Кіріспе

Банк де л'Индокине (баск də lɛ̃dɔʃin), бастапқыда Банк де л'Индокине ("Индокитай банкі") – 1875 жылы Парижде Азиядағы француз отаршылдық дамуын қаржыландыру үшін құрылған банк. 1952 жылға дейін Индокитайда (және 1967 жылға дейін француз Тынық мұхиты аймақтарында) эмиссиялық банк ретінде, орталық банк сипаттамаларының көптеген белгілерімен, ол Француз Индокитайы, Француз Индиясы, Жаңа Каледония, Француз Полинезиясы және Джибутидің қаржылық тарихында, сондай-ақ Қытай мен Сиамдағы француз қолдауындағы кәсіпорындарда маңызды рөл атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол эмиссия құқығын жоғалтты, бірақ Францияда өзін инвестициялық банк ретінде жаңартты және Сауд Арабиясы мен Оңтүстік Африка сияқты басқа елдерде жаңа жобаларды дамытты. 1972 жылы Compagnie Financière de Suez Банк де л'Индокине акцияларының басым бөлігін сатып алды, содан кейін 1975 жылы оны өзінің еншілес банкімен біріктіріп, Banque Indosuez құрды, ол 1996 жылдан бері Crédit Agricole универсалды банктік тобының құрамында.

