Кіріспе

Тәуелді үлгі алу алгоритмдерінің класы

Статистикада Марков тізбегі Монте-Карло (MCMC) – ықтималдық таралымынан үлгілер алуға қолданылатын алгоритмдер класы. Ықтималдық таралымы берілген жағдайда, оның элементтерінің таралымы оны жуықтайтын Марков тізбегін құруға болады, яғни Марков тізбегінің тепе-теңдік таралымы мақсатты таралыммен сәйкес келеді. Қадамдардың саны артық болған сайын, үлгінің таралымы нақты қажетті таралымға соғұрлым жақын болады. Марков тізбегі Монте-Карло әдістері тек аналитикалық тәсілдермен зерттеуге тым күрделі немесе тым жоғары өлшемді ықтималдық таралымдарын зерттеу үшін қолданылады. Мұндай Марков тізбектерін құру үшін әртүрлі алгоритмдер бар, оның ішінде Метрополис-Хестингс алгоритмі де бар.

Қолданбалар

MCMC әдістері негізінен көп өлшемді интегралдардың сандық жуықтамаларын есептеу үшін қолданылады, мысалы, Байес статистикасында, есептеу физикасында, есептеу биологиясында және есептеу лингвистикасында. Байес статистикасында Марков тізбегі Монте-Карло әдістері әдетте кейінірек ықтималдық үлестірімдерінің моменттері мен сенімді интервалдарын есептеу үшін қолданылады. MCMC әдістерін қолдану жүздеген немесе мыңдаған белгісіз параметрлер бойынша интегралдауды талап ететін үлкен иерархиялық модельдерді есептеуге мүмкіндік береді. Сирек кездесетін оқиғаларды үлгілеуде олар сирек болатын сәтсіздік аймағын кезең-кезеңімен толтыратын үлгілерді жасау үшін де қолданылады.

Жалпы түсініктеме

Марков тізбегі Монте-Карло әдістері белгілі бір функцияға пропорционалды ықтималдық тығыздығы бар үздіксіз кездейсоқ айнымалыдан үлгілер құрайды. Бұл үлгілерді сол айнымалы бойынша интегралды, оның күтілетін мәнін немесе дисперсиясын бағалау үшін қолдануға болады. Іс жүзінде, әдетте бір-бірінен жеткілікті қашықтықта таңдалған нүктелер жиынтығынан басталатын тізбектердің жиынтығы жасалады. Бұл тізбектер – "саяхашылардың" стохастикалық процестері болып табылады, олар интегралға үлкен үлес қосатын жерлерді іздеп, келесі қадамға өтуге мүмкіндік беретін алгоритм бойынша кездейсоқ қозғалады, оларға жоғары ықтималдықтар тағайындайды. Кездейсоқ жүріс Монте-Карло әдістері – кездейсоқ симуляцияның немесе Монте-Карло әдісінің бір түрі. Дегенмен, дәстүрлі Монте-Карло интеграциясында қолданылатын интегралдың кездейсоқ үлгілері статистикалық түрде тәуелсіз болса, MCMC-де қолданылатын үлгілер автокорреляциялық болады. Үлгілердің корреляциясы орташа мәндердің қатесін бағалау кезінде Марков тізбегінің орталық шектеу теоремасын қолдану қажеттілігін тудырады. Бұл алгоритмдер Марков тізбектерін құрады, олардың тепе-теңдік үлестірімі берілген функцияға пропорционалды болады.

Сәйкестікті азайту

MCMC әдістері көп өлшемді проблемаларды жалпы Монте-Карло алгоритмдерінен жақсы шешу үшін жасалғанмен, өлшемдер саны артқанда олар да өлшемдік қарғысқа ұшырайды: жоғары ықтималдығы бар аймақтар созылып, интегралға аз үлес қосатын кеңістіктің көлемі ұлғайып, олардың арасында жоғалып кетеді. Бұл мәселені шешудің бір жолы – жүргіншінің қадамдарын қысқарту, осылайша ол ең жоғары ықтималдық аймағынан үнемі шығуға тырыспайды, алайда бұл жағдайда процесс жоғары автокорреляциялы және қымбатқа соғады (яғни, дәл нәтиже алу үшін көп қадамдар қажет болады). Гамильтондық Монте-Карло және Ван мен Ландау алгоритмі сияқты күрделі әдістер осы автокорреляцияны азайтудың түрлі жолдарын пайдаланады, сонымен бірге процесті интегралға үлкен үлес қосатын аймақтарда ұстап тұруға тырысады. Бұл алгоритмдер көбінесе күрделі теорияға негізделген және іске асыруы қиын, бірақ олар әдетте жылдамырақ конвергенциялайды.

