Кіріспе

Сигналды өңдеу және статистикалық қорытынды жасау үшін Монте-Карло алгоритмдерінің түрлері – математикалық алгоритмдер.

Көлшек сүзгілері немесе ретті Монте-Карло әдістері – сигналды өңдеу және Байес статистикалық қорытынды жасау сияқты сызықтық емес жай-күй кеңістігі жүйелері үшін сүзгілеу мәселелерін шешуге қолданылатын Монте-Карло алгоритмдерінің жиынтығы. Сүзгілеу мәселесі динамикалық жүйелердегі ішкі күйлерді бағалаудан тұрады, егер ішінара байқаулар жасалса және динамикалық жүйедегі сенсорларда да кездейсоқ бұзылыстар болса. Мақсаты – шулы және ішінара бақылауларды ескере отырып, Марков процесінің күйлерінің кейінгі үлестірілімдерін есептеу. «Көлшек сүзгілері» термині алғаш рет 1996 жылы Пьер Дель Мораль 1960 жылдардың басынан бері сұйықтық механикасында қолданылатын орташа өрістегі өзара әрекеттесетін бөлшектер әдістері туралы айтқан. «Ретті Монте-Карло» термині 1998 жылы Цзюнь С. Лю және Ронг Ченмен бірге пайда болды. Көлшек сүзгілеу шулы және/немесе ішінара бақылауларды ескере отырып, стохастикалық процестің артқы таралуын бейнелеу үшін бөлшектер жиынтығын (сондай-ақ, үлгілер деп аталады) пайдаланады. Жай-күй кеңістігі моделі сызықтық емес болуы мүмкін, ал бастапқы жай-күй және шудың таралуы кез келген қажетті нысанда болуы мүмкін. Көлшек сүзгілеу әдістері қажетті үлестіруден үлгілер алу үшін жақсы қалыптасқан әдістемені ұсынады, бұл үшін жай-күй кеңістігі моделі немесе жай-күй үлестірулері туралы болжамдар қажет емес. Алайда, бұл әдістер өте жоғары өлшемді жүйелерге қолданылғанда жақсы жұмыс істемейді. Көлшек сүзгілері өз болжамын шамамен (статистикалық) түрде жаңартады. Таралымнан алынған үлгілер бөлшектер жиынтығы арқылы бейнеленеді; әрбір бөлшекке оның үлгілену ықтималдығын көрсететін ықтималдық салмағы беріледі. Салмақтың айырмашылығына байланысты салмақ құлдырауы – бұл сүзгілеу алгоритмдерінде кездесетін жиі кездесетін мәселе. Алайда, салмақ біркелкі болмас бұрын қайта іріктеу кезеңін қосу арқылы оны жеңілдетуге болады. Салмақтардың дисперсиясы және біркелкі таралуға қатысты салыстырмалы энтропияны қоса алғанда, бірнеше адаптивті қайта іріктеу критерийлерін қолдануға болады. Қайта іріктеу кезеңінде салмағы аз бөлшектер салмағы жоғары бөлшектердің жанында жаңа бөлшектермен ауыстырылады. Статистикалық және ықтималдық тұрғысынан алғанда, көлшек сүзгілерін Фейнман-Кац ықтималдық өлшемдерінің орташа өрістегі бөлшектер түсіндірмесі ретінде қарастыруға болады. Бұл бөлшектерді интеграциялау әдістерін молекулалық химия және есептеу физикасында Теодор Э. Харрис пен Герман Кан 1951 жылы, Маршалл Н. Розенблут пен Арианна В. Розенблут 1955 жылы және соңғы кезде Джек Х. Хетрингтон 1984 жылы әзірлеген. Фейнман-Кацтың өзара әрекеттесетін бөлшектер әдістері қазіргі кезде эволюциялық есептеулерде күрделі оптимизациялық мәселелерді шешу үшін қолданылатын мутациялық-селекциялық генетикалық алгоритмдермен де тығыз байланысты. Көлшек сүзгілеу әдістемесі жасырын Марков моделін (ЖММ) және сызықтық емес сүзгілеу мәселелерін шешу үшін қолданылады. Сызықтық Гаусс сигналдарын бақылау модельдерін (Калман сүзгісі) немесе модельдердің кеңірек топтарын (Бенс сүзгісі) қоспағанда, Мирель Шалеят Маурел мен Доминик Мишель 1984 жылы сигналдың кездейсоқ күйлерінің кейінгі үлестірілімдерінің тізбегі, бақылауларды ескере отырып (оңтайлы сүзгі), шекті рекурсияға ие емес екенін дәлелдеді. Белгілі торды шамалауға негізделген басқа сандық әдістер, Марков тізбекті Монте-Карло әдістері, дәстүрлі сызықтық, кеңейтілген Кальман сүзгілері немесе ең жақсы сызықтық жүйені анықтау (күтілетін шығындар қатесі мағынасында) ірі ауқымды жүйелерді, тұрақсыз процестерді немесе жеткілікті тегіс емес сызықтықтарды жеңе алмайды. Көлшек сүзгілері мен Фейнман-Кац бөлшектер әдістемелері сигналды және бейнелерді өңдеуде, Байес қорытындысында, машиналық оқытуда, тәуекелді талдауда және сирек кездесетін оқиғаларды іріктеуде, инженерлік және робототехникада, жасанды интеллектте, биоинформатикада, филогенетикада, есептеу ғылымдарында, экономикада және математикалық қаржыда, молекулалық химияда, есептеу физикасында, фармакокинетикада, сандық тәуекелдер мен сақтандыруда және басқа да салаларда қолданылады.

