Кіріспе

Бельгияның орталық банкі

Бельгия үкіметі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлттық банк акцияларының жартысын иеленеді. Осылайша, ол акционерлік капиталының бір бөлігі жеке меншікте болып, акциялары Euronext Брюссель биржасында саудаланатын салыстырмалы түрде аз орталық банктердің бірі болып табылады.

Жаратылыс және алғашқы онжылдықтар

Ұлттық банк 1850 жылы министр Валтер Фрере Орбан тарапынан бірегей гибридтік мәртебемен құрылды: шектеулі компания нысанында, бірақ 1850 жылғы 5 мамырдағы заңмен оған жүктелген жалпыға пайдалы міндеттерді орындау мақсатында, соның ішінде Бельгия үкіметінің салық агенті ретінде Société Générale de Belgique (SGB) компаниясын алмастыру. Бұл Société Générale және Banque de Belgique компанияларымен ұзаққа созылған келіссөздер процесі нәтижесінде туындады, бұл екі мекеме елдегі екі негізгі қаржы институты болып табылды және 1848 жылғы қаржылық дағдарыстан салқымды түрде зардап шекті. Осы реформалардың бір бөлігі ретінде Фрере Орбан Caisse générale de retraite-ті құрды, ол кейін Caisse Générale d'Épargne et de Retraite болып өзгерді. Бастапқыда Ұлттық банк негізінен эмиссиялық және эскпорттық банк болып жұмыс істеді, ал ұзақ мерзімді несие беру және инвестициялау SGB және басқалардың құзырында қалды. Ұлттық банктің құрылымы бұрынғы орталық банктерге қарағанда жақсарту ретінде қарастырылды. Көп ұзамай ол басқа елдер үшін де анықтамалық көз болып табысты, соның ішінде Нидерландыда 1864 жылы De Nederlandsche Bank реформасы және Жапонияда 1882 жылы Жапония банкінің құрылуы. 1910 жылы АҚШ Ұлттық валюта комиссиясының баяндамасында былай делінген: «Бельгия Ұлттық банкінің тарихы банктік жүйелерді зерттеушілер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі оның негізін қалаушылар Бельгия және басқа елдердің тәжірибесінен олардың ойынша ұйымдастырудың ең жақсы түріне қол жеткізе білді». Оның жарғысы 1872 және 1900 жылдары жаңартылды, әр жолы оның міндеттері мен құрылымы туралы ауқымды парламенттік пікірталастарға себеп болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы

1914 жылғы 26 тамызда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында, Қаржы министрі Мишель Леви Ұлттық банкке резервтік активтерін Лондонға жіберуді бұйырды. Қарсылық ретінде неміс оккупациялық күштері 1914 жылғы 20 қарашадағы жарлық арқылы Ұлттық банктің эмиссия құқығын жойып, оны SGB-ге тапсырды. Бірақ SGB Ұлттық банктің баспа машиналарын пайдалана берді. Соғыс аяқталған соң Ұлттық банк эмиссия құқығын қайта алды. 1931 жылғы Еуропа банктік дағдарысы кезінде Ұлттық банк фунт стерлингте көп мөлшерде активтерге ие болғандықтан, Ұлыбритания 1931 жылдың қыркүйегінде алтын стандартынан шыққанда үлкен шығынға ұшырады. Банк Бельгия үкіметінен алған өтемақысыз шұғыл қарыздың көмегімен құлдыраудан сақталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі даму