Бастапқы және құрылуы

Француздық Вьетнамды жаулап алудың алғашқы кезеңдерінен кейін, 1864 жылы Comptoir d'escompte de Paris (CEP) француздық Кочинкинада кеңселер ашты, сондай-ақ Пондичерри, Калькутта, Бомбей, Шанхай, Гонконг және Йокогама қалаларында да жұмыс істеді. Осы арада, бәсекелес Crédit Industriel et Commercial (CIC) Гонконг пен Шанхай банкісінің Париждегі тілшісі болды және Франция президенті Патрис де МакМахонның консервативті католик әкімшілігінде күшті саяси қолдау тапты. 1870-ші жылдардың басында екі банк француз Индокитайында ақша шығару құқығына ие болатын мекеме құру үшін бәсекелестік жобалар жасады. БППБ-ның басқарма мүшесі және CEP төрағасы жаңа кәсіпорынның құрылтайшы төрағасы болды, ал оның құрылтайшы директоры (бас менеджері) CEP директоры Пьер Жирод болды. Құрылғалысымен ол Сайгон мен Пондичерридегі CEP-тің бұрынғы филиалдарына иелік етті, сондай-ақ Франция Банкінің банкноттарына қол жеткізді. 1885 жылғы Тенцин келісімінен кейін Франция Аннам мен Тонкинге қарай солтүстікке қарай отарлық билігін нығайтты. CEP-тің бәсекелестері, әсіресе Société Générale, Банк де л'Индокине кеңейтілген аумақта несие және банк қызметін монополиялайды деп қорқыды. Франция үкіметі, оның орташа республикалық бағытын CEP консервативті Société Générale-ге қарсы қолдады, бұл жағдайды пайдаланып, Банк де л'Индокинеге несие беруді ұлғайтуға және Индокитай экономикасына көбірек қолдау көрсетуге шақырды. 1887 жылы компромистік шешім қабылданды, оған сәйкес Société Générale Банк де л'Индокинеге шағын акционер ретінде қосылды, капиталдың өсуі арқылы жабылып, Société Générale-дің 15,5 пайыздық үлесіне әкелді. Осы арада банктің ақша шығару құқығы 1888 жылдың ақпан айында Аннам мен Тонкинге, сондай-ақ Жаңа Каледонияға берілді. Қайта құрудан кейін CEP басқармадағы он бір орынның төртеуін, CIC үшеуін, Société Générale мен БППБ-ге бір-бір орынды иеленді. CEP-тің ықпалы 1889 жылы құлдырағаннан кейін азайды, бірақ ол 1890 жылы бір басқарма мүшесімен Comptoir national d'escompte de Paris (CNEP) ретінде қайта оралды және 1892 жылы Банк де л'Индокине төрағалығын қайта алды. Осы күннен бастап Банк де л'Индокине Париж банктік қауымдастығының Үнді-Тынық мұхиты аймағындағы қызметі үшін бірлескен құрал ("établissement de place") болды. Бұл эволюция 1896 жылы Египетке және Үндістанға кеңейтілген Crédit Lyonnais банкі Банк де л'Индокине капиталына және басқармасына кірген кезде аяқталды. Ол 1897 жылы ақпанда Бангкокте, Кантон мен Ханкоуда (қазіргі Уханның бөлігі), 1902 жылы тамызда Баттамбангта (сонда Сиамда), Сингапурда, 1907 жылы шілдеде Тяньцзинде, 1910 жылы Пекинде және Юньнань Фуда (қазіргі Куньмин) кеңселер ашты. Банк де л'Индокине алғаш рет Сайгондағы жаңа нысанда өзінің пиастрлық банкноттарын басып шығарды. 1900 жылы банктің Шанхайдағы кеңсесі Боксерлер көтерілісін басуда халықаралық экспедициялық корпустың француздық үлесін қаржыландыруға қатысты және кейіннен Боксерлер өтемақысын басқаруда француз үкіметінің мүддесін білдірді. Банк де л'Индокине француз үкіметінің өтініші бойынша бірнеше рет жаңа аумақтарға кірді. 1908 жылы шілдеде ол Джибутидегі Железнодорожный компанияны қаржыландыру үшін Джибутиде кеңсе ашты. 1918 жылы ол Владивостокта Сибирь интервенциясы кезінде одақтастардың әскери базасына қызмет көрсету үшін кеңсе ашты. 1921 жылдың шілдесінде Шанхайдағы және Қытайдың басқа жерлеріндегі француздық кәсіпорындарды қаржыландыру үшін 1913 жылы Банк де л'Индокинемен бәсекелесу үшін құрылған Банк Индустриаль де Китай (BIDC) Франция Сыртқы істер министрлігі мен БППБ-дан алған қолдауына қарамастан құлдырады. Соңғысы BIDC-тің сауықтыру активтерін сатып алды, ал қалған бөлігін Банк де л'Индокине нашар банк ретінде, Société française de gérance de la BIDC басқарады, ал ақыр соңында 1925 жылы Франко-қытай банкі (BFC) ретінде қайта құрылымдалды. Банк де л'Индокине БФК-нің маңызды мүдделі тұлғасы болды, сонымен бірге БППБ және Жаңа Каледониядағы Société Le Nickel. Ол 1926 жылы Гуанчжоуванның француздық жалға алынған аумағында Форт-Байарда (қазіргі Чжанцзян) және Чэнь-Тху мен Нам-Джин қаласында кеңселер ашты. 1930 жылы Француз үкіметімен келіссөздер жүргізіп, Банк де л'Индокине француздық Индокитайлық пиастрды күміс стандартынан (ол кездегі қытаймен бірге, сол кезде оны 1935 жылы тастап кеткен) алып тастады және алтын стандартқа енгізді. 1936 жылы пиастр алтын стандартынан алынып тасталды, сонымен бірге француз франкімен бірге 1 пиастр үшін 10 франк мөлшерлемесімен айырбасталды. 1920 жылдары француз парламенті Банк де л'Индокине ақша шығару құқығын тек ...

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Банк де л'Индокинеге Пол Боден төрағалық етті, ол 1940 жылдың жазында Виши Франциясының алғашқы сыртқы істер министрі болған еді. 1941 жылы Банк де л'Индокине өзінің бәсекелесі Банк де Пари және Дес Пейз Бас акцияларының бір бөлігіне ие болуға рұқсат алды. Банк де л'Индокине, BPPB сияқты, Франция азат етілгеннен кейін ұлттандырудан құтылып қалды, тіпті Боден ұлтқа пайдасыз деп танылғанмен. 1940 жылы банк Лондон мен Йокогамада кеңселер ашты, ал 1942 жылдың қарашасында соңғысын Токиоға көшірді, ол 1945 жылдың қыркүйегіне дейін жабылмады. Жапондық оккупация кезінде 1942 жылдың басында Гонконг пен Сингапурдағы банк кеңселері қызметін тоқтатты, ал Қытайдағы кеңселер дерлік толыққанды жұмысын тоқтатты. Пондичерриде 1940 жылдың 22 маусымындағы келісім туралы жаңалық қорқынышпен қабылданды және Банк де л'Индокинеге қарсы банктік шабуылға әкелді. Бұл өз кезегінде Француз Индиясының губернаторы Луи Бонвиннің Виши Франциясына адалдығын қайта қарастырып, Ертекті Францияға қосылуына ықпал етті, бұл банкке Британдық Радждан қаржылық қолдау алуға мүмкіндік берді.