Эвристикалық алгоритмдер

Статистикалық және ықтималдық тұрғысынан қарағанда, бөлшектер сүзгілері тармақталу/генетикалық типтегі алгоритмдер класына жатады және орташа өріс типіндегі бөлшектер әдістемелері болып табылады. Бұл бөлшектер әдістемелерін түсіндіру ғылыми салаға байланысты. Эволюциялық есептеуде орташа өріс типіндегі генетикалық бөлшектер әдістемелері көбінесе эвристикалық және табиғи іздеу алгоритмдері ретінде қолданылады (ә.қ.а. метаэвристикалық). Физика және молекулалық химияда олар Фейнман-Кац жол интеграциясы мәселелерін шешуге немесе Болцман-Гиббс өлшемдерін, ең жоғары өзіндік мәндерді және Шредингер операторларының негізгі күйлерін есептеуге пайдаланылады. Биология және генетикада олар белгілі бір ортадағы жеке тұлғалар немесе гендер популяциясының эволюциясын көрсетеді. Орташа өріс типіндегі эволюциялық есептеу техникаларының бастауын 1950 және 1954 жылдарда Алан Тьюрингтің генетикалық типтегі мутация-таңдауды үйрену машиналарын зерттеуі және Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтында Нильс Аалл Барричеллидің жариялаған мақалаларымен байланыстыруға болады. Статистикалық әдістемелердегі бөлшектер сүзгілерінің алғашқы белгілері 1950 жылдардың ортасына дейін жетеді; 1954 жылы Хаммерсли және авторлар ұсынған «Кедей адамның Монте-Карлосы» қазіргі қолданылып жүрген генетикалық типтегі бөлшектер сүзгілеу әдістерінің белгілерін қамтыды. 1963 жылы Нильс Аалл Барричелли адамдардың қарапайым ойын ойнау қабілетін имитациялайтын генетикалық алгоритмді модельдеді. Эволюциялық есептеу әдебиетінде генетикалық типтегі мутация-таңдау алгоритмдері Джон Холландтың 1970 жылдардың басындағы, әсіресе 1975 жылы жарық көрген кітабы арқылы танымал болды. Биология және генетикада австралиялық генетик Алекс Фрейзер 1957 жылы организмдердің жасанды таңдауының генетикалық типтегі симуляциясы туралы бірнеше мақала жариялады. Биологтардың эволюцияны компьютерде модельдеуі 1960 жылдардың басында кеңінен таралды, ал әдістер Фрейзер мен Бернеллдің (1970) және Кросбидің (1973) кітаптарында сипатталды. Фрейзердің модельдеулері қазіргі заманғы мутациялық-таңдау генетикалық бөлшектер алгоритмдерінің барлық маңызды элементтерін қамтыды. Математикалық тұрғыдан алғанда, сигналдың кездейсоқ күйлерінің шартты таралуы, белгілі бір ішінара және шулы байқаулар берілгенде, ықтималдық әлеует функцияларының тізбегімен салмақталған сигналдың кездейсоқ траекториялары бойынша Фейнман-Кац ықтималдығымен сипатталады. Кванттық Монте-Карло әдістерінің пайда болуы көбінесе 1948 жылы нейтрондық тізбекті реакциялардың орташа өріс бөлшектер түсіндіруін жасаған Энрико Ферми мен Роберт Рихтмайерге байланыстырылады, бірақ кванттық жүйелердің негізгі күй энергиясын бағалауға арналған алғашқы эвристикалық және генетикалық типтегі бөлшектер алгоритмі (ә.қ.а. қайта үлгіленген немесе қайта конфигурацияланған Монте-Карло әдістері) 1984 жылы Джек Х. Молекулалық химияда генетикалық эвристикалық бөлшектер сияқты әдістерді (ә.қ.а. кесу және байыту стратегиялары) қолдану 1955 жылға дейін Маршалл Н. Розенблут пен Арианна В. Розенблуттың алғашқы жұмыстарымен байланысты. Бұл мақаланың сәл өзгертілген нұсқасы 1996 жылы жарық көрді. 1993 жылдың сәуір айында Гордон және авторлар өздерінің маңызды жұмысында Байес статистикалық қорытындысында генетикалық типтегі алгоритмді қолдануды жариялады. Авторлар өз алгоритмін «bootstrap сүзгісі» деп атады және басқа сүзгілеу әдістерімен салыстырғанда, олардың bootstrap алгоритміне күй кеңістігі немесе жүйенің шуы туралы ешқандай болжам қажет емес екенін көрсетті. Пьер Дель Моральдың 1990 жылдардың ортасында жарық көрген бөлшектер сүзгілері туралы тәуелсіз зерттемелері де болды. Бөлшектер сүзгілерін сигналды өңдеуде 1989-1992 жылдары П. Дель Мораль, Дж.К. Нойер, Г. Ригал және Г. Салют LAAS CNRS-те STCAN (Service Technique des Constructions et Armes Navales), DIGILOG IT компаниясы және LAAS CNRS (Системаларды талдау және архитектура зертханасы) RADAR/SONAR және GPS сигналдарын өңдеу мәселелері бойынша шектеулі және құпия зерттеу есептерінің сериясында әзірледі.