1940 жылы мамыр айында Бельгияға басқыншылық жасалғанда, оның басшылығы мен көптеген қызметкерлері елден қайтадан шығып, бастапқыда Францияға көшті. Маусым айының соңында Брюссельдегі неміс әскерлері басып алынған елдің валюталық қажеттіліктерін қамтамасыз ету және оккупациялық шығындарды қаржыландыру үшін Эмиссиялық банк құруға мәжбүр болды. Алайда Франция жеңілгеннен кейін, губернатор Жорж Янсен шілде айының ортасына дейін Ұлттық банкты Брюссельге қайтаруға жетекшілік етті, сонымен қатар Лондондағы өкілдің Банктің шетелдік активтерін басқара алатынын қамтамасыз етті. Эмиссиялық банк Ұлттық банкке қосымша ретінде жұмыс істеуін жалғастырды, әсіресе Германияға қатысты төлемдерді жүзеге асыру арқылы. 1941 жылдың маусым айында Янсеннің қайтысынан кейін, Лондондағы Бельгияның эмигранттық үкіметі Брюссельдегі оның ізбасары Альберт Гоффиннің тағайындалуын мойынға алмады және оның орнына 1941 жылдың қараша айының соңында бұрынғы премьер-министр Жорж Теунис басқаратын Ұлттық банк эмигранттық толыққанды басқармасына Лондондағы кеңсесін кеңейтті. 1940 және 1941 жылдары жасалған бірқатар келісімдер Бельгия Конгосының Стерлинг аймағына қосылуына әкелді. Осылайша, Бельгиялық Конго банкі соғыс кезінде эмигранттық үкіметтің маңызды қаржы агенттігіне айналды және Брюссельдегі бас кеңсесімен уақытша байланысын үзіп қалды. Сонымен қатар, Брюссельде оккупациядағы Ұлттық банк Гоффин басшылығымен жұмыс істеуін жалғастырды, ол бір мезгілде Эмиссиялық банк президенті де болды, ал екі институтты да неміс комиссары Ханс фон Беккер бақылады. Ұлттық банк пен Эмиссиялық банк бірлесіп, бельгиялық валютаның көп көлемін басып шығару арқылы Германияның соғыс күшін қаржыландырды, бұл жоғары инфляцияға алып келді. Соғыс басталғанға дейін Ұлттық банк алтын қорының үштен бір бөлігін Ұлыбританияға, тағы үштен бір бөлігін АҚШ пен Канадаға аударды. 1940 жылдың басында қаржы министрі Камил Гатт соңғы үштен бір бөлігін, яғни 200 тонна алтынды Францияға көшіруді бұйырды. Алтын Остенден Бордоға жеткізіліп, Франция банкіне сақтауға берілді. Неміс әскерлерінің ілгерілеуімен, Франция банкі 1940 жылдың маусым айының басында Ұлттық банк алтынын әскери порты Лориентке көшірді. Ұлттық банк алтынды сол жерден АҚШ-қа тасымалдауды қалаған, бірақ француз әскери-теңіз флоты оны Дакарға жіберді, онда ол құрлыққа түсіріліп, кейіннен қазіргі Малидегі Кейске көшірілді. 1940 жылдың соңында француз премьер-министрі Пьер Лаваль Ұлттық банк алтынын Рейхсбанкке беруге шешім қабылдады; алтын француз Алжирі мен Марсель арқылы 1942 жылдың мамыр айында Берлинге жетті және Рейхсмунцеде жалған жылдармен жаңа құймаларға балқытылды. 1944 жылы Лондондағы Теунис басшылығындағы Ұлттық банк Нью-Йорктегі Франция банкін сотқа берді, нәтижесінде 1944 жылдың қазан айында Франция банкі толық қайтаруға келіскен келісімге қол жеткізілді. Франция банкі өз кезегінде алтынды АҚШ күштері Меркерстегі тұз шахтасынан ұрланған өнер туындыларымен бірге тапқаннан кейін 130 тоннаны қалпына келтіре алды және Ұлттық банкке үш тараптық комиссия арқылы қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ұлттық банк жартылай мемлекеттендірілді. Банк оф Англия мен Банк оф Франс сияқты толық мемлекеттендірілген жағдайлардан айырмашылығы, Бельгия үкіметі Ұлттық банк акцияларының жартысын бұрынғы жеке сектор акционерлерінің меншігінде қалдырды.

21 ғасыр

2008 жылдың соңында Fortis және Dexia компанияларына тиген салқындардан кейін Бельгиядағы қаржылық реттеу жүйесі түбегейлі өзгертілді, нәтижесінде Бельгияның Банктік комиссиясы жабылып, сақтық қадағалау функциясы Ұлттық банкке жүктелді, ал нарық тұтастығын қадағалау және қызметкерлердің әрекеттерін реттеу үшін Қаржылық қызметтер және нарықтар жөніндегі орган құрылды. Ұлттық банкке қарасты баспахана 2020 жылдың тамызында жабылып, оның орналасқан Брюссель қаласының орталықтағы ғимараты 2021 жылы сатылды.

Меншік

Ұлттық банктің акцияларының жартысына Бельгия Федералдық Үкіметі меншіктейді. Қалған акциялар Euronext Брюссельде тіркелген және нарық қатысушылары арасында кеңінен таратылған, 2024 жылдың басына дейін ешбір акционердің жалпы акция капиталының бір пайызынан астамын иеленгені белгілі емес.

Бас кеңсесі

Ұлттық банк бастапқыда қазіргі rue du Moniteur көшесінің бұрышындағы Rue Royale көшесінде, қазір сақталмаған ғимаратта орналасқан. 1859 жылы ол жақын жердегі үйлерді сатып алып, жаңа ғимаратты жобалауды архитекторлар Хендрик Беярт пен nl-ге тапсырды. Құрылыс жұмыстары 1860 жылы басталды, 1865 жылы бір бөлімдері ашылды, ал толық ғимарат 1874 жылы, ішкі әрлеу жұмыстары 1878 жылы аяқталды. Бұл ғимарат кейіннен 1957 жылға дейін Ұлттық банк президентінің ресми резиденциясы ретінде пайдаланылды және осы атаумен әлі де танымал. 2023 жылы Ұлттық банк Claus en Kaan Architecten және LOW Architecten фирмаларының жобасы бойынша бас кеңсе кешенін толықтай жаңарту жоспарларын жариялады, сонымен қатар Брюссельдің солтүстік-батыс шетіндегі Зелик қаласында қолма-қол ақшаны басқару орталығын салуды көздеді. 1982 жылы Ұлттық банк Hôtel du Gouverneur ғимаратында өз мұражайын ашты. 2018 жылы мұражай Ұлттық банк 1979 жылы сатып алып, 2000-шы жылдары жаңартылған Брюссель кредиттік одағының 1872 жылғы бұрынғы бас кеңсесіне көшірілді.