Соғыстан кейінгі тарих

Банк де л'Индошинаның болашағы Францияның азат етілуінен кейін қалыптасқан жаңа саяси ахуалда белсенді талқыланды. 1945 жылы француз үкіметі француз Индокитайлық пиастрдың құнын 10 француз франкінен 1 пиастр есебімен 17 француз франкіне қайта бағалауға шешім қабылдады. Бұл шешім «пиастр ісі» деп аталатын контрабанда мен жемқорлықтың бастауы болды; сол жылы CFP франкі Француз Полинезиясы мен Жаңа Каледонияда пиастрдың орнына валюта ретінде қолданыла бастады. 1947 жылы ұзақ келіссөздерден кейін Банк де л'Индошина қаржы министрі Морис Шуманның таңған жоғары бағасына қарамастан, француз үкіметінің 20 пайыздық үлесін қайта сатып алу туралы шешімді мақұлдады. Оның эмиссия құқығы заңмен жойылды, бірақ 1949 жылдың наурызында Джибутиде, 1951 жылдың желтоқсанында Индокитайда (құқық Камбоджа, Лаос және Вьетнам мемлекеттерінің эмиссия институтына берілді) және 1967 жылдың наурызында Француз Полинезиясы мен Жаңа Каледонияда іс жүзінде сақталды. Осы уақытта Банк де л'Индошина Франциядағы белсенді инвестициялық банк және халықаралық деңгейде бөлшек сауда мен коммерциялық банк ретінде дамыды, француз одағы болып қайта аталған колонияларда және Оңтүстік Африка сияқты басқа елдерде кеңейді. 1945 жылы Жапония жеңілгеннен кейін Қытайдағы банктің қызметі жандана түсті (Гонконг пен Сингапурдағы кеңселер де осыған қатысты), 1949 жылы Қытай азамат соғысында коммунистер жеңгеннен кейін біраз уақыт сақталды. Жаңа Гебридтерде, қазіргі Вануатуда, ол 1948 жылы Порт-Вилада филиал ашты, ал 1950 жылдары Луганвиллде кеңсе ашты. Сондай-ақ, 1951 жылы Малайзияда, 1953 жылы Токиода (қайта), 1957 жылы Лозаннада филиалдар ашылды. Дегенмен, 1950 жылдардың басында Индокитай банктің табысының жартысынан астамын құрады. 1953 жылы банк Лаостың Вьентьян қаласында филиал ашты. 1954 жылғы Женева конференциясынан кейін Солтүстік Вьетнамды француздар жоғалтқаннан кейін, ол 1954 жылы Ханойдағы филиалдарын, Хайфонгта, Чэнь-Тхуда, Да Латта және Данангта жабуға мәжбүр болды. Банк де л'Индошина өзінің бірнеше мүлігін, соның ішінде Сайгондағы бас кеңсесін, жаңа құрылған Вьетнам Республикасының орталық банкі – Вьетнамның Ұлттық банкіне сатты. Ол Индокитайдағы қалған қызметін Сайгондағы еншілес компаниясы – Банк Франсуаз де л'Ази ретінде қайта ұйымдастырды. 1954-1955 жылдары Банк де л'Индошина француз Индиясының іс жүзінде таратылуына байланысты Пондичерридегі қызметін тоқтатты; оның бөлімшесін Үндістанның теңіздегі банкі сатып алды. 1963 жылы Камбоджадағы оның қызметі мемлекеттендірілді. 1950 жылдардың басында Банк де л'Индошина басқа банктерде де аз үлеске ие болды, олардың ішінде Банк де Пари және де де Бас елдері (1941 жылы сатып алынған), Кредит Фонсье д'Алжир және Тунис, Банк индустриель де л'Африка дю Норд (Алжир), Банк коммерциал африка (Батыс және Орталық Африка), Банк Саббаг (Ливан) және Франко-қытай банкі бар еді. 1902 жылдың шілдесінде ол Анри Пол Нено жобалаған және қазірге дейін сақталған 15 бис, Лаффитт көшесіндегі жаңа бас кеңсесіне көшті. 1922 жылдың наурыз айында банк 1913 жылы салына бастаған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтатылған жаңа және үлкен ғимаратқа көшті. Бұл ғимарат Рене Патуйяр Демориан жобалаған 96-шы бульвар Хаусманн көшесінде орналасқан. Бұл ғимарат 1990 жылдардың соңына дейін Banque Indosuez-тің бас кеңсесі болып қызмет етті. Ол 2000 жылдардың ортасында Жан Жак Оридің жобасы бойынша сақталған бастапқы фасадының артында кеңейтіліп қайта салынды.

