Кіріспе

Адамда кездесетін ақуыз. Сукцинат дегидрогеназа кешенінің C суббірлігі, сондай-ақ митохондриялық сукцинат дегидрогеназа цитохром b560 суббірлігі деп аталады, бұл адамда SDHC генімен кодталатын ақуыз. Бұл ген трикарбон қышқылы циклының және митохондрияның аэробты тыныс алу тізбектерінің маңызды фермент кешені – митохондриялық II кешен деп те аталатын сукцинат дегидрогеназаны құрайтын төрт ядролық кодталған суббірліктің біріне кодтайды. Кодталған белок – каталитикалық ядроны құрайтын кешеннің басқа суббірліктерін ішкі митохондриялық мембранаға бекітетін екі интегралды мембраналық белоктың бірі. Бұл геннің әртүрлі хромосомаларда бірнеше туысқан псевдогендері бар. Бұл гендегі мутациялар феохромоцитомалар мен параганглиомалармен байланысты. Транскрипттың баламалы тігілу нұсқалары сипатталған.

Құрылымы

SDHC ақуызын кодтайтын ген ядролық, тіпті ақуыз митохондрияның ішкі мембранасында орналасқан. Адамдардағы геннің орны бірінші хромосоманың q21 локусында. Ген алты экзонға бөлінген. SDHC гені 169 аминқышқылынан тұратын 18,6 кДа салмақты ақуызды шығарады. SDHC ақуызы – ішкі митохондриялық мембранада орналасқан төрт суббірлікті сукцинат дегидрогеназа (II кешен) ақуыз кешенінің екі трансмембраналық суббірлігінің бірі. Екінші трансмембраналық суббірлік – SDHD. SDHC/SDHD димері SDHB электрондық тасымалдау суббірлігімен байланысты, ал ол өз кезегінде SDHA суббірлігімен байланысады.

Функция

SDHC ақуызы – сукцинат дегидрогеназасын құрайтын төрт ядролық кодталған кішібөлімшелердің бірі, сонымен қатар электрондар тасымалдау тізбегінің II кешені ретінде де белгілі. Бұл лимон қышқылы циклының және митохондрияның аэробты тыныс алу тізбектерінің маңызды фермент кешені. Кодталған ақуыз – кешеннің каталитикалық ядросын құрайтын басқа кішібөлімшелерді ішкі митохондриялық мембранаға бекітетін екі интегралды мембраналық ақуыздың бірі.

Клиникалық маңызы

Бұл геннің мутациясы параганглиомамен байланысты. SDHC генінде 30-дан астам мутация табылды, олар тұқым қуалайтын параганглиоманың 3-типті феохромоцитома қаупін арттырады. Бұл жағдайға шалдыққан адамдарда параганглиома, феохромоцитома немесе екеуі де болуы мүмкін. SDHC генінің тұқым қуалайтын мутациясы адамды бұл жағдайға көбірек бейімдейді, ал тұқым қуалайтын параганглиоманың 3-типті феохромоцитомасын тудыру үшін SDHC генінің қалыпты көшірмесін жоятын соматикалық мутация қажет. SDHC генінің тұқым қуалайтын мутацияларының көпшілігі SDHC ақуызының аминқышқылдық тізбегіндегі бір ғана аминқышқылды өзгертеді немесе нәтижесінде қысқартылған ақуыз түзеді. Соның салдарынан SDH ферментінің активтілігі азайған немесе толығымен жоқ болады. Мутацияланған SDH ферменті сукцинатты фумаратқа түрлендіре алмайтындықтан, сукцинат жасуша ішінде жиналады. Сукцинаттың артық мөлшері гипоксияға сезімтал факторларды (ГСФ) бұрмалап тұрақтандырады, олар да жасушаларда жиналады. ГСФ-тың артық мөлшері жасушалардың бөлінуін күшейтеді және қажеттілік болмаған жағдайда қан тамырларының пайда болуын тудырады. Жылдам және бақыланбайтын жасушалардың бөлінуі, жаңа қан тамырларының пайда болуымен бірге, тұқым қуалайтын параганглиома феохромоцитомасы бар адамдарда ісіктердің пайда болуына әкелуі мүмкін.