Кездейсоқ жүру

Метрополис–Хестингс алгоритмі: Бұл әдіс жаңа қадамдар үшін ұсыныстың тығыздығын пайдаланып және ұсынылған кейбір қадамдарды қабылдамау әдісін қолдана отырып, Марков тізбегін жасайды. Бұл, шын мәнінде, ең алғашқы және қарапайым MCMC (Метрополис алгоритмі) және төменде тізілген көптеген жаңа баламаларды қамтитын жалпы құрылым. Гиббс үлгілеуі: Мақсатты үлестірім көп өлшемді болғанда, Гиббс үлгілеу алгоритмі басқа координаттар белгілі болғанда әрбір координатаны толық шартты үлестірімінен жаңартады. Гиббс үлгілеуін Метрополис–Хестингс алгоритмінің ерекше жағдайы ретінде қарастыруға болады, онда қабылдау деңгейі біркелкі түрде 1-ге тең. Толық шартты үлестірімдерден үлгі алу оңай болмаған жағдайда, Гиббс ішіндегі басқа үлгілеушілер қолданылады (мысалы, қараңыз). Гиббс үлгілеуінің танымал болуының бір себебі – ол ешқандай «реттеу» қажет етпейді. Гиббс үлгілеу алгоритмінің құрылымы координаталық өрлеудің вариациялық қорытындысына өте ұқсас, себебі екі алгоритм де жаңарту процедурасында толық шартты үлестірімдерді пайдаланады. Метрополис реттелген Лангевин алгоритмі және лог-мақсатты тығыздықтың градиентіне (немесе екінші туындысына) сүйенетін және жоғары ықтималдық тығыздығына қарай қадамдарды ұсынуға арналған басқа әдістер. Гамильтондық (немесе гибридтік) Монте-Карло (HMC): Кездейсоқ серуендеуден аулақ болу үшін қосалқы импульс векторын енгізеді және Гамильтондық динамиканы іске асырады, сондықтан потенциалдық энергия функциясы мақсатты тығыздық болып табылады. Импульс үлгілерінен кейін құтылады. Гибридтік Монте-Карлоның нәтижесі – ұсыныстар үлгі кеңістігінде үлкен қадамдармен жылжиды; сондықтан олар аз корреляцияланған және мақсатты үлестірімге жылдамрақ жақындайды. Псевдомаргиналды Метрополис–Хестингс: Бұл әдіс мақсатты үлестірімнің тығыздығын бағалауды бейтарап бағалаумен алмастырады және мақсатты тығыздық аналитикалық түрде қолжетімді болмаған кезде пайдалы, мысалы, жасырын айнымалы модельдерде. Кесінді үлгілеуі: Бұл әдіс оның тығыздық функциясының графигі астындағы аймақтан біркелкі үлгі алу арқылы үлестірімнен үлгі алу принципіне негізделген. Ол тік бағытта біркелкі үлгі алуді және ағымдағы тік жағдаймен анықталған көлденең «кесіндіден» біркелкі үлгі алуді ауыстырады. Көп реттегі Метрополис: Бұл әдіс – әр нүктеде бірнеше рет сынақ жасауға мүмкіндік беретін Метрополис–Хестингс алгоритмінің нұсқасы. Әр итерацияда үлкен қадамдар жасауға мүмкіндік беру арқылы, ол өлшемділік қарғысын жеңілдетуге көмектеседі. Кері секіру: Бұл әдіс – кеңістіктің өлшемділігін өзгертетін ұсыныстарға мүмкіндік беретін Метрополис–Хестингс алгоритмінің түрі. Өлшемділігін өзгертетін Марков тізбегі Монте-Карло әдістері статистикалық физикадағы кейбір мәселелерде ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді, онда кейбір мәселелер үшін үлестірім үлкен канондық жиынтық болып табылады (мысалы, қораптағы молекулалардың саны өзгермелі болғанда). Бірақ кері секіру нұсқасы Марков тізбегі Монте-Карло немесе Гиббс үлгілеуін Дирихле процесін немесе қытай мейрамханасы процесін қамтитын бейестік емес модельдерде қолдану кезінде пайдалы, онда араласу компоненттерінің/кластерлерінің/т.б. саны деректерден автоматты түрде анықталады.