Индокитай

Банктің Сайгондағы түпнұсқалық және Азиядағы негізгі қызмет орталығы Ви каналының жағалауындағы Quai de Belgique (қазіргі vi) -де, оның Бэн Нге өзеніне құйылғаннан шығысқа қарай орналасқан. Оның соңғы қайта құруы сол жерде, Société d'Exploitation des Établissements Brossard et Mopin компаниясы, Биен Хоадан гранит пайдаланып, 1930 жылдың соңында аяқталып, 1931 жылы ашылды. Ол сәулетші fr. жасаған, кейбір сыртқы бөлшектері Чам және Кхмер сәулетінен шабыттанған, және үлкен арт-деко атриумы бар, әсем неоклассикалық стильде салынған. Бұл ғимарат 1955 жылы Вьетнам Республикасының жаңа орталық банкі – Вьетнам Ұлттық банкіне сатылып, берілді, ал 1976 жылдың шілдесінде Сайгон құлдырағаннан кейін Вьетнам Мемлекеттік банкіне өтті. 2016 жылы вьетнамдық билік ғимаратты қорғалатын ұлттық мұралар тізіміне қосты. 1955 жылдан 1975 жылға дейін Banque française de l'Asie, Banque de l'Indochine-нің Оңтүстік Вьетнамдағы еншілес компаниясы, Сайгондағы кеңсесі, сондай-ақ Quai de Belgique-де, Диетелм тобының бұрынғы ғимаратында болды. Банктің Ханойдағы кеңсесі 1887 жылы ашылды, ал 1901 жылы Хоан Кьям көлінің шығыс жағындағы Пауль Берт алаңына қараған Амираль Курбет бульварындағы үлкен ғимаратқа көшірілді, қазір Vườn hoa Chí Linh (Hà Nội). Ол 1930 жылдың соңында қайтадан алаңның шығыс шетіндегі жаңа және сәнді арт-деко ғимаратына көшірілді, оны жергілікті мердігер Aviat-тың қызғылт бетоннан салған және сәулетшілер fr. және fr. жобалаған. Жаңа ғимаратты ресми түрде генерал-губернатор Eugène Robin салтанатты түрде ашты. Бұрынғы орын банк қызметкерлері үшін тұрғын үй болып қайта құрылды. 1954 жылы Ханойдағы филиалды Вьетнам Ұлттық Банкі (Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, 1960 жылы Вьетнам Мемлекеттік Банкі деп қайта аталды) өз қолына алды және содан бері орталық банктің бас кеңсесі болып табылады. 1885 жылы құрылған Хайфонг филиалы архитектор Collet жобалаған жаңа ғимаратпен ауыстырылды және 1955 жылдан бері Вьетнам Мемлекеттік Банкі пайдаланады. Наминь кеңсесі 1926 жылы уақытша жерде құрылды және Вьетнам Мемлекеттік Банкі әлі күнге дейін пайдаланатын, сәулетші fr. жобалаған ғимаратқа көшірілді. Банк де л'Индокине кеңсесі Пномпенде 1890 жылдардың басында салынған және 20 ғасырдың басында қайта салынған. 1965 жылы камбоджалық өнеркәсіпші Ван Тхуан оны сатып алып, өз кәсіпорындарының бас кеңсесін жасады. Ол 1969 жылы Гонконгқа қоныс аударды, ал Камбоджадағы мүлкін 1975 жылы Қызыл Кхмер режимі иеліктен шығарды. Содан кейін ғимаратты Камбоджа Ұлттық Банкі иеленді. 2003 жылы Ван Тхуанның отбасы ғимаратты Камбоджа билігінен сатып алып, кейіннен оны қайта жаңартты. Оның қызы Ван Порленг 2007 жылдың желтоқсан айында Ванның брендімен француздық жақсы тамақтану мейрамханасын ашты.

