Ардахан вилаятының 1886-97 жылғы демографиялық деректері: түркі, күрд, қарапапақ, грек, түркімен, орыс, армян халқының саны мен құрамы. Тарих, статистика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Демография
1886 жылы Ардахан вилайетінде 43 643 адам тұрды, оның 46,6 пайызы түрік, 16,0 пайызы күрд, 14,3 пайызы қарапапақ, 12,9 пайызы грек, 7,2 пайызы түрікмен, 2,4 пайызы орыс және 0,6 пайызы армян болды. Ардахан қаласында 778 адам тұрды, оның 51,8 пайызы түрік, 22,1 пайызы орыс, 18,1 пайызы армян және 6,2 пайызы грек. 1897 жылғы Ресей империясының халық санағында Ардахан округінде 65 763 адам тұрды, оның ішінде 42,6 пайызы түрік, 19,1 пайызы күрд, 12,0 пайызы қарапапақ, 11,9 пайызы грек, 6,6 пайызы түрікмен және 2,9 пайызы армян болды. Славяндар халықтың 3,9 пайызын құрады. Ардахан қаласында 4142 адам тұрды, оның ішінде 37,1 пайызы славян, 31,7 пайызы армян, 18,0 пайызы түрік және 2,6 пайызы грек. 1908 жылы Ардахан саңжағында 71 469 адам тұрды, оның 41,6 пайызы түрік, 18,1 пайызы күрд, 15,4 пайызы грек, 14,4 пайызы қарапапақ, 7,9 пайызы түрікмен, 2,2 пайызы орыс және 0,4 пайызы армян болды. Түрік халқының алғашқы халық санағы 1927 жылы өтті, онда Ардахан ауданында 88 989 адам тұрды, оның 85,8 пайызы түрік тілін, 13,8 пайызы күрд тілін ана тілі ретінде меңгерді. Күрд тілінде сөйлейтін халықтың 98,8 пайызы Гөле ауданында тұрды. Сол санақта халықтың шамамен 100 пайызы мұсылман болды. Ауданды 14 христиан мекендеді. 1935 жылы ауданда 104 911 адам тұрды.
In 1886, 43,643 people lived in Ardahan Vilayet of which 46.6 was Turkish, 16.0 was Kurdish, 14.3 Karapapakh, 12.9 Greek, 7.2 Turkmen, 2.4 Russian and 0.6 Armenian. The town of Ardahan had a population of 778 of which 51.8 was Turkish, 22.1 Russian, 18.1 Armenian and 6.2 Greek. In the 1897 Russian Empire Census, Ardahan okrug had a population of 65,763 of which 42.6 was Turkish, 19.1 Kurdish, 12.0 Karapapakh, 11.9 Greek, 6.6 Turkmen and 2.9 Armenian. Slavs constituted 3.9 of the population. The town of Ardahan had a population of 4,142 of which 37.1 was Slavic, 31.7 Armenian, 18.0 Turkish and 2.6 Greek. In 1908, Ardahan sancak had a population of 71,469 of which 41.6 was Turkish, 18.1 was Kurdish, 15.4 Greek, 14.4 Karapapakh, 7.9 Turkmen, 2.2 Russian and 0.4 Armenian. In the first Turkish census taking place in 1927, Ardahan District had a population of 88,989 of which 85.8 spoke Turkish as first language, while 13.8 spoke Kurdish. 98.8 of the Kurdish speaking population lived in Göle sub district. In the same census, almost 100.0 of the population was Muslim. 14 Christians lived in the district. The district had a population of 104,911 in 1935.
Тарих
Бұл аймақ туралы сақталған ең алғашқы мәлімет Страбонға жатқызылады, ол оны Гогарена (Гугарк) деп атап, оның Иберия патшалығынан тартып алынған Армения патшалығының бір бөлігі болғанын айтады. Орта ғасырларда Ардахан Аббасид халифатынан келіп, Қара теңіз аймағына бағытталған тауарлар үшін маңызды транзиттік орталық болды. 8-10 ғасырларда аймақ Тао-Кларджети Багратион әулеттерінің билігінде болды, ал 11-15 ғасырларда Грузия Корольдігінің құрамына кірді. Бұл Византия-Грузия соғыстарының театры болды. Араб тарихшысы Антиохиялық Яхьяның мәлімдемесіне сәйкес, византиялықтар 1021 жылы Ардаханды қиратқан және халқын талқандаған. 1625 жылдан бастап, аймақтың барлығы мұсылман атабегтерінің мұрагерлік иелігіне көшті, олар оны 18 ғасырдың ортасына дейін мұрагерлік басқарушылар ретінде басқарды, кейбір ерекшеліктерден басқа. Баку-Тбилиси-Джейхан құбыржолының салынуы 2000 жылдан бастап жергілікті экономикаға қысқа мерзімді серпіліс сыйлады.