Бір-бірімен әрекеттесетін бөлшектер әдістері

Өзара әсерлесетін МККМ әдістері – бұл орташа өрістегі бөлшектер әдістерінің бір класы, олар іріктеудің күрделілігі артатын ықтималдық үлестірілімдерінің тізбегінен кездейсоқ үлгілер алуға арналған. Бұл ықтималдық модельдерге уақыт горизонты ұлғаятын жол кеңістігінің күй модельдері, жартылай байқаулар тізбегіне қатысты артқы үлестірімдер, шартты үлестірімдер үшін шектеу деңгейлерінің жиынтығын арттыру, кейбір Болцманн-Гиббс үлестірімдерімен байланысты температураның төмендеу кестелері және тағы да басқалары кіреді. Принцип бойынша, кез келген Марков тізбегі Монте-Карло сынамалаушысын өзара әсерлесетін Марков тізбегі Монте-Карло сынамалаушысына айналдыруға болады. Бұл өзара әсерлесетін Марков тізбегі Монте-Карло сынамалаушыларын Марков тізбегі Монте-Карло сынамалаушыларының тізбесін параллель түрде іске қосудың бір жолы ретінде қарастыруға болады. Мысалы, өзара әсерлесетін симуляцияланған оттыру алгоритмдері тәуелсіз Метрополис-Хестингс қимылдарына негізделген, олар тізбектеп өзара әрекеттеседі және таңдауды қайта үлгілеу механизмімен жұмыс істейді. Традициялық Марков тізбегі Монте-Карло әдістерінен айырмашылығы, осы кластағы өзара әсерлесетін Марков тізбегі Монте-Карло сынамалаушыларының дәлдік параметрі тек өзара әсерлесетін Марков тізбегі Монте-Карло сынамалаушыларының санына байланысты. Бұл жетілдірілген бөлшектер әдістемелері Фейнман-Как бөлшектер модельдері класына жатады, сонымен қатар Байестік қорытынды және сигналды өңдеу қауымдастықтарында ретті Монте-Карло немесе бөлшектер сүзгісі әдістері деп те аталады. Өзара әсерлесетін Марков тізбегі Монте-Карло әдістерін Марков тізбегі Монте-Карло мутациялары бар мутациялық таңдау генетикалық бөлшектер алгоритмі ретінде де қарастыруға болады.

Квази-Монте-Карло

Квази Монте-Карло әдісі – кездейсоқ сандардың орнына төмен сәйкессіздік тізбектерін пайдаланатын, қалыпты Монте-Карло әдісінің аналогы. Koksma–Hlawka теңсіздігімен сандық түрде көрсетілгендей, бұл нақты кездейсоқ үлгі алудан гөрі жылдам төмендейтін интеграция қатесін береді. Тәжірибе жүзінде бұл бағалау қатесін және конвергенция уақытын бірнеше есеге азайтуға мүмкіндік береді. Марков тізбегі квази Монте-Карло әдістері, мысалы, Array–RQMC әдісі, квази-Монте-Карло және Марков тізбегінің модельдеуін біріктіреді, тізбектерді бір уақытта модельдеу арқылы тізбектің нақты таралуын қарапайым MCMC-ге қарағанда жақсырақ жақындастырады. Тәжірибелік эксперименттерде, күйдің функциясының орташа мәнінің дисперсиясы Монте-Карло жылдамдығының орнына кейде одан да жылдам немесе тіпті одан да жылдам конвергенцияланады.

Ынтымақтастық

Көбінесе қажетті қасиеттері бар Марков тізбегін құру қиын емес. Ең қиын мәселе – қабылдау қателігінің шегінде стационарлық үлестірілімге жету үшін қанша қадам қажет екенін анықтау. Жақсы тізбек жылдам араласады: стационарлық таралу кез келген бастапқы нүктеден тез жетеді. Конвергенцияны бағалаудың стандартты эмпирикалық әдісі – бірнеше тәуелсіз симуляцияланған Марков тізбегін іске қосып, барлық іріктемеленген параметрлер үшін тізбек ішіндегі және тізбектер арасындағы дисперсиялардың қатынасы 1-ге жақын екенін тексеру. Әдетте, Марков тізбегі Монте-Карло үлгілеуі тек мақсатты үлестірілімді жуықтап ғана бере алады, себебі бастапқы нүктенің әрқашан қалдық әсері болады. Марков тізбегіне негізделген күрделі алгоритмдер, мысалы, өткенмен байланыстыру (coupling from the past), қосымша есептеулер мен шексіз (бірақ күту бойынша шекті) жұмыс уақытының есебінен нақты үлгілерді жасауға мүмкіндік береді. Көптеген кездейсоқ серуен Монте-Карло әдістері тепе-теңдік үлестірілімінде салыстырмалы түрде кішкентай қадамдармен қозғалады, қадамдардың бір бағытта жасалуына ешқандай бейімділік жоқ. Бұл әдістерді іске асыру және талдау оңай, бірақ өкінішке орай, серуеншінің барлық кеңістікті зерттеуіне көп уақыт қажет болуы мүмкін. Серуенші көбінесе кері қайтып, бұрын басып өткен жерді қайтадан қарастырады. Конвергенцияны одан әрі қарастыру Марков тізбегінің орталық шек теоремасында қарастырылады. Метрополис-Хестингс алгоритмінің конвергенциясы және стационарлығына қатысты теорияны қараңыз.