Тайланд

Бангкоктағы филиал ғимараты 1908 жылы құрылысы аяқталды. Оны Howarth Erskine инженерлік фирмасы салған, және Чао-Фрая өзенінің жағасындағы әсерлі неоклассикалық ғимарат ретінде бой көтерді. Ол Сой Шарон Крунг 40 көшесінің соңындағы Шығыс Азия ғимаратының қасында орналасқан, қазір Бангкок Рим-католик архиепископиясының кеңселеріне иелік етеді.

Қытай

Банктің Шанхайдағы №29 Бундтағы ғимараты 1914 жылы жергілікті Atkinson & Dallas сәулет фирмасының жобасы бойынша салынды. Қазір ол China Everbright Bank-тың Шанхай Банды (Waitan) тармағы болып табылады. Ханкоудың француз концессиясындағы Банк де л'Индахинаның түрлі түсті кірпіштен салынған ғимараты Янцзы өзенінің "Француз Бунды" жағасында 1901-1902 жылдары салынды және мұқият қалпына келтірілді. Бейжіңнің Легациялық ауданында банк 1905 жылы жабылған Корея империясының аз ғана уақытқа созылған елшілігінің бұрынғы ғимаратын сатып алып, 1908 жылы сол жерде кеңсесін ашты. Тианжиньдегі француз концессиясындағы банк ғимараты 1908 жылдың соңында аяқталды.

Үндістан

Банктің Пондичерридегі филиалы 1916 жылы қаланың орталық Бхарати паркінің оңтүстік жағында қайта жаңартылды. Қазір ол UCO Bank-тың жергілікті кеңсесі.

Француз Полинезиясы

Банктің Француз Полинезиясындағы бас филиалы 1904 жылы құрылғаннан бері Папеетедегі Нотр-Дам соборының оңтүстігіндегі сол жерде орналасқан. Ол бірнеше рет қайта жаңартылған.

Джибути

1908 жылы архитектор Фаукон Бульвар Бонхуредегі банк үшін дәстүрлі Йемен стилінде ғимарат жобалаған. 1954 жылы банк Лагард алаңындағы 10 нөмірдегі бұрынғы Hotel de France ғимаратының орнына салынған жаңа халықаралық стильдегі кеңсеге көшті. Кейіннен бұл ғимарат Banque pour le Commerce et l'Industrie – Mer Rouge банкі пайдаланып, қайта жаңғыртты, және 2020 жылдың маусым айында Джибутидің Ұлттық әлеуметтік қамсыздандыру қорына сатылды.

Көшбасшылық

Банктің екі маңызды басшылық лауазымы төраға және бас атқарушы директор немесе бас менеджер болып табылды. Екіншісі көбінесе директорлар кеңесінің мүшесі болды, және осы жағдайда ол "администратор делегат" атағын алды.

Банкноттар

Француз колонияларында ақша шығару құқығынан өзге, Банк де л’Индокитай, сол кездегі Қытайдағы басқа шетелдік банктер сияқты, филиалдарын ашқан концессияларда қағаз валюта шығарды.