Математикалық негіздер

1950 жылдан 1996 жылға дейін бөлшектік сүзгілер және генетикалық алгоритмдер туралы барлық жарияланымдар, соның ішінде есептеу физикасы мен молекулалық химияда енгізілген кесу және қайта іріктеу Монте-Карло әдістері, олардың тұрақтылығының бірде-бір дәлелісіз, бағалаулардың қателігін талқылаусыз және генеалогиялық және ата-бабалар ағашына негізделген алгоритмдерге тоқталмай, түрлі жағдайларға қолданылатын табиғи және эвристикалық алгоритмдер сияқты көрінеді. Осы бөлшектік алгоритмдердің математикалық негіздері мен алғашқы қатаң талдауы Пьер Дель Моральға, сондай-ақ Дэн Криссанға, Пьер Дель Моральға және Терри Лайонсқа тиесілі, олар 1990-шы жылдардың соңында әртүрлі популяция мөлшерімен тармақталған бөлшектік техникаларды жасады. П. Дель Мораль, А. Гюйонне және Л. Микло 1999 жылы бірінші орталық шек теоремаларын дәлелдеді, ал Пьер Дель Мораль және Лоран Микло 2001 жылы П. Дель Мораль мен Л. Миклоға байланысты генеалогиялық ағашқа негізделген бөлшектік сүзгінің тегістегіштерінің алғашқы қатаң талдауын жасады. Фейнман-Кац бөлшектік әдістемелері және олармен байланысты бөлшектік сүзгі алгоритмдерінің теориясы 2000 және 2004 жылдары кітаптарда дамытылды. ), маңыздылығын сынау және қайта сынау стиліндегі бөлшектік сүзгі әдістері, соның ішінде фильтрлеу және тегістеу мәселелерін шешу үшін генеалогиялық ағашқа негізделген және бөлшектік кері әдістемелер. Бөлшектік сүзгілеу әдістемелерінің басқа кластарына генеалогиялық ағашқа негізделген модельдер, кері Марков бөлшектік модельдері, бейімделген орталық өріс бөлшектік модельдері, бөлшектік Марков тізбегі Монте-Карло әдістемелері, ретті Монте-Карло үлгілері және ретті Монте-Карло жуық Байес есептеу әдістері, сондай-ақ ретті Монте-Карло ABC негізіндегі Байес бутстрап әдісі кіреді.

Мақсаты

Бөлшектік сүзгінің мақсаты – берілген бақылау айнымалылары бойынша күй айнымалыларының артқы тығыздығын бағалау. Бөлшектік сүзгі жасырын Марков моделімен қолдануға арналған, онда жүйе жасырын және байқалатын айнымалыларды қамтиды. Байқалатын айнымалылар (бақылау процесі) жасырын айнымалылармен (күй процесі) белгілі функционалдық форма арқылы байланысты. Сол сияқты, күй айнымалыларының эволюциясын анықтайтын динамикалық жүйенің ықтималдық сипаттамасы белгілі. Жалпы бөлшектік сүзгі бақылау өлшеу процесін пайдалана отырып, жасырын күйлердің артқы таралуын бағалайды. Төмендегідей күй кеңістігіне қатысты: сүзгілеу мәселесі – кез келген уақыт қадамы k-да бақылау процесінің мәндерін ескере отырып, жасырылған күйлердің мәндерін тізбектеп бағалау. Күйдің барлық Байес бағалаулары артқы тығыздықтан туындайды. Бөлшектік сүзгі әдістемесі генетикалық типтегі бөлшектер алгоритмімен байланысты эмпирикалық өлшемді қолдана отырып, осы шартты ықтималдықтардың жуықтауын қамтамасыз етеді. Ал, Марков тізбегі Монте-Карло немесе маңыздылықпен үлгі алу тәсілі толық артқы таралуды модельдейді.

Бейестік есептеу модельдерінің шамаласқыштары

Кейбір мәселелерде сигналдың кездейсоқ күйлері берілгендегі бақылаулардың шартты таралуы тығыздыққа ие болмауы мүмкін; соңғысын есептеу мүмкін болмауы немесе тым күрделі болуы мүмкін. Бұл мәселелерді П. Дель Мораль, А. Дюсе және А. Джасра одан әрі дамытты.

Кезекті маңыздылықтағы іріктеме (SIS)

Кезекті маңыздылықты қайта бағалаумен бірдей, бірақ қайта бағалау кезеңі жоқ.