Кіріспе

Жылжымалы тіректі аспа – жеңіл автомобильдерге арналған тәуелсіз алдыңғы аспаның бір түрі. Доңғалақтың осі мен доңғалақ жинағы тік тіреуге немесе корольдік тіреуге бекітіледі, ол шассиге бекітілген буксалар арқылы жоғары-төмен жылжиды, көбінесе көлденең тіреулердің бөлігі ретінде, кейде дәстүрлі арқалық біліктерге ұқсас, бірақ шассиге қатты бекітіледі. Рульді басқару осы тіреудің де айналуына мүмкіндік беру арқылы жүзеге асырылады. Жылжымалы тіректі тәуелсіз аспа алғаш рет 1898 жылы Decauville компаниясы қолданды, бұл автокөліктегі тәуелсіз алдыңғы аспаның алғашқы тіркелген мысалы. Бұл жүйеде доңғалақтың осі доңғалақтың астындағы тіреуге бекітілді, ол шассидің алдыңғы бөлігіне бекітілген көлденең осьтегі букса арқылы жоғары және төмен жылжиды. Тіреудің жоғарғы бөлігі бекітіліп, көлденең жартылай эллипстік жапырақ серіппесінде бұрылады. Бұл жүйені бірнеше жылдан кейін Sizaire Naudin көшірді. 1904 жылы Нью-Джерсилік өнертапқыш Дж. Уолтер Кристи тік спиральді серіппелермен жылжымалы тіректі аспа жүйесін енгізді, бұл кейінірек Lancia компаниясының 1922 жылғы Lambda моделінде қолданған нәрсеге ықпал еткен болуы мүмкін. Lancia 1950 жылдардың Appia-сына дейін жылжымалы тіректі аспамен жалғастырды. Өз кезегінде, Nash компаниясы бір жыл бойы оның 600 моделінде оны көшірді. Жылжымалы тіректі аспа жүйелерін бірнеше циклкөлік өндірушілер, француздық Tracta өндірушісі және бірнеше прототиптік көліктерде де қолданды. 1909 жылы H. F. S. Morgan ұқсас жүйені енгізді, ол жылжымалы доңғалақты тіреуді бекітілген тіреуге орнату арқылы, алдымен Morgan Motor Company циклкөліктерінде, содан кейін олардың қазіргі уақытқа дейінгі машиналарында қолданды. Morgan дизайны, кейінірек жасалған көптеген дизайн сияқты, инвертті жылжымалы тіреу болып табылады; тіреу шассиге бекітіледі, ал доңғалақтың осі осы тіреудің үстінен жылжитын гильзамен тасымалданады. Жылжымалы тіректі жүйенің кемшілігі – дифференциалдық аспа қозғалысымен іздің өзгеруі, мысалы, бір доңғалақ кедергіден өтетін кезде (жоғарыдағы суретте көрсетілгендей). Бұл әсіресе іздің тар болған жағдайларда (мысалы, циклкөліктерде) аспаның қозғалыс ауқымымен байланысты маңызды мәселе болып табылады. Истинно із – АВ үшбұрышының АС немесе АД гипотенузасы, мұнда АВ – бекітілген тіреу аралығы. Дегенмен, көптеген аспа түрлері, мысалы, маятник осінің де ұқсас мәселелері бар. Іздің өзгеруі көбінесе доңғалақтың бұрылыс бұрышындағы өзгерістерден кем маңызды деп есептеледі, ол жылжымалы тіректі жүйеде дерлік болмайды (аспа геометриясын қараңыз). Бұл аспа жүйесі сирек кездеседі, бірақ ең танымал Lancia Aurelia купесінде (1950–58) қолданылған.