлемге әйгілі ойын-сауық паркіне айналды.

Кейінгі жылдар

Белль-Вью екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бастап 1950 жылдардың басына дейін қысқа ғана соғыстан кейінгі өркендеуді басынан өткерді. 1960 жылдардың басында ол Пасха күні 150 000 келушіні тарта алды, бірақ он жылдықтың соңына қарай бұл көрсеткіш шамамен 30 000-ға төмендеді, себебі қарсылас ойын-сауық парктерінен бәсекелестік күшейді. Сэр Лесли Джозеф пен Чарльз Форте 1956 жылы Белль-Вьюді сатып алды, бірақ 1963 жылы Форте толыққанды иелігіне алды. Ол зообақты жақсартса да, Форте бақтың тамақтану және көрме орындарын дамытуға көбірек қызығушылық танытты. Белл-Вьюдің соңғы жылдары өрт "тұрақты қауіп" болып саналды. Ең ауыр оқиға 1958 жылы болды, нәтижесінде көптеген ғимараттар, соның ішінде Коронация сарайы қирады. Зообақ зардап көрмесе де, өрт арыстан үйіне жақындап келді, соның салдарынан егде жастағы бір арыстан анасы қатты стресске ұшырап, оны атуға мәжбүр болды. Вандализм мен ұрлық та жиі қайталап тұратын мәселелерге айналды; 1960 жылы белгісіз біреулер зообақтың 38 құсын, оның ішінде 9 пингвиннің өмірін құртып жіберді.

Жануарлар дүниесі

Белл Вью – Англиядағы алғашқы жеке қаржыландырылатын зообақ, ол Ұлыбританиядағы үшінші ірі зообаққа айналды. Дженнисонның бастапқы идеясы бақтардың негізінен ботаникалық экскурсиялар өткізуге арналған болуы керек еді, бірақ жұртшылықтың жануарларға деген қызығушылығы артып, олар өздеріне жеке қызығушылық тудырды. Алғашқы коллекцияда үй құстары мен бірнеше экзотикалық тотықтар болды, бірақ Дженнисон 1842 жылы Манчестер зоологиялық бағы жабылғаннан кейін сатуға мүмкін болмаған жануарларды да сатып алған болуы мүмкін. 1856 жылға қарай Дженнисондар кенгуру, носорог, арыстан, аю және газель қосты. 1871 жылы зообақ төрт жирафты сатып алды, ал келесі жылы Эдинбургтегі Wombwell's Menagerie No.1-ден 680 фунтқа Махарадж атты пілді сатып алды. Махараджды Эдинбургтен Манчестерге пойызбен тасымалдау жоспары, піл пойыз вагонын қиратқаннан кейін тоқтатылды. Сондықтан Махарадж бен оның дрессировщигі Лоренцо Лоуренс Манчестерге дейін 10 күнде, көп қиындықтарсыз жетуге шешім қабылдады. Лоренцо зообақтың бас пил күтушісі болды және Белл Вьюде 40 жылдан астам уақыт қызмет етті. Махарадж 1882 жылы пневмониядан қайтыс болғанға дейін он жыл бойы жұртшылыққа пілмен саяхаттау мүмкіндігін ұсынды. Оның қаңқасы сақталып, бақтың табиғат тарихы мұражайына қосылды. 1941 жылы мұражай жұмысын тоқтатқаннан кейін, қаңқа және басқа экспонаттармен бірге Манчестер мұражайына көшірілді. 1893 жылы Лондондағы Wombwell's Travelling Menagerie-ден шимпанзе сатып алынды. Төрт жасар шимпанзе, Консул, темекі шегуге арналған жакет пен шапан киіп, шөптен жасалған құбырды шекті; ол Джеймс Дженнисонды іскерлік кездесулерге жиі ертіп жүретін. Консул өте танымал болды, ал 1894 жылдың 24 қарашасында қайтыс болғаннан кейін Дженнисондар дереу оның орнын Консул II-мен ауыстырды, ол бақта үш дөңгелекті велосипедпен жүріп скрипка ойнады, кейін велосипедке көшті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жануарларға азық-түлік табу қиынға соқты, бірақ бақтар көбінесе әдеттегідей жұмыс істеді. Бейбітшілік жарияланғаннан кейін, бастапқыда уытты газбен үкіметтік тәжірибелер үшін тағайындалған бірнеше маймыл, гиппопотам, дромедар және зебра сатып алынды. 1921 және 1922 жылдары зообақ екі жануарды сатып алды, олар үлкен сүйіктілерге айналды. 1921 жылы үнді пілі Лил, британдық малайзиялық дрессировщигі Фил Фернандеспен бірге келді. Фил мен Лил 35 жыл бойы ойын-сауық, жарнама және пілмен саяхат ұсынды. 1922 жылы қоңыр аю Франк келді. 40 жылдан кейін қайтыс болған кезде ол "Зообақтың әкесі" деп аталды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жануарларды ұстаушыларға бақтарды бомбалау кезінде қашып кетуі мүмкін қауіпті жануарлармен күресу үшін мылтықтар берілді. Жануарларды тәулігіне 24 сағат күзету үшін түнгі кезек енгізілді. Қауіпті жануарлар тізіміне 13 арыстан, 6 жолбарыс, 2 барс, 1 гепард, 2 тайгон, 3 басқа кішкентай мысық және бірнеше аю кірді. Зообақтың басшылары жергілікті билікті жануарлардан қауіп төнбейтініне көндіре алды, себебі периметр қабырғалары өте биік болды, бірақ күзетшілердің орнына қару-жарақпен қаруланған әскерилер келді. Басқа зообақтар жабылуға мәжбүр болғандықтан, жануарлардың саны артты. Бастапқыда зообаққа азық-түлік рационированиесі бойынша жақсы квоталар берілді, бірақ кейбір азық-түліктер қол жетімді болмады, ал басқаларының бағасы күрт өсті. Банан табу мүмкін емес еді, ал балықпен қамтамасыз ету қиын болды. Нәтижесінде, бағушылар тәжірибе жасауға мәжбүр болды. Теңіз арыстандары азық-түлік тапшылығынан зардап шекті, өйткені оларды балық майына батырылған сиыр етімен тамақтандыруға тырысты. Олар осы тамақты жеп, жақсы өсіп жатқандай көрінсе де, олардың ас қорыту жүйесі бұл ерекше тағамға толы бола алмады, ақырында олар асқазан жарасынан қайтыс болды. Арыстандардың жаңа тамағы – жасыл түсті жылқы еті, ал маймылдар қайнатылған картоппен қоректенді. Көк құстар (көкөніс жетіспеушілігі) мен пингвиндер (балық жетіспеушілігі) өздерінің тамақтануына бейімделе алмады және олар да жеңілді. Алайда көкөністер де аз болған жоқ, өйткені бақ қызметкерлері асхана бақшаларында салат, көкөніс және сәбіз өсірді. Соғыс кезінде жылыту үшін газдың берілуін тоқтатудың салдарынан зообақтың барлық тропикалық балықтары мен тағы бірнеше жануарлар, соның ішінде Перл деп аталатын әйел арыстан мен оның балаларының өліміне әкелді. Манчестерде бомбалау болғанмен, бақтар аз ғана зақымдалды. Сценографиялық темір жолға өрт сөндіруші бомба соқты, ал Рептилиялар үйіне акакак пішіндерінің снарядтары зақым келді. Илес 1957 жылға дейін зообақтың басшысы болып қалды және радио мен теледидар бағдарламаларына қатысып, зообақтың жарнамасын жақсы жасай білді. 1963 жылы жаңа тартымдылық енгізілді – шимпанзелердің шай ішу кеші, ол өте танымал болды. Зообақтың соңғы басшысы Питер Грейсон 1971 жылы қызметке кірді, бірақ сол кезде Белл Вью иелері зообаққа қызығуын жойды және жабылу жақын болды. 1977 жылдың 4 тамызында сағат 10:00-де BBC Radio арнасында Белл Вью зоологиялық бағы 1977 жылдың 11 қыркүйегінде жабылатыны туралы хабарланды. 24 бағушыға жаңалықтар эфирге түсер алдында бір сағат бұрын хабарланды. Себебі компания жылына шамамен 100 000 фунтты құрайтын шығындарды өтей алмайтындығы болды. Жабылуға аз қалғанда, Рептилиялар үйінен бірнеше усыз келеміштер ұрланды, олардың тек біреуі, 3 метрлік питон, табылды. 15 жасар піл Элли Мэй қауіпті болып кеткеніне қарамастан, оны сату қиын болды. Оның азық-түлік шығындары ақталуы қиын болды, бірақ Грейсон оны өлтіруге рұқсат бермеді. Грейсон 1978 жылдың қаңтарында зообақты тастап кеткенімен, ол Элли Мэйге күтім жасау үшін жиі қайтып келді, ол зообақта қалған соңғы жануар болды. Ақырында Роттердам зообағы оны қабылдауға келісті және пілді Нидерландыға тасымалдау жоспары жасалды. Бірақ Элли Мэй орыннан қозғалмай, бір түндік пневмония мен жүрек жеткіліксіздігінен ауырды. Грейсон мен ветеринар дәрігері Дэвид Тейлор оның жазылмайтынын сезіп, оны өлтіру үшін мергенді шақырды. Зообақтың жабылуына жұртшылықтың реакциясы "біраз бейтараптық" болды, тек аз ғана наразылықтар болды. Есіктер ресми жабылу күнінен сәл кейін, қарашаның басына дейін, төмендетілген бағамен келушілерге ашық болды, сол кезде жануарлардың көп бөлігі шамамен 100 000 фунтқа сатылды. 1960 және 1970 жылдары баллрумда Джимми Савильдің Top Ten Club сияқты дискотекалар да өткізілді.

Патшалар сарайы

1910 жылы ашылған Корольдер залы шайхана немесе шай бөлмесі ретінде қайта жабдықталды, 1928 жылы кеңейтіліп, 7000 адамға сыйымды “шай қасықшасы тәрізді арена” ретінде қайта құрылды. “Корольдер” деген ат оның құрылысының алты апталық кезеңінде таққа отырған екі патша – Георг V және Эдуард VII-ге құрмет көрсету мақсатында таңдалды. Зал “Демонстрациялар, көрмелер, қоғамдық жиналыстар және т.б.” өткізу үшін арналған және 1970 жылдарға дейін танымал концерт алаңы болды, онда Джими Хендрикс, The Who, Нэт Кинг Коул, The Rolling Stones, Леонард Коэн, Джонни Кэш және Led Zeppelin сияқты әртістер өнер көрсетті. 1942 жылы Кингс-холл Hallé оркестріне үй болды, оның бұрынғы орны – Манчестердегі бомбалау салдарынан зардап шеккен Ертіс сауда залы болды; оркестр 30 жылдан астам уақыт бойы Белл-Вьюде концерттерін жалғастырды. 1961 жылдан 1966 жылға дейін зал ішінде бинго ойындары өткізілді. 3500 ойыншыға дейін сыйымдылығы бар бұл орын “әлемдегі ең ірі бинго клубы” деп жарнамаланды. Залда көптеген көрмелер де ұйымдастырылды, ол өзінің кең алаңымен Лондоннан тыс ең үлкен шаралар өткізу орындарының бірі болды. 1956 жылы үш көрмені бір уақытта өткізу үшін зал үш бөлікке бөлінді. 1982 жылдың 14 ақпанында зал тастаған соңғы музыка – Солтүстік-Батыс әуесқой мыс құбырлы оркестрлер чемпионатында өнер көрсеткен Glossop School Band тобының 1700 көрермен алдындағы өнері болды. Зал 18 ай бұрын Espley Tyas Development Group құрылыс компаниясына сатылған және сол кезде жерді қайта жаңарту үшін бұзу жоспарланған еді. Сату туралы жаңалық жергілікті белсенділер тобының құрылуына себеп болды, олар залды сақтап қалу үшін 50 000 адам қол қойған петицияны ұйымдастырды. 1983 жылы көрме залдары Mullet Ltd. компаниясына сатылды, бірақ Манчестер орталығында жаңадан ашылған G Mex көрме және конференция орталығының бәсекесі олардың жабылуына тікелей себеп болды. 1987 жылы бұл жер Британдық автомобиль аукционы тобына сатылды, ал ғимараттар ірі автомобиль аукционы орталығына орын беру үшін бұзылды.

Қамтамасыз ету

Қақпалар келушілер үшін сағат 10:00-ден 22:30-ға дейін ашылды. Бақшалар маңындағы киосктерде Белл-Вьюдің мұз фабригінде жасалған жеңіл тағамдар мен балмұздақтар сатылды. Түскі аспаздыққа арналған ыстық су бөлмелері, әрқайсысы 3000-ға дейін қонаққа арналған, сусынға ыстық су және өз пикниктерін әкелген келушілерге ыдыс-аяқ ұсынды. Бақтардың үш кіреберісіне де лицензиялы қонақ үйлер салынды. 1851 жылы салынған және 1985 жылы бұзылған Лонгсайт қонақ үйі кіреберістің бір бөлігі болды. 1876 жылы салынған Лейк қонақ үйі Белл-Вью келушілеріне тиесілі жылқыларды тегін тұраққа қою мүмкіндігін ұсынды. 1929 жылы кеңейтіліп, 1960 жылы концерт залы қосылды, онда түнгі ойын-сауық ұйымдастырылды. 1980 жылдары жабылғаннан кейін қонақ үй бұзылды. От шашу көрсетілімдерінде нақты адамдар мен қару-жарақтар қолданылды, олардың кейбіреулері, 1866 жылғы Снайдер мылтықтары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жергілікті қорғаныс жасағының мүшелеріне берілді. Алғашқы көрсетілім, 25 адам, 300 зымыран, 25 "ірі снаряд" және 50 римдік шамы қатысқан Алжирді бомбалауды қайта жаңғырту, 18 000 көрерменмен тамашаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде зымырандарды қолдануға тыйым салынғандықтан, көрсетілімдер жалғасты. 1915 жылғы көрсетілімнің тақырыбы қазіргі оқиғаларды бейнелейтін "Марна шайқасы" болды; 1916 жылы ол "Фландриядағы соғыс" болды, оның барысында бір көрермен оқиғаға соншалықты қызығып, көлден өтіп, "шайқасқа" қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталатынын болжап, 1933 жылғы көрсетілім "Лондонға жасалған әуе шабуылы" деп аталды. Соңғы әсем от шашу көрсетілімі 1956 жылы Робин Гуд және оның серіктері тақырыбында өтті.

Цирк

Бірінші Белль-Вью циркі 1922 жылы өтті, бірақ ол сәттілікке жете алмады. Келесісі 1929 жылы, компания Blackpool Tower Company компаниясымен келісім шарт жасасқаннан кейін, кейіннен Корольдер залында жыл сайын өткізілетін Рождестволық шараға қатысатын артистер мен жабдықтарды ұсыну үшін ұйымдастырылды. Блэкпулден алғаш келгендердің бірі – "рингмейстерлердің ханзадасы" атымен танылған рингмейстер Джордж Локхарт. Локхарт 1970 жылы 90 жасқа толғанда зейнеткерлікке шыққанға дейін 43 жыл бойы рингмейстер болып қызмет етті. Оның орнын Данияда туған Нелли Джейн екі жылға басты, сосын оны соңғы рингмейстер Норман Барретт алмастырды. Циркке адал қызмет еткендердің бірі – резидент-топ жетекшісі және Белль-Вьюдің музыкалық директоры Фред Бонелли болды. Көптеген қойылымдарда жануарлар да болды, мысалы, Юджин Вайдманның жолбарыстар мен аюлардан құралған тобы, Торсон Кохрман және оның шаруа қожалықтары, Вилли Мулленнің Кавказдық атты әскері мен понилері, Мисс Вендидің орындаушы көгершіндері және Гарри Беллидің атпен жүрген жолбарысы. Жануарлар қойылымдарынан бөлек, акробаттар, күштілер мен клоундар да болды, олардың екеуі – клоун Джеко және оның серігі "Кішкентай Билли" Мерчант, Белль-Вьюде отыз жыл бойы өнер көрсетті. Корольдер залы сатылудан бұрын 1981 жылы соңғы цирк өтті. Одан кейін бірнеше жыл цирк автотұраққа, содан кейін Хайд Роудтағы бақтардың бас қақпасының қарсы жағындағы бос жатқан жердегі шатырға көшті.

Спорттық нысандар

1887 жылы жеңіл атлетика стадионы салынғаннан бастап, спорттық жарыстар Белль-Вьюде қалыпты құбылысқа айналды.

Грейхаунд жарыстары

Грейхаунд жарыстары 1926 жылы Белл Вьюге, Ұлыбританиядағы грейхаундтар үшін арнайы салынған алғашқы стадионда енгізілді, оның құрылысы 22 000 фунт стерлингке бағаланды. Стадион Belle Vue компаниясы Greyhound Racing Association (GRA) компаниясына жалға берген жерге салынды. Аталған компанияның төрағасы – сэр Уильям Джентль, ол сонымен қатар Belle Vue (Manchester) Ltd компаниясының төрағасы болды. 1937 жылы бұл жер GRA-ға сатылды, бірақ оны грейхаунд жарыстары үшін пайдалану шарты қойылды.

Жылдамдық жолы

Белль-Вьюмен аты бірге кеткен шаралардың бірі – 1928 жылғы 28 шілдеде жаңа салынған грейхаунд жарыс аренасында қолға алынған спидвей (сол кезде топырақ жол жарысы деп белгілі болған). Бұл спорт өте танымал болды, соның салдарынан 1887 жылғы жеңіл атлетика алаңы 1929 жылғы 23 наурызда ашылған спидвей стадионына айналдырылды. Ол кезде бұл елдегі, тіпті әлемдегі ең ірі, арнайы салынған спидвей стадионы болды. Көп ұзамай ол «Белль-Вью Эйс» командасының алғашқы үйіне айналды, бірақ футбол, крикет, регби лигасы («Белль-Вью Рейнджерс»), бейсбол, автокөлік жарысы және теннис сияқты көптеген басқа да шаралар үшін де пайдаланылды. Стадион 40 мың көрерменді қабылдайтын болатын. Спидвей мотоциклеттері ағаш спиртімен (доп деп аталған) жұмыс істегендіктен, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отын үлестіріліміне ұшырамады, жарыстар тоқтамай жалғасты, бірақ бақтағы көптеген басқа да көңіл көтеру орындары жабылуға мәжбүр болды. «Белль-Вью» 1982 жылы стадионды сатты, бірақ спидвей жарыстары 1987 жылға дейін жалғасты. Соңғы шара – 1987 жылғы 14 қарашада өткізілген автокөлік жарысы болды, одан кейін стадион британдық автомобиль аукционы тобына сатылып, сөйілді. «Белль-Вью Эйс» командасы 1929 жылы бастаған алғашқы үйіне, грейхаунд стадионына қайта оралды.

Бокс және күрес

1920-жылдардың соңынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Белль-Вью "Еуропаның бокс орталығы" атанды. Жекпе-жектер Кингс-холлда өтті, соғыстан кейінгі жылдары танымалдылығы төмендегенімен, 1964 жылы Терри Даунс пен Уилли Пастрано арасындағы әлем чемпионаты жекпе-жегі телеарнада көрсетілді. Бірінші күресу жарысы 1930 жылдың 15 желтоқсанында Кингс-холлда өтті және көпке танымал болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа үзіліс болды, бірақ іс-шаралар 1981 жылға дейін жалғасты, оларды 5000-ға дейін көрермен тамашалады. Көрікті ойыншылардың қатарында Джек Пай болды, оның командасының жеңісіне шамамен 34000 көрермен жиналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ойындар тоқтатылды, ал 1945 жылы қайта басталғанда клуб "Белль-Вью Рейнджерс" деп аталды. Белль-Вью 1955 жылы жалдау мерзімі біткенде жаңартпауға шешім қабылдады, себебі бұл келісім "қаржылық салмақ" болып шықты, және команда таратылды.

Футбол

1920 жылы «Манчестер Ситидің» Хайд Роуд алаңындағы өрттен кейін клуб «Белл Вью» атлетика стадионына көшуді қарастырды, бірақ ол тым кішкентай болып танылды. «Белл Вью» директоры Джон Генри Айлс пен Джон Айртонның ықпалымен «Манчестер Централ» құрылды және өз алаңындағы ойындарын спидвей стадионында өткізді. «Манчестер Централдың» «Белл Вьюде» өткізген алғашқы матчтарының бірі 1928 жылдың қыркүйегінде ФА кубогының иегері «Блэкберн Роверс» командасына қарсы болды. Клуб 1930 және 1931 жылдары Футбол лигасына қосылуға сәтті болмады; дем бітіп, клуб әлсіреп, 1934 жылы таратылды.

Қазіргі күн

1963 жылы бұрын Ұлы көл деп аталған Жоғарғы көл толықтырылды және оның орнында, көл қонақ үйінің артында, 32 жолақты он тікпелі боулинг алаңы салынды. Белль Вью Гранада Боули деп аталған бұл орталық 1965 жылы ашылды және «солтүстіктің ең сәнді орталығы» деп жарнамаланды. 1983 жылы, Белл Вьюдің қалған бөлігі жабылғаннан кейін, ол First Leisure Group компаниясына сатылды, және боулинг біршама уақытқа созылды. 1985 жылы тұрақ орнының бір бұрышына снукер клубы салынды. 2010 жылы Белл Вьюден қалғаны – грейхаунд стадионы және снукер клубы ғана; алғашқы бақтар мен ойын-сауық паркі қазір өнеркәсіптік және тұрғын үйлерге айналдырылған. 2008 жылы Манчестердің суперказино құруға жасаған талпынысы сәтсіз аяқталғаннан кейін, жергіліктік топтар аймақта «Белл Вьюдің мұрасын» дамытатын «сызықтық парк» салуды ұсынып, лоббилеуді бастады. Онда жаңа зообақ, бұғылар паркі және ойын-сауық паркі болуы жоспарланған еді.