The first surviving record about this region is attributed to Strabo, who calls it Gogarene (Gugark) and mentions that it was a part of the Kingdom of Armenia, taken away from the Kingdom of Iberia. In the Middle Ages Ardahan served as an important transit point for goods arriving from the Abbasid Caliphate and departing to the regions around the Black Sea. During the 8th to 10th centuries the region was in hands of the Bagrationi princes of Tao Klarjeti, and later part of Kingdom of Georgia between 11th to 15th centuries. It was a theatre of war during the Byzantine Georgian wars. According to the Arab historian Yahya of Antioch, the Byzantines razed Ardahan and slaughtered its population in 1021. From 1625 onwards the entire eyalet was a hereditary possession of the now Muslim atabegs of Samtskhe, which administered it as hereditary governors, with some exceptions, until the mid 18th century. The construction of the Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline gave the local economy a brief boost from 2000 onwards.
География
Ардахан провинциясы Түркияның қиыр солтүстік-шығысында, Шығыс Анатолияның жоғары платосының шығыс бөлігі мен Кіші Кавказ тау тізбегінің тоғысқан жерінде орналасқан. Осы себепті, бұл өте биік және суық қыстарын бастан кешіретін аймақ. Бұл – кең жайылған, көркем жазиралы жер, бірақ жылдың көп бөлігін қардың астында өткізеді. Мұндай биіктікте ауа температурасы орташа есеппен нөлге жетеді және тіпті жаз айларында да минустық температураға түсуі мүмкін. Жергілікті экономиканың негізі – егіншілік және мал шаруашылығы. 1993 жылға дейін Ардахан Карс провинциясының құрамындағы аудан болды, жеке провинция статусын алғаннан кейін инфрақұрылымға инвестициялар көбейді.
Ardahan province is located in the far north east of Turkey, where the eastern extremity of the high plateau of Eastern Anatolia converges with the Lesser Caucasus mountain range. It is consequently an area of very high altitude and severe winters. This is attractive open countryside which however spends many months of the year under snow. At this altitude temperatures on average reach and can drop below freezing all year round, including summer months. The local economy depends on farming and raising livestock. Until 1993 Ardahan was a district of the province of Kars, becoming a province in its own right has meant more investment in infrastructure
Грузияның Самцхе-Джавахети аймағына екі шекаралық өтпелі пункт бар: біреуі Пософта, екіншісі (қазір жабық) Чылдырда. Түрік әскерінің бұл шекаралық аудандағы күшті қатысуы жергілікті экономикаға қосымша серпін береді.
There are two crossing points into the Samtskhe–Javakheti district of Georgia, one at Posof and the other (currently closed) at Çıldır. The Turkish military have a strong presence in this border district, another boost to the local economy.
Климат
Ардахан провинциясындағы басым климат ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелуі Dfb) және субарктикалық климатқа (Dfc) жақын, провинцияның көптеген ірі елді мекендері жыл бойы суық температурадан қашу үшін мүмкіндігінше ең төменгі биіктікте орналасқан, осылайша субарктикалық шектен сәл төмен қалады. Шағын елді мекендер, аудандар, ауылдар және ландшафттың маңызды бөлігі аймақтағы екінші ең көп таралған нағыз субарктикалық климатты (Dfc) көрсетеді.
The predominant climate in the Ardahan province is humid continental climate (Köppen climate classification Dfb) bordering on a subarctic climate (Dfc), with most large settlements in the province being located in lowest possible elevation areas, in attempt to avoid the year round cold temperatures, thus staying just below the subarctic limit. Smaller locales, districts, villages and a significant portion of the landscape, exhibits a true subarctic climate (Dfc), being the second most widespread climate in the region.
Қалалар мен қалалар
Ардахан қаласы 17 171 адам. Гөле қаласы 6 231 адам. Ханак қаласы 4 030 адам. Дамал қаласы 3 804 адам. Көпрülü кенті 2 126 адам. Пософ қаласы 1 810 адам. Чылдыр қаласы 1 502 адам.
Ardahan City 17,171 inh. Göle City 6,231 inh. Hanak City 4,030 inh. Damal City 3,804 inh. Köprülü Town 2,126 inh. Posof City 1,810 inh. Çıldır City 1,